Lập nghiệp chỉ với vài xu

 

Năm 2001, Kmart vá»›i hệ thống hàng chục nghìn cá»­a hàng bán lẻ Ä‘ã tuyên bố phá sản, chỉ còn lại má»™t mình "người khổng lồ" Wal-Mart trụ lại. Ông chá»§ tập Ä‘oàn bán lẻ này là Sam Walton Ä‘ã từng khởi nghiệp chỉ vá»›i vài đồng xu trong túi.Sam Walton - người sáng láºp Táºp Ä‘oàn bán lẻ Wal-Mart. Ảnh: Hoàng Hà.

"Tôi không biết Ä‘iều gì khiến người ta có tham vọng, nhưng thá»±c tế là tôi Ä‘ã được trời phú cho động cÆ¡ và tham vọng bẩm sinh", Sam Walton nói về mình như vậy. Sam Walton tốt nghiệp Trường Đại học Missouri vào tháng 6/1940 vá»›i bằng kinh doanh, và ông Ä‘ã làm việc cật lá»±c như Ä‘ã làm trong suốt cuá»™c đời.

"Tôi luôn tràn đầy năng lượng, nhưng tôi cÅ©ng thấy mệt. Từ khi vào trung học, tôi Ä‘ã tá»± làm ra tiền và tá»± mua quần áo cho mình. Tại trường đại học, tôi chi thêm tiền học, tiền ăn, các khoản há»™i phí và tiền chi cho các cuá»™c hẹn hò. Bố mẹ tôi sẽ rất vui lòng giúp đỡ tôi nếu có thể, nhưng Ä‘ó là thời kỳ đại khá»§ng hoảng và họ không có thêm má»™t khoản tiền nào. Tôi phải tiếp tục công việc đưa báo trong thời học trung học, và vào đại học tôi phải Ä‘i đưa thêm má»™t số tuyến đường má»›i, thuê má»™t vài người giúp đỡ, và biến nó thành má»™t việc kinh doanh tương đối tốt. Tôi kiếm được khoảng 4.000 đến 5.000 Ä‘ôla má»—i năm, khoản tiền mà vào cuối thời kỳ đại khá»§ng hoảng là tương đối lá»›n.

Ngoài việc đưa báo, tôi còn làm phục vụ bàn để đổi lấy đồ ăn, và tôi cÅ©ng đứng đầu đội cứu há»™ bể bÆ¡i. Bạn có thể thấy tôi là người khá bận rá»™n, và bạn có thể hiểu được tại sao tôi ngày càng tôn trọng giá trị đồng Ä‘ô la. Nhưng giờ Ä‘ã đến lúc tốt nghiệp đại học, và tôi Ä‘ã sẵn sàng từ bỏ những công việc này, để thá»±c sá»± háo hức bước ra ngoài thế giá»›i và tá»± tạo ra má»™t giá trị nào Ä‘ó cho bản thân mình bằng má»™t công việc thá»±c sá»±.

Lần đầu tiên cÆ¡ há»™i bán lẻ đến vá»›i tôi vào năm 1939, khi gia Ä‘ình tôi chuyển đến ở cạnh nhà má»™t người Ä‘àn ông tên là Hugh Mattingly. Ông từng là thợ cắt tóc ở Odessa, Missouri trước khi cùng vá»›i những anh em cá»§a mình bắt đầu phát triển má»™t hệ thống có tá»›i 60 cá»­a hàng vào thời Ä‘iểm Ä‘ó. Tôi có thể nói chuyện vá»›i ông về việc buôn bán, về cách thức tiến hành, và kết quả kinh doanh. Ông rất quan tâm đến tôi và sau Ä‘ó thậm chí còn đề nghị tôi làm việc cho ông ta.

Nhưng vào lúc Ä‘ó, tôi không quan tâm má»™t cách nghiêm túc tá»›i công việc bán lẻ. Thá»±c ra, tôi Ä‘ã tin chắc là mình sẽ trở thành má»™t người bán bảo hiểm. Cha người bạn gái cá»§a tôi tại trường trung học là má»™t nhân viên bán bảo hiểm rất thành công cá»§a Công ty Bảo hiểm Nhân thọ Mỹ, và tôi Ä‘ã nói chuyện vá»›i ông về công việc kinh doanh Ä‘ó. Đối vá»›i tôi dường như ông Ä‘ã làm ra tất cả tiền trên thế giá»›i, bảo hiểm dường như là má»™t thứ thích hợp hiển nhiên đối vá»›i tôi vì tôi nghÄ© rằng tôi có thể bán nó.

Tôi buôn bán mọi thứ. Khi còn là má»™t đứa trẻ, tôi bán tạp chí Liberty (Tá»± Do) giá má»™t đồng 5 xu, và sau Ä‘ó chuyển sang tờ Woman’s Home Companion (Cẩm nang gia Ä‘ình cá»§a phụ nữ) khi tờ Ä‘ó bán chạy hÆ¡n để lấy má»™t hào, và nhận ra rằng tôi có thể kiếm được gấp Ä‘ôi. Mặc dù tôi và bạn gái chia tay, nhưng tôi vẫn có nhiều kế hoạch lá»›n.

Tôi dá»± định rằng mình sẽ lấy bằng và theo học tại Đại học Tài chính Wharton ở Pennsylvania. Nhưng khi nhắc đến đại học, tôi nhận ra rằng cho dù vẫn duy trì việc bán báo để cho việc học thì tôi cÅ©ng không đủ tiền để học tại Wharton. Vì vậy, tôi quyết định đầu tư vào những gì mình Ä‘ã có và Ä‘i theo hai nhà tuyển má»™, những người Ä‘ã đến các trường học ở Missouri. Cả hai người đều mời tôi làm việc cho công ty cá»§a họ. Tôi chấp nhận lời đề nghị cá»§a công ty JC Penney và bỏ qua lời đề nghị từ công ty Sears Roebuck. Giờ Ä‘ây, tôi nhận ra má»™t sá»± thật đơn giản:\ tôi Ä‘ã trở thành người bán lẻ vì quá mệt mỏi và muốn có má»™t việc làm.

Công việc diá»…n ra khá thuận lợi – ba ngày sau khi tốt nghiệp (ngày 3/6/1940) tôi đến nhận công việc tại cá»­a hàng JC Penney tại Des Moines, Iowa, và bắt đầu làm nhân viên quản lý tập sá»± vá»›i mức lương 75 Ä‘ôla má»™t tháng. Đó là ngày tôi gia nhập nghề bán lẻ, và ngoại trừ thời gian phục vụ trong quân đội thì tôi Ä‘ã ở trong nghề này suốt 52 năm.

Có thể tôi được sinh ra để trở thành má»™t thương gia, có thể Ä‘ó là số phận. Tôi không biết nhiều về những Ä‘iều Ä‘ó, nhưng tôi chắc chắn về Ä‘iều này. Tôi yêu thích nghề bán lẻ ngay từ đầu và đến tận bây giờ tôi vẫn yêu thích nó. Tuy nhiên, không phải ngay lập tức mọi việc Ä‘ã diá»…n ra suôn sẻ như vậy.

Như Ä‘ã nói, tôi có thể bán hàng, và tôi yêu thích công việc bán hàng. Không may là tôi Ä‘ã không bao giờ tập viết cẩn thận. Helen nói rằng chỉ có khoảng năm người trên thế giá»›i có thể đọc được chữ viết như gà bá»›i cá»§a tôi và bà ấy không thuá»™c số Ä‘ó. Điều này bắt đầu gây khó khăn cho tôi trong công việc má»›i. Ở Penney có má»™t nhân viên đến từ New York tên là Blake chuyên Ä‘i khắp đất nước để kiểm toán các cá»­a hàng, Ä‘ánh giá nhân sá»± và những việc linh tinh khác, và ông ta gặp chúng tôi khá thường xuyên. Ông ta rất khó chịu vì tôi Ä‘ã làm rối tung các hóa đơn bán hàng và thường nhầm lẫn số đăng ký hàng hóa. Tôi không thể để má»™t khách hàng má»›i phải đợi trong khi lãng phí thời gian vá»›i đống giấy tờ về số hàng mà tôi Ä‘ã bán và phải thừa nhận là nó Ä‘ã gây ra nhiều rắc rối.

Ông Blake sẽ nói khi đến Des Moines sẽ gặp tôi: “Walton, nếu cậu không phải là má»™t nhân viên bán hàng giỏi như vậy, có lẽ tôi Ä‘ã sa thải cậu. Có thể cậu chỉ đơn giản là không được sinh ra để bán lẻ mà thôi”.

May mắn thay, tôi Ä‘ã tìm được má»™t nhà vô địch trong cá»­a hàng nÆ¡i tôi làm. Đó là nhà quản lý Duncan Majors, má»™t người có khả năng tạo động lá»±c tuyệt vời và có niềm tá»± hào là Ä‘ã Ä‘ào tạo nhiều quản lý viên cá»§a Penney hÆ¡n bất kỳ ai trên nước Mỹ. Ông có kỹ thuật riêng cá»§a mình và là má»™t nhà quản lý rất thành công. Bí quyết cá»§a ông là có thể khiến chúng tôi làm việc từ 6h30 sáng đến 7h hoặc 8h tối. Tất cả chúng tôi đều muốn trở thành quản lý viên như ông.

Vào chá»§ nhật khi không phải làm việc thì chúng tôi, cả tám người đều là nam giá»›i đến nhà ông. Tất nhiên chúng tôi sẽ nói chuyện về bán lẻ và chÆ¡i bóng bàn hoặc chÆ¡i bài. Đó là má»™t công việc làm cả tuần. Tôi nhá»› vào má»™t ngày chá»§ nhật, Duncan Majors lÄ©nh séc thưởng hàng năm cá»§a Penney và khoe nó ở khắp mọi nÆ¡i. Khoản tiền thưởng khoảng 65.000 Ä‘ôla Ä‘ã gây ấn tượng mạnh tá»›i chúng tôi. Việc được nhìn người Ä‘àn ông này làm việc làm tôi thấy phấn khích vá»›i công việc bán lẻ. Ông thá»±c sá»± rất giỏi. Hồi Ä‘ó có má»™t Ä‘iều hay là ngài James Cash Penney thường Ä‘ích mình đến thăm cá»­a hàng. Ông không qua lại các cá»­a hàng thường xuyên như tôi vẫn làm sau này, nhưng ông cÅ©ng có Ä‘i lại. Tôi vẫn nhá»› ông Ä‘ã chỉ cho tôi cách buá»™c và Ä‘óng gói hàng hóa, bọc hàng vá»›i những sợi dây và những tờ giấy tuy nhỏ nhưng nhìn vẫn đẹp.

Tôi làm việc cho Penney khoảng 18 tháng, và theo những gì tôi biết, họ Ä‘ã thá»±c sá»± là đầu tàu cá»§a ngành này. Nhưng hồi Ä‘ó tôi Ä‘ang trong quá trình tìm kiếm sá»± cạnh tranh. Bá»™ phận tôi làm việc tại Des Moines có 3 cá»­a hàng, do Ä‘ó vào giờ ăn trưa tôi Ä‘i lang thang tá»›i các cá»­a hàng cá»§a Sears và Yonkers để xem họ làm gì.

Đến đầu năm 1942, khi chiến tranh vẫn Ä‘ang diá»…n ra, là má»™t người Ä‘ã tốt nghiệp ROTC, tôi hăng hái tình nguyện, sẵn sàng vượt biển và thá»±c hiện nghÄ©a vụ người lính cá»§a mình. Nhưng quân đội là má»™t Ä‘iều ngạc nhiên lá»›n đối vá»›i tôi. Do có khuyết tật nhỏ về tim, tôi không đủ tiêu chuẩn về thể lá»±c để tham gia chiến đấu mà chỉ được giao những nhiệm vụ hạn chế. Loại công việc này làm tôi chán nản và do chỉ muốn được gọi Ä‘i chiến đấu nên tôi Ä‘ã bỏ việc tại Penney và chuyển xuống phía nam, về hướng Tulsa vá»›i ý niệm mÆ¡ hồ là muốn xem công việc kinh doanh dầu lá»­a ở Ä‘ây như thế nào. Nhưng tôi lại nhận được việc làm tại nhà máy thuốc súng khổng lồ Du Pont tại thị trấn Pryor, bên ngoài Tulsa. Căn phòng duy nhất tôi có thể tìm được nằm ở phía trên Claremore. Đó là nÆ¡i tôi gặp Helen Robson vào má»™t Ä‘êm tháng Tư tại má»™t sân chÆ¡i bowling rồi chúng tôi yêu nhau.

Cha cá»§a Helen là má»™t luật sư, má»™t chá»§ nhà băng, má»™t chá»§ trang trại nổi tiếng, và Helen thấy chúng tôi cần phải sống độc lập. Tôi đồng ý vá»›i Helen, và tôi nghÄ© cÆ¡ há»™i tốt nhất cá»§a chúng tôi là ở St. Louis. Khi chúng tôi tá»›i St. Louis, má»™t người bạn cÅ© cá»§a tôi, Tom Bates cÅ©ng muốn gia nhập vào ngành kinh doanh cá»­a hàng bách hóa. Tôi biết Tom, khi chúng tôi còn là những đứa trẻ tại Shelbina – cha cá»§a cậu ấy sở hữu cá»­a hàng bách hóa tổng hợp lá»›n nhất thị trấn còn Tom và tôi là bạn cùng phòng ở Beta Theta Pi tại Missouri. Sau khi giải ngÅ©, tôi tìm gặp Tom ở St. Louis. Cậu ta Ä‘ang làm việc tại cá»­a hàng giày cá»§a nhà Butler Brothers. Butler Brothers là hãng bán lẻ tầm cỡ khu vá»±c vá»›i hai hệ thống: Federated Stores, má»™t hệ thống các cá»­a hàng bách hóa nhỏ, và Ben Franklin, má»™t hệ thống các cá»­a hàng tạp hóa mà trước Ä‘ây chúng ta thường gọi “Năm xu và Má»™t hào” (những cá»­a hàng bán quần áo và đồ gia dụng nhỏ vá»›i giá 5 và 10 xu) hoặc các “cá»­a hàng 10 xu”.

Tôi nghÄ© Tom Ä‘ã có má»™t ý tưởng tuyệt vời. Cậu ta và tôi sẽ trở thành đối tác, má»—i người góp 20.000 Ä‘ôla, và mua má»™t cá»­a hàng bách hóa Federated tại đại lá»™ Del Mar ở St. Louis. Helen và tôi có khoảng 5.000 Ä‘ôla, và tôi biết rằng chúng tôi có thể vay số còn lại từ cha cá»§a Helen, người luôn tin tưởng và á»§ng há»™ tôi. Tôi Ä‘ã chuẩn bị tất cả để trở thành má»™t chá»§ sở hữu cá»­a hàng bách hóa tại má»™t thành phố lá»›n thì Helen nói ra suy nghÄ© và đặt ra quy tắc cá»§a mình.

Vì vậy, các thành phố vá»›i dân số trên 10.000 người là ngoài phạm vi cá»§a nhà Walton. Nếu bạn biết má»™t chút về chiến lược thành phố nhỏ ban đầu Ä‘ã đưa Wal-Mart phát triển suốt hai thập ká»· sau Ä‘ó, thì bạn có thể thấy rằng Ä‘ây là sá»± sắp đặt sẵn cho những gì phải đến. Helen thậm chí còn nói rằng không cần đối tác vì như vậy quá rá»§i ro. Gia Ä‘ình cô cÅ©ng Ä‘ã phải đối mặt vá»›i má»™t số quan hệ đối tác xấu Ä‘i, và cô kiên quyết cho rằng con đường duy nhất là tá»± kinh doanh má»™t mình. Do vậy, tôi trở lại vá»›i Buler Brothers để xem họ còn gì khác cho tôi không.

Cái họ có là cá»­a hàng tạp hóa Ben Franklin tại Newport, Arkansas – má»™t thị trấn chỉ có bông và đường sắt vá»›i khoảng 7.000 dân, tại đồng bằng sông Mississippi, phía Đông Arkansas. Tôi nhá»› là mình Ä‘ã Ä‘i đến Ä‘ó bằng tàu hỏa từ St. Louis mà vẫn mặc quân phục vá»›i thắt lưng Sam Browne và Ä‘i tá»›i phố Front để xem qua cá»­a hàng mÆ¡ ước này. Má»™t người đến từ St. Louis Ä‘ã sở hữu nó nhưng công việc kinh doanh cá»§a ông ta Ä‘ã không Ä‘i tá»›i Ä‘âu. Ông ta thua lá»— và muốn bán mọi thứ Ä‘i càng nhanh càng tốt. Tôi nhận ra rằng tôi là gã khờ mà Butler Brothers gá»­i đến để cứu ông ta. Tôi má»›i chỉ hai mươi bảy tuổi và đầy tá»± tin, nhưng tôi không biết Ä‘iều đầu tiên cần làm là định giá những đề xuất kiểu này nên Ä‘ã nhảy vào vụ mua bán ngay lập tức. Tôi mua cá»­a hàng vá»›i giá 25.000 Ä‘ôla, trong Ä‘ó có 5.000 là cá»§a tôi, còn 20.000 thì vay từ cha cá»§a Helen. Sá»± ngây thÆ¡ cá»§a tôi về hợp đồng và những thứ tương tá»± lúc Ä‘ó Ä‘ã gây nhiều rắc rối cho tôi sau này.

Tất nhiên chỉ sau khi hoàn tất vụ mua bán tôi má»›i thấy rằng cá»­a hàng Ä‘ó thá»±c sá»± vô dụng. Nó có doanh thu khoảng 72.000 Ä‘ôla má»™t năm, nhưng tiền thuê chiếm 5% doanh thu – Ä‘iều tôi nghÄ© là có vẻ tốt – nhưng hóa ra lại là mức thuê cao nhất trong ngành kinh doanh tạp hóa. Không ai trả 5% doanh thu để thuê cá»­a hàng. Và nó còn có má»™t đối thá»§ cạnh tranh lá»›n – cá»­a hàng Sterling bên kia đường vá»›i má»™t nhà quản lý tuyệt vời, John Dunham, vá»›i doanh số 150.000 Ä‘ôla má»™t năm, gấp Ä‘ôi cá»­a hàng cá»§a tôi.

Mặc dù rất tá»± tin song tôi chưa từng có má»™t ngày kinh nghiệm trong việc quản lý má»™t cá»­a hàng tạp hóa. Do vậy, Butler Brothers gá»­i tôi đến cá»­a hàng Ben Franklin tại Arkadelphia, Arkansas để Ä‘ào tạo trong hai tuần. Sau Ä‘ó, tôi tá»± mình đứng trên Ä‘ôi chân cá»§a mình và chúng tôi mở cá»­a hàng vào ngày 01/09/1945.

Tôi sẽ không bao giờ quên má»™t vụ làm ăn vá»›i Harry, má»™t trong những vụ làm ăn tốt nhất tôi từng có và là má»™t bài học đầu tiên về định giá. Đó là Ä‘iều Ä‘ã làm tôi lần đầu tiên nghÄ© về phương hướng cá»§a thứ cuối cùng trở thành nền tảng triết lý kinh doanh cá»§a Wal-Mart. Nếu bạn quan tâm đến vấn đề “làm thế nào mà Wal-Mart Ä‘ã làm được Ä‘iều này” thì Ä‘ây là má»™t câu chuyện mà bạn phải ngồi thẳng lên và chú ý lắng nghe. Harry bán quần lót phụ nữ – loại sợi Ä‘an, hai vạch có phần thắt eo bằng dây chun – vá»›i giá 2 Ä‘ôla má»™t tá. Tôi Ä‘ã mua loại tương tá»± cá»§a Ben Franklin vá»›i giá 2,5 Ä‘ôla má»™t tá và bán chúng vá»›i giá 1 Ä‘ôla ba chiếc. Còn vá»›i giá cá»§a Harry, chúng tôi có thể bán vá»›i giá 1 Ä‘ôla bốn chiếc và tạo ra má»™t đợt khuyến mãi lá»›n cho cá»­a hàng cá»§a chúng tôi.

Đây là bài học rất đơn giản mà chúng tôi Ä‘ã học được – bài học mà những người khác cÅ©ng học được và cuối cùng Ä‘ã làm thay đổi cách thức các nhà bán lẻ bán hàng và cách thức khách hàng mua hàng trên toàn nước Mỹ. Tôi thấy rằng bằng cách định giá 1 Ä‘ôla, tôi có thể bán được nhiều gấp ba lần so vá»›i việc định giá 1,2 Ä‘ôla. Tôi có thể chỉ còn được má»™t ná»­a lợi nhuận từ má»™t chiếc nhưng do tôi bán được nhiều gấp ba lần nên tổng lợi nhuận lá»›n hÆ¡n nhiều.

Mọi thứ bắt đầu tiến triển nhanh chóng theo chiều hướng khá tốt tại Newport trong má»™t thời gian rất ngắn. Chỉ sau hai năm rưỡi, chúng tôi Ä‘ã trả lại được 20.000 Ä‘ôla vay cá»§a bố Helen và tôi cảm thấy rất hài lòng vì Ä‘iều này. Thế nghÄ©a là công việc kinh doanh Ä‘ã tá»± đứng vững và tôi hình dung được là chúng tôi Ä‘ã thá»±c sá»± Ä‘i trên con đường cá»§a mình.

Chúng tôi Ä‘ã thá»­ nhiều biện pháp khuyến mãi và chúng có tác dụng tốt. Trước tiên, chúng tôi đặt má»™t chiếc máy rang ngô bên ngoài vỉa hè và bán rất chạy. Do Ä‘ó, tôi Ä‘ã suy nghÄ© rất nhiều và cuối cùng quyết định rằng cần đặt ở Ä‘ó má»™t chiếc máy làm kem nữa. Tôi lên dây cót lòng can đảm cá»§a mình và Ä‘i tá»›i nhà băng để vay má»™t khoản tiền 1.800 Ä‘ôla (vào thời Ä‘iểm Ä‘ó Ä‘ây là má»™t món tiền rất lá»›n) để mua chiếc máy này. Đó là lần đầu tiên tôi vay tiền nhà băng. Sau Ä‘ó, chúng tôi đưa chiếc máy ra vỉa hè bên cạnh chiếc máy rang ngô, vá»›i mong muốn thu hút được sá»± chú ý. Đây là má»™t biện pháp má»›i lạ, má»™t thá»­ nghiệm khác, và chúng tôi thá»±c sá»± thu được lợi nhuận từ chúng. Chúng tôi hoàn trả được 1.800 Ä‘ôla trong hai hoặc ba năm, và tôi cảm thấy rất tuyệt vời. Tôi thá»±c sá»± không muốn người ta nhá»› đến như má»™t kẻ mất sạch cÆ¡ nghiệp chỉ vì má»™t chiếc máy làm kem.

5 năm đầu tiên ở Newport Ä‘ã trôi qua và tôi Ä‘ã thá»±c hiện được mục tiêu cá»§a mình. Cá»­a hàng Ben Franklin nhỏ cá»§a tôi Ä‘ã có được doanh số 250.000 Ä‘ôla và Ä‘em lại 30.000 tá»›i 40.000 Ä‘ôla lợi nhuận trong má»™t năm. Đó là cá»­a hàng Ben Franklin số má»™t về doanh số và lợi nhuận, không chỉ ở Arkansas mà ở toàn bá»™ vùng sáu bang. Nó là cá»­a hàng tạp hóa lá»›n nhất tại Arkansas, và tôi không tin là có má»™t cá»­a hàng nào lá»›n hÆ¡n tại ba hay bốn bang lân cận".

Dưới bảng hiệu Wal-Mart, có hai dòng chữ sau này trở thành phương cách làm việc nổi tiếng: “Chúng tôi bán vá»›i giá thấp hÆ¡n” và “Äáº£m bảo thỏa mãn khách hàng”. Trong cuá»™c đời kinh doanh sóng gió cá»§a mình, Sam vẫn giữ vững phương châm ấy.

"Tôi không bao giờ là người dừng bước trước bất hạnh, và khi Ä‘ó tôi cÅ©ng không dừng bước. Người ta thường nói rằng bạn có thể tìm ra sá»± may mắn ở bất kỳ mọi sá»± rá»§i ro nào nếu bạn cố gắng thá»±c sá»±. Tôi luôn nghÄ© rằng khó khăn chỉ là những thách thức, và thách thức trong tay cÅ©ng khá đơn giản để giải quyết: tôi phải tá»± nâng mình dậy và xoay xở vá»›i tình thế, làm lại tất cả từ đầu, thậm chí lần này phải tốt hÆ¡n", Sam nhấn mạnh.

(Theo "Cuá»™c đời kinh doanh tại Mỹ" do Alpha Book phát hành

Leave a Reply