Triết lý 3 P trong văn hoá kinh doanh

Nhiều người thường cho rằng văn hoá kinh doanh là chuyện “màu mè“, là cái đến sau – khi doanh nghiệp Ä‘ã lá»›n mạnh, thành đạt. Liệu có Ä‘úng nhÆ° thế chăng? Trong cuá»™c trao đổi vá»›i phóng viên Thời báo Kinh tế Sài gòn, giáo sÆ° Tôn Thất Nguyá»…n Thiêm – Tiến sÄ© chuyên ngành Xã há»™i học kinh tế, hiện Ä‘ang giảng dạy tại trường Quản trị Doanh nghiệp Brussels, Bỉ (United Bussiness Institude – Brussels) – Ä‘ã trình bày kiến thức về triết lý 3 P: con người, sản phẩm và lợi nhuận.

“Có bánh mỳ rồi má»›i nghÄ© đến hoa hồng “- nhiều người nghÄ© vậy. Điều Ä‘ó có thể Ä‘úng đối vá»›i loại “Triết lý sa lông “, nhÆ°ng không Ä‘úng trong kinh doanh. Bởi vì nếu kinh doanh không dá»±a trên nền tảng văn hoá, triết lý thì chÆ°a chắc bạn Ä‘ã có được “Bánh mỳ“ chứ chÆ°a nói đến “Hoa hồng“. Văn hoá kinh doanh chính là để tạo ra “Bánh mỳ“.

NhÆ° mọi người đều biết, hoạt Ä‘á»™ng kinh doanh chỉ có thể thá»±c hiện khi có đủ 3 yếu tố: con người (People – người làm ra sản phẩm, người bán, người mua…), sản phẩm / dịch vụ (Product) và lợi nhuận (Profit ). Chính quan niệm khác nhau về ý nghÄ©a, vai trò của 3 yếu tố này – thể hiện qua việc xắp xếp thứ tá»± Æ°u tiên từng yếu tố – sẽ đẫn đến những thái Ä‘á»™, cung cách ứng sá»­ khác nhau trong kinh doanh. Đó là Ä‘iều mà ta có thể gọi là “triết lý 3 P“ vá»›i 3 mô hình nhÆ° dÆ°á»›i Ä‘ây.

Đối vá»›i má»™t doanh nghiệp xem lợi nhuận là tối thượng, đặt nó lên hàng đầu (1) thì anh ta sẵn sàng kinh doanh bất cứ sản phẩm gì (2), không cần biết đến chất lượng, nhằm đạt được lợi nhuận cao nhất. Con người làm ra sản phẩm hoặc khách hàng, đối vá»›i doanh nghiệp này chỉ được xem nhÆ° công cụ để anh ta khai thác làm giàu, được xếp ở vị trí sau cùng (3). Quan niệm này dẫn đến kiểu làm ăn chá»™p giật, không tạo ra khách hàng trung thành và hậu quả là không thể tồn tại lâu dài.

Lại cÅ©ng có những doanh nghiệp quan niệm cần phải chú ý đến sản phẩm hay dịch vụ  trÆ°á»›c nhất (1), sản phẩm tốt thì má»›i đạt hiệu quả kinh doanh và sẽ có lợi nhuận (2). Vá»›i quan niệm này doanh nghiệp Ä‘ã chú ý đến chất lượng, mẫu mã sản phẩm, đến vấn đề cạnh tranh trong kinh doanh. Tuy nhiên yếu tố con người vẫn bị xếp cuối bảng (3). Do vậy để có thể đạt lợi nhuận cao, người ta cố ép giá thành, nâng giá bán bằng cách chèn ép, khai thác tối Ä‘a nhân công và tìm cách dụ khách hàng.

Mô hình thứ 3 trái hẳn các mô hình trên. Doanh nghiệp vẫn hÆ°á»›ng đến lợi nhuận, vẫn chú trọng đến chất lựợng, mẫu mã sản phẩm, thế nhÆ°ng đặt hai yếu tố này lần lượt ở hàng thứ hai, ba. Trong khi Ä‘ó yếu tố con người được coi là hàng đầu (1). Vá»›i quan niệm nhÆ° vậy doanh nghiệp sẽ đối sá»­ tốt vá»›i khách hàng, đối tác và nhân viên của mình. Số khách hàng trung thành ngày càng Ä‘ông, mặt khác, năng suất lao Ä‘á»™ng sẽ tăng song song vá»›i việc nâng cao chất lượng sản phẩm. Khi ấy lợi nhuận sẽ đến nhÆ° kết qủa tất yếu và ngày càng tăng. Có vẻ nhÆ° mâu thuẫn khi không đặt lợi nhuận lên hàng tối thượng thì lợi nhuận càng lá»›n, song thá»±c tế Ä‘ã chứng minh cho Ä‘iều này.

Trường hợp của hãng bảo hiểm State Farm ở Mỹ là má»™t dẫn chứng sống Ä‘á»™ng. State Farm ra đời năm 1891 và chỉ 2 năm sau, hãng này phải bồi thường tai nạn cho khách hàng số tiền 3.500 Ä‘ô la. Khi ấy tất cả vốn liếnG của hãng chỉ có 2.100 Ä‘ô la. Ông chủ hãng công khai nói rõ chuyện thiếu tiền đền bù và tuyên bố bán nhà cá»­a, tài sản để có đủ tiền trả cho khách hàng. Sau khi đền bù, uy tín của hãng lên cao, khách hàng tìm đến càng nhiều. Khoảng năm 1992-1993 ở Florida liên tục sảy ra cuồng phong, gây thiệt hại lá»›n, State Farm không những Ä‘ã chi gần 1,2 tỉ Đô la để bồi thường mà còn bỏ thêm 800 triệu Đô la để há»— trợ khách hàng gia cố nhà cá»­a. Ngày nay, có đến 82% dân chúng ở miền Nam nÆ°á»›c Mỹ mua bảo hiểm của State Farm và doanh số của hãng Ä‘ã lên tá»›i 21 tỉ Đô la, hÆ¡n cả General Motor.

Nhìn lại lịch sá»­ kinh tế ta thấy 3 mô hình này gắn vá»›i các chặng đường phát triển kinh tế, thể hiện các bÆ°á»›c tiến trong nhận thức về văn hoá kinh doanh. Mô hình thứ nhất suất hiện trong thời kỳ tÆ° bản hoang dại – lúc mà hoạt Ä‘á»™ng kinh doanh gần nhÆ° không theo luật lệ nào. Mô hình thứ 2 gắn vá»›i thời kỳ công nghiệp má»›i vừa phát triển, theo xu hÆ°á»›ng đề cao máy móc, kỹ thuật và xem con người chỉ là má»™t bá»™ phận, má»™t cái Ä‘inh ốc trong guồng máy sản xuất. Đây là lối tÆ° duy kỹ trị, tôn sùng kỹ thuật. Cho mãi đến thời hiện đại, người ta má»›i nhận thức được vai trò quan trọng của con người trong sản xuất, kinh doanh và mô hình thứ 3 phát triển. Chính từ quan niệm này làm phát sinh ngành học về quản lý quan hệ khách hàng và ngành quản lý quan hệ nhân sá»±.

Cho nên cÅ©ng có thể nói, lịch sá»­ phát triển kinh tế song hành vá»›i sá»± phát triển thể chế pháp luật và quan niệm tôn trọng con người. Cần nói thêm là khi đặt yếu tố con người lên hàng đầu trong kinh doanh, thá»±c ra cÅ©ng không Ä‘òi hỏi doanh nghiệp phải đầu tÆ° nhiều. Cốt yếu là vấn đề quan hệ đối sá»­. Tổ chức dịch vụ tốt, chăm sóc cho khách hàng, đối sá»­ tá»­ tế vá»›i nhân viên, người lao Ä‘á»™ng là việc chẳng tốn kém nhiều so vá»›i cái lợi lá»›n mà nó mang lại nhÆ° Ä‘ã nói ở trên.

Ngày nay, khi mà trình Ä‘á»™ công nghệ giữa các nhà sản xuất không chênh lệch mấy thì lợi thế cạnh tranh không chỉ Ä‘Æ¡n thuần là vấn đề giá cả, chất lượng sản phẩm mà quan trọng là mối quan hệ giữa doanh nghiệp và khách hàng. Chẳng hạn, trong bá»™ phận nghiên cứu thị trường ở các công ty, tập Ä‘oàn lá»›n không chỉ có các chuyên viên kinh doanh, tiếp thị mà còn có cả các chuyên viên về tâm lý học, xã há»™i học, nhân chủng học, mỹ học… Chính họ sẽ giúp cho doanh nghiệp hiểu sâu hÆ¡n về hành vi tiêu dùng, về đặc Ä‘iểm tâm lý, tín ngưỡng, môi trường, xã há»™i… của khách hàng ở thị trường mà doanh nghiệp muốn thâm nhập.

Má»™t dẫn chứng khác, hãng xe hÆ¡i Ford từng nổi tiếng vá»›i quan niệm: khách đến vá»›i Ford không chỉ để mua má»™t sản phẩm mà là cả má»™t dịch vụ. Vá»›i quan niệm này Ford tổ chức tốt các hoạt Ä‘á»™ng Ä‘i kèm há»— trợ khách hàng nhÆ°: hÆ°á»›ng dẫn mua xe trả góp, đăng ký bảo hiểm bảo hành và các dịch vụ hậu mãi khác. Công việc đạt hiệu quả đến mức sau Ä‘ó hãng này lập hẳn công ty tài chính, công ty bảo hiểm để phục vụ khách hàng nhanh chóng, tiện lợi. Thá»±c tế hiện nay, các hãng xe hÆ¡i và rất nhiều doanh nghiệp ở các ngành sản xuất, kinh doanh khác cÅ©ng Ä‘ã chú trọng chăm sóc khách hàng nhÆ° Ford.

Hiểu rõ kiến thức văn hoá kinh doanh để định hÆ°á»›ng phát triển là Ä‘iều cần thiết cho sá»± thành công của doanh nghiệp trong tÆ°Æ¡ng lai.

(Trang Nhung FTU -Theo Thời báo Kinh tế Sài Gòn).