Bí kíp giữ chân người tài

"Bạn không thể giữ chân được những nhân viên giỏi nhất nếu không thể trả mức lÆ°Æ¡ng cao, và càng không thể giữ người tài ở lâu nếu không biết cách quản lý lÆ°u lượng tiền mặt", Steven S. Little – Chủ tịch của ba công ty có tốc Ä‘á»™ tăng trưởng cao của Mỹ chia sẻ kinh nghiệm.

 

"Tôi Ä‘ã vùi đầu vào nghiên cứu quá trình phát triển doanh nghiệp trong nhiều năm liền. Ai phát triển doanh nghiệp? Tại sao phải phát triển? Tại sao chủ doanh nghiệp thành công còn người khác lại thất bại? Các học giả, doanh nhân thành đạt, chuyên gia và phÆ°Æ¡ng tiện thông tin đại chúng nói gì về chủ đề này? Đây là má»™t chủ đề hấp dẫn và có nguồn thông tin cá»±c kỳ phong phú", ông nói.

Làm sao để biết những người trong công ty có cùng quan Ä‘iểm vá»›i mình? Nói chung, các nhà lãnh đạo, thậm chí má»›i chỉ thành công ở mức khiêm tốn cÅ©ng trở thành những “chuyên gia Ä‘iên rồ nhất”. Họ không bao giờ thấy băn khoăn khi Ä‘ánh bại ai Ä‘ó có ý kiến đối lập vá»›i kinh nghiệm thá»±c tế của họ. "Bạn không thể giữ chân những nhân viên giỏi nhất nếu không thể trả mức lÆ°Æ¡ng cao cho họ, nhÆ°ng cÅ©ng không thể làm việc Ä‘ó lâu nếu không biết cách quản lý lÆ°u lượng tiền mặt", Steven S. Little khuyên.

Ông cho hay thá»±c tế có má»™t câu hỏi luôn xuất hiện trong các cuá»™c phỏng vấn của giá»›i truyền thông rằng: “Vấn đề số má»™t mà các doanh nghiệp nhỏ hiện nay Ä‘ang phải đối mặt là gì?”. "Lần đầu tiên, câu trả lời của tôi vá»›i tÆ° cách là má»™t chuyên gia về tăng trưởng Ä‘Æ¡n giản là: “Tiền”. Trong quá khứ, Ä‘iều này Ä‘úng vì Ä‘ó cÅ©ng là quan niệm của các chủ doanh nghiệp nhỏ trong thÆ¡Ì€i kyÌ€ hoaÌ£t Ä‘ôÌ£ng kinh doanh sôi Ä‘ôÌ£ng giữa thâÌ£p niên 1990. Khi Ä‘ó, nền kinh tế má»›i bắt đầu phát triển nở rá»™, cÆ¡ há»™i làm giàu nhiêÌ€u vô kể, còn các chủ doanh nghiệp nhỏ thì nhận thấy rào cản lá»›n nhất của phát triển chỉ là sá»± tiếp cận vốn để mở rá»™ng kinh doanh", ông nói.

"Ngày nay, cÅ©ng nhÆ° hầu hết chủ doanh nghiệp nhỏ, tôi nhận ra vấn đề số má»™t mà các chủ doanh nghiệp nhỏ phải đối mặt cÅ©ng giống nhÆ° vấn đề của người thợ thủ công trÆ°á»›c Ä‘ây phải đối mặt khi lần đầu tiên thuê má»™t người thợ. Tất cả chỉ là vấn đề con người, trÆ°á»›c Ä‘ây, bây giờ và sau này luôn luôn là nhÆ° vậy. Tôi Ä‘ã trò chuyện vá»›i nhiều chủ doanh nghiệp nhÆ° bạn và thấy được những mối lo ngaÌ£i của baÌ£n về rào cản đối vá»›i sá»± tăng trưởng của doanh nghiêÌ£p. Rõ ràng bạn cÅ©ng Ä‘ã hiểu việc thu hút và giữ chân những tài năng là vấn đề rất quan trọng", Steven S. Little chia sẻ.

Có chủ doanh nghiệp Ä‘ã nhiều tháng nay không thể tìm nổi nhân viên lá»… tân vá»›i mức lÆ°Æ¡ng 28 nghìn Ä‘ôla má»™t năm. Khi nền kinh tế có dấu hiệu khởi sắc, các chủ doanh nghiệp thường hỏi những câu Ä‘aÌ£i loaÌ£i nhÆ°: “Anh có biết tôi có thể tìm má»™t Phó Chủ tịch phụ trách ở Ä‘âu không?” Nhu cầu phổ biến nhất là tìm nhân viên kinh doanh, maketing, Ä‘iều hành hay cán bá»™ công nghệ thông tin cao cấp. Các nghề nhÆ° y tá, chuyên gia phân tích máy tính hay quản trị mạng cÅ©ng Ä‘ang thiếu hụt nhân lá»±c. Thậm chí các xưởng chế taÌ£o máy móc cÅ©ng Ä‘ang đối mặt vá»›i những thá»­ thách tÆ°Æ¡ng tÆ°Ì£. Má»™t bài báo trên tạp chí Wall Street số ra tháng 8/2004 chỉ rõ nhu cầu ngày càng tăng về lao Ä‘á»™ng có trình Ä‘á»™ thá»±c hiện các công việc thủ công nhÆ° thợ hàn và thợ máy. Theo khảo sát của Hiệp há»™i Quốc gia các nhà sản xuất, 80% doanh nghiệp Ä‘Æ°Æ¡Ì£c phỏng vấn cho biết họ thiếu hụt “từ mức trung bình đến nghiêm trọng” các ứng viên có trình Ä‘á»™.

Theo Æ°á»›c tính của Cục Thống kê Lao Ä‘á»™ng, nÆ°á»›c Mỹ sẽ cần 21,3 triệu công nhân má»›i trong giai Ä‘oạn từ năm 2002-2012. Họ cÅ©ng dá»± Ä‘oán, trong cùng thời gian Ä‘ó, sẽ chỉ có 17,4 triệu công nhân má»›i gia nhập thị trường lao Ä‘á»™ng. Vá»›i con số chênh lêÌ£ch gần năm triệu, việc khó thuê người giỏi cÅ©ng không phải là Ä‘iều khó giải thích.

Đây không phải là tình huống nhất thời. Nhiều nghiên cứu khác nhau đều Ä‘Æ°a ra kết luận tÆ°Æ¡ng tá»±. Trong khi các nhân tố nhÆ° tốc Ä‘á»™ tăng trưởng kinh tế, luật nhập cÆ° sẽ ảnh hưởng tá»›i xu hÆ°á»›ng việc làm trong tÆ°Æ¡ng lai thì thiếu hụt lá»›n nhất sẽ rÆ¡i vào những nghề nghiệp thuá»™c nhóm kỹ năng cao nhất – những nghề Ä‘òi hỏi bằng đại học chính quy.

Đối vá»›i sá»± phát triển của tổ chức, không có gì quan trọng hÆ¡n việc tìm kiếm, Ä‘ào tạo và giữ chân những người kiệt xuất. Điều này cũng không phải là khám phá má»›i mẻ đối vá»›i bạn. Khái niệm này rõ raÌ€ng và hiển nhiên hÆ¡n các nguyên tắc khác trong cuốn sách này. NhÆ°ng Ä‘ó cÅ©ng là Ä‘iều khó bác bỏ nhất. Ai cÅ©ng biết rằng má»™t chế Ä‘á»™ ăn hợp lý và tâÌ£p thể dục thường xuyên là chìa khóa của cuá»™c sống khỏe mạnh và trường thọ. Vậy mà rất ít người áp dụng và biến những kiến thức không thể chối bỏ Ä‘ó thành hành Ä‘á»™ng. Thay vào Ä‘ó, chúng ta lại tìm kiếm lối Ä‘i tắt và giải pháp ngắn hạn: các chÆ°Æ¡ng trình tạm thời vá»›i các kết quả tạm thời hÆ¡n.

Những người xuất sắc muốn làm việc ở Ä‘âu? Theo Steven S. Little, tạo ra văn hóa phù hợp là bÆ°á»›c đầu tiên tiến tá»›i sá»± tăng trưởng. Má»™t nền văn hóa tích cá»±c sẽ là thanh nam châm giúp bạn thu hút những người giỏi. Bạn cần xây dá»±ng công ty mà những người tài năng nhất muốn đến Ä‘ó làm việc. Nếu không, bạn sẽ không bao giờ thu hút được họ. Bạn có thể lường gạt má»™t vài ngôi sao đến Ä‘ó nhÆ°ng sẽ rất khó để níu giữ họ. Điều này luôn Ä‘úng dù tá»· lệ thất nghiệp trong ngành của bạn là 2% hay 20%.

Những nhân viên giỏi nhất cÅ©ng muốn phát triển và học hỏi. Bạn sẽ làm gì để giúp họ? Bạn có Ä‘Æ°a ra chÆ°Æ¡ng trình Ä‘ào tạo thường xuyên về các kỹ năng hay không? Bạn có trả tiền để họ Ä‘i học hoặc tham gia vào các buổi há»™i thảo không? Bạn có gá»­i nhân viên chủ chốt đến các triển lãm thÆ°Æ¡ng mại hoặc các há»™i nghị của hiệp há»™i mà công ty bạn là thành viên không? Công ty bạn có thÆ° viện ná»™i bá»™ nhằm giúp họ củng cố kiến thức không? Hãy tạo cÆ¡ há»™i cho họ phát triển và họ cÅ©ng sẽ giúp doanh nghiệp bạn phát triển.

Nhiều cuá»™c Ä‘iều tra, sách và tạp chí kinh doanh Ä‘ã xếp hạng các công ty có môi trường làm việc tốt nhất. Các tiêu chí của má»—i cuá»™c Ä‘iều tra có thể khác nhau nhÆ°ng hầu hết công ty hàng đầu đều có những đặc Ä‘iểm chung dÆ°á»›i Ä‘ây:

– Má»™t ý thức mục Ä‘ích mà nhân viên có thể tin tưởng và liên hệ tá»›i.

– Hệ thống liên lạc hai chiều rất tốt.

– Coi trọng việc làm cho nhân viên cảm thấy họ được trân trọng.

– Khen ngợi và thưởng khi nhân viên đạt thành tích xuất sắc về hiệu quả hoạt Ä‘á»™ng hay hoàn thành mục tiêu đề ra.

– Thá»±c hiện các chÆ°Æ¡ng trình Ä‘ào tạo thường xuyên và có ý nghÄ©a.

– CÆ¡ chế làm việc và thời gian nghỉ phép linh hoạt.

– CÆ¡ há»™i thăng tiến.

“LÆ°Æ¡ng cao”, “tăng lÆ°Æ¡ng thường xuyên” và “thưởng cuối năm” lại không phải là những yếu tố quan trọng nhất trong các cuá»™c Ä‘iều tra này. Tiền quan trọng thật, nhÆ°ng không phải là thứ quan trọng nhất. Bạn có thể Ä‘ã biết đến Thang nhu cầu của Abraham Maslow. Tiền quan trọng để thỏa mãn các nhu cầu tối thiểu nhÆ° ăn, mặc, ở của con người. Sau khi Ä‘ã vượt qua nấc thang Ä‘ó, bản chất tá»± nhiên chỉ có ở con người là đều mong muốn sống có ích hÆ¡n. Thá»±c tế là tiền không thể mua được hạnh phúc. Những phát hiện của Maslow về Ä‘á»™ng lá»±c của con người giúp chúng ta hiểu vấn đề: mức lÆ°Æ¡ng cao cÅ©ng không thể kích thích bạn được. Bạn hãy “trả lÆ°Æ¡ng” đủ để thỏa mãn nhu cầu tối thiểu của nhân viên. NhÆ°ng bạn có toàn những “cây bài” tài năng thì tiền lÆ°Æ¡ng là chÆ°a đủ".

Xin đừng hiểu sai ý tôi: Tiền là phÆ°Æ¡ng tiện tuyệt vời để con người “ghi Ä‘iểm”. Đối vá»›i nhân viên và gia Ä‘ình họ, tiền là thÆ°á»›c Ä‘o quan trọng năng lá»±c và thành công của họ. NhÆ°ng sau má»™t thời gian, tiền không còn là Ä‘á»™ng lá»±c khuyến khích nhân viên cống hiến hết mình. Nếu họ dành phần lá»›n thời gian của mình cho công ty, họ muốn cảm thấy tất cả ná»— lá»±c ấy sẽ mang lại kết quả. Họ cÅ©ng muốn đạt được Ä‘iều gì khác ngoài mức lÆ°Æ¡ng ổn định, đặc biệt khi công ty hoàn thành hoặc vượt mục tiêu đề ra. Sau má»™t thời gian, các lợi ích mang tính định lượng trở nên quan trọng hÆ¡n nhiều so vá»›i số tiền lÆ°Æ¡ng của họ.

Má»™t chủ doanh nghiệp nhỏ nhÆ° bạn có thể Ä‘áp ứng được nhiều mong muốn của nhân viên mà không tốn nhiều chi phí. Bạn có thể thá»±c hiện Ä‘iều Ä‘ó mà không cần phải có má»™t bá»™ máy cồng kềnh. Bạn phải chi phí rất ít khi khen ngợi họ trÆ°á»›c toàn thể công ty. Thống nhất mục tiêu của nhân viên vá»›i mục tiêu của bạn chỉ là vấn đề thời gian và cách thức trao đổi của bạn. Để nhân viên làm việc theo má»™t lịch trình linh hoạt không tốn kém gì mà còn dá»… dàng cải thiện năng suất lao Ä‘á»™ng.

Nếu bạn đề ra mục tiêu phù hợp, bạn cÅ©ng nên thưởng khoản tiền thưởng lá»›n cho nhân viên khi họ hoàn thành mục tiêu Ä‘ó. Nếu bá»™ phận bán hàng có được 20% tiền thưởng theo doanh số khi tăng doanh số lên 50%, bạn nên vui vẻ viết tấm séc Ä‘ó. Nếu má»—i nhân viên dịch vụ khách hàng sẽ được khi có má»™t khách hàng viết thÆ° cảm Æ¡n, bạn nên mong đợi sẽ được trao tặng má»™t trăm phần thưởng Ä‘ó vá»›i nụ cười tÆ°Æ¡i. Thưởng cho ná»— lá»±c của nhân viên và bạn sẽ thấy kinh ngạc về sá»± Ä‘óng góp của họ cho tăng trưởng của công ty bạn.

NhÆ°ng đừng nghÄ© rằng phần thưởng phải là nhiều tiền. Má»™t thợ máy khâu 65 tuổi Ä‘ã rÆ°ng rÆ°ng nÆ°á»›c mắt khi kể vá»›i tôi rằng chÆ°a ai khiến bà thấy tá»± hào nhÆ° ngày hôm Ä‘ó. Phần thưởng của bà là má»™t bữa cÆ¡m trÆ°a vá»›i người quản lý của bà và tôi tại nhà hàng Golden Corral. Nhiều người cố gắng hết sức chỉ vì sẽ được nghỉ thêm má»™t ngày.

Bạn cần phải sáng tạo khi công nhận và thưởng nhân viên. Chủ tịch Seth Goldman của hãng Honest Tea Ä‘ã xây dá»±ng má»™t hệ thống đặc biệt nhằm công nhận thành tá»±u hay cổ vÅ© lòng trung thành của nhân viên. Tổng chi phí để xây dá»±ng hệ thống Ä‘ó bằng không. Trên má»—i sản phẩm của Honest Tea đều có má»™t mã vạch UPC gồm mười chữ số. Năm chữ số đầu là của công ty. Năm chữ số tiếp theo để phân biệt các nhãn hiệu và hÆ°Æ¡ng vị của trà. Các công ty đều xếp sản phẩm của họ theo má»™t trật tá»± tuyến tính từ nhỏ đến lá»›n. Nói cách khác, nếu sản phẩm má»›i nhất có năm chữ số cuối là 32027 thì sản phẩm tiếp theo sẽ là 32028.

Những đối vá»›i má»™t công ty sáng tạo nhÆ° Honest Tea, lối suy nghÄ© phi tuyến tính Ä‘ã tạo ra sá»± khuyến khích và công nhận nhân viên. Khi má»™t nhân viên của Honest Tea đạt được thành tá»±u, công ty cho phép người Ä‘ó được chọn mã UPC cho sản phẩm tiếp theo. Các nhân viên xuất sắc này sá»­ dụng ngày cÆ°á»›i, ngày sinh nhật hay những con số may mắn của họ. Buổi giá»›i thiệu sản phẩm má»›i trong ná»™i bá»™ công ty là dịp tôn vinh những người hoàn thành xuất sắc công việc. Goldman khẳng định hoạt Ä‘á»™ng này Ä‘óng góp rất lá»›n vào khả năng xây dá»±ng lòng trung thành của nhân viên. Ông nói: “Mang đến cho mọi người tinh thần làm chủ là Ä‘iều rất quan trọng. Đương nhiên, trong những năm qua, chúng tôi cÅ©ng có chính sách Ä‘ãi ngá»™ bằng cổ phần và Ä‘iều này có tác dụng rất tốt. Và xét về hiệu quả tức thời, UPC lại không có tác dụng nhÆ° vậy.”

Vài năm trÆ°á»›c Ä‘ây, người cha rất Ä‘á»—i thân thÆ°Æ¡ng của má»™t giám đốc kinh doanh Honest Tea qua đời. Cùng lúc phải chiÌ£u Ä‘Æ°Ì£ng nỗi mất mát Ä‘au thÆ°Æ¡ng này, anh cũng là người chủ chốt trong quá trình Ä‘àm phán đặc biệt phức tạp vá»›i má»™t công ty lá»›n có tiếng tăm trong lÄ©nh vá»±c bán lẻ. Mặc dù bị sao nhãng nhÆ°ng anh vẫn hoàn thành nhiệm vụ. Sau Ä‘ó, không để cho giám đốc Ä‘ó biết, toàn bá»™ nhân viên hãng Honest Tea quyết định dành sản phẩm má»›i nhất để tưởng nhá»› cha anh. “Khi chúng tôi công bố mã sản phẩm má»›i nhất sẽ dành cho ngày sinh của cha anh ấy, anh ấy Ä‘ã không cầm được nÆ°á»›c mắt” – Goldman cho biết.

Hãy tìm những phÆ°Æ¡ng thức sáng tạo dá»… áp dụng. Bạn có thể tặng người có thành tích xuất sắc má»™t thứ gì Ä‘ó hữu ích trong kho hàng của công ty bạn không? Hoặc cặp vé xem Ä‘á»™i bóng chày nổi tiếng ở địa phÆ°Æ¡ng không? Hay má»™t chá»— đậu xe tốt nhất trong ba tháng? Hoặc sản phẩm mà bạn có được thông qua cuá»™c trao đổi haÌ€ng lấy haÌ€ng vá»›i đối tác? Phần thưởng không nhất thiết phải Ä‘áng giá cả gia tài nhÆ°ng phải thật ý nghÄ©a. Nên thường xuyên có những phần thưởng là bữa ăn trÆ°a vá»›i ngài Chủ tịch Há»™i đồng quản trị của công ty. Điều này sẽ khiến nhân viên cảm thấy thật đặc biệt, và biết Ä‘âu bạn sẽ nghe được sáng kiến hay nhất trong năm.

(Trích cuốn "7 nguyên tắc bất biến để xây dá»±ng doanh nghiệp nhỏ" do Alpha Books phát hành)