Đối thoại với thiền sư Thích Nhất Hạnh về hạnh phúc

>> Thiền sÆ° Thích Nhất Hạnh: Con người-quốc gia và ba phẩm chất

Thiền sÆ° Thích Nhất Hạnh: Chúng tôi mang đến Ä‘ây tặng quý vị hai bức thÆ° pháp. Bức "Từng bÆ°á»›c nở hoa sen" là phÆ°Æ¡ng pháp thá»±c tập để má»—i bÆ°á»›c chân mình Ä‘i thảnh thÆ¡i, an lạc, tiếp xúc vá»›i những mầu nhiệm trên hành tinh này, Ä‘em lại cho mình hạnh phúc.

Bức thứ hai là phÆ°Æ¡ng pháp lắng nghe để có thể hiểu được những khó khăn, khổ Ä‘au, bức xúc của người đối diện, và có thời giờ nhìn lại để chấp nhận và thÆ°Æ¡ng yêu: "Lắng nghe để hiểu, nhìn lại để thÆ°Æ¡ng". PhÆ°Æ¡ng pháp này có thể giúp mình tái lập lại truyền thông, hòa giải giữa hai người vá»›i nhau, Ä‘em lại hạnh phúc không chỉ cho riêng mình.

“Chúng tôi Ä‘ã bỏ ra 30 năm để chia sẻ sá»± thá»±c tập đạo Phật vá»›i người Tây PhÆ°Æ¡ng”

Nhà báo Nguyá»…n Anh Tuấn: Cảm Æ¡n Thiền sÆ° Thích Nhất Hạnh và tăng Ä‘oàn Ä‘ã có những món quà rất ý nghÄ©a tặng VietNamNet. Có lẽ chúng tôi không cần giá»›i thiệu gì thêm về vị khách mời đặc biệt hôm nay, bởi tên tuổi cÅ©ng nhÆ° uy tín của thiền sÆ° Ä‘ã lan tỏa sâu rá»™ng cả trong và ngoài nÆ°á»›c. Câu hỏi đầu tiên: Xin thiền sÆ° chia sẻ về thành tá»±u chung hiện nay của đạo Phật trên toàn thế giá»›i?

Thiền sÆ° Thích Nhất Hạnh: Chúng tôi Ä‘ã để ra trên 30 năm để chia sẻ sá»± thá»±c tập đạo Phật vá»›i người Tây phÆ°Æ¡ng. Hiện giờ đạo Phật ở phÆ°Æ¡ng Tây phát triển rất mạnh và nhanh, được giá»›i trẻ, giá»›i trí thức hâm má»™ nhiều. Chúng tôi Ä‘ã mở những khóa tu tập riêng cho giá»›i doanh nhận, giá»›i bảo há»™ môi trường, giáo chức, cá»±u chiến binh, văn nghệ sÄ©…

Có khóa tu cho giá»›i diá»…n viên Holllywood, dân biểu quốc há»™i Hoa Kỳ, những người lo an ninh (cảnh sát, người giữ tù…), luật sÆ°… Đây Ä‘úng là đạo Phật Ä‘i vào cuá»™c đời, mình không cần phải quy y nhÆ°ng có thể thừa hường kho tàng tuệ giác của đạo Phật để tháo gỡ khó khăn trong đời sống ná»™i tâm, tái lập lại truyền thông vá»›i những người khác, trong Ä‘ó có gia Ä‘ình, đồng nghiệp, Ä‘em lại hạnh phúc trong đời sống hàng ngày

Nhà báo Nguyá»…n Anh Tuấn: Thiền sÆ° có thể lý giải vì sao Phật giáo lại được chấp nhận và ngày càng phát triển ở những vùng đất, những bối cảnh xã há»™i nhÆ° châu Âu, nÆ°á»›c Mỹ, nÆ¡i các tôn giáo khác nhÆ° công giáo, tin lành… Ä‘ã bám rá»… rất sâu rá»™ng?

Thiền sÆ° Thích Nhất Hạnh: Chúng tôi nghÄ© má»™t phần vì những cố gắng hiện đại hóa CÆ¡ đốc giáo, Do Thái giáo chÆ°a thành công lắm, trong khi chúng tôi thành công trong sá»± hiện đại hóa đạo Phật ở phÆ°Æ¡ng Tây. Đạo Phật được trình bày vá»›i ngôn ngữ má»›i, Ä‘Æ°a ra những pháp môn tu tập rất thá»±c tế để giúp má»—i cá nhân tháo gỡ những khó khăn ngay khi tu tập. Có những người Ä‘ã từng là Linh mục, mục sÆ° thÆ°Æ¡ng đạo Chúa rất nhiều, nhÆ°ng họ nói đạo Phật giúp họ tìm ra biện pháp cụ thể để tháo gỡ khó khăn.

Ví dụ nhÆ° mục sÆ° Cyber Lee ở Houston, Texas, nhờ đọc sách của mình (chúng tôi – chữ dùng của thiền sÆ° Thích Nhất Hạnh – BT), áp dụng sá»± thá»±c tập học ở trong sách mà chữa lành bệnh ung thÆ°, nên sau Ä‘ó Ä‘ã xin thụ trì 5 giá»›i, quy y tam bảo mà không thấy có sá»± mâu thuẫn gì giữa đức tin cÆ¡ đốc giáo của bản thân vá»›i tuệ giác đạo Phật.

Sau Ä‘ó vị mục sÆ° này đến làng Mai tu học 3 tháng mùa Ä‘ông, tiếp tục tu học cho đến khi thành má»™t vị giáo thọ của làng Mai, tức người có khả năng mở những khóa tu theo giáo lý đạo Phật. Vị mục sÆ° này Ä‘ã viết thÆ° cho bề trên, đề xuất nguyện vọng muốn được vừa làm mục sÆ°, vừa làm giáo thọ đạo Phật, trong trường hợp bề trên không cho thì sẽ chỉ làm giáo thọ đạo Phật.

Chúng tôi được tin là bề trên Ä‘ã đồng ý cho ông vừa làm mục sÆ°, vừa làm giáo thọ. Sáng chủ nhật thì ông giảng bài cho con chiên, buổi chiều thì hÆ°á»›ng dẫn thiền tập cho mọi người, trong Ä‘ó có cả những người trong nhà thờ.

Chúng tôi không nghÄ© phải từ bỏ đạo Thiên chúa hay Do thái má»›i theo được đạo Phật, vì đạo Phật không phải chỉ là tôn giáo tín ngưỡng, mà còn là nguồn tuệ giáo sâu sắc, mà bất cứ ai cÅ©ng có thể thừa hưởng để tháo gỡ những khó khăn trong đời sống ná»™i tâm, giúp cho đời sống an lạc, hạnh phúc.

“Mong Giáo há»™i Công giáo và Phật giáo ra văn bản có hậu về hôn nhân dị giáo”

Nhà báo Nguyá»…n Anh Tuấn: Chính nhờ những bÆ°á»›c phát triển, cập nhật cái má»›i mà đạo Phật Ä‘ã có sức sống ở những vùng đất nhÆ° Âu Mỹ. Ngược lại, đạo Phật có học hỏi những Ä‘iều hay của các tôn giáo khác để làm giàu thêm cho mình không?

Thiền sÆ° Thích Nhất Hạnh: Trong đạo tràng của chúng tôi, các thầy – sÆ° cô – phật tá»­ – cÆ° sÄ© đều có bổn phận phải học những truyền thống khác. Chúng tôi Ä‘ã viết những cuốn sách đối thoại Phật giáo vá»›i những tôn giáo khác, nhÆ° cuốn "Living Buddha, Living Christ" ("Bụt ngàn đời, Chúa ngàn đời"), "Về Ä‘i thôi, Bụt và Chúa là hai anh em" (Coming home, Buddha and Christ are brothers). Những cuốn sách Ä‘ó cÅ©ng nhÆ° những khóa tu chúng tôi mở ra cho những người Phật tá»­ và CÆ¡ đốc giáo đến tu tập chung là những phÆ°Æ¡ng tiện đối thoại rất hay, khiến cho nhiều người CÆ¡ đốc giáo và Do Thái giáo có cÆ¡ há»™i tìm hiểu đạo Phật, đồng thời giúp những người đạo Phật có cÆ¡ há»™i hiểu thêm về giáo lý CÆ¡ đốc giáo, Do thái giáo, nên sá»± hiểu biết chung ngày càng tăng, tình thân hữu nhờ Ä‘ó mà phát triển.

Chúng tôi cÅ©ng đề cập đến Hôn nhân dị giáo. Bởi Ä‘ã có biết bao thanh niên thiếu nữ Ä‘au khổ vì không được lấy nhau, do hai bên cha mẹ đều muốn giữ đạo của mình. Chúng tôi có đề nghị biện pháp nhÆ° cho phép hai người cÆ°á»›i nhau, người nào giữ tôn giáo người Ä‘ó, đồng thời có cÆ¡ há»™i học thêm truyền thống của người bạn hôn phối của mình. Chủ nhật 2 người cùng Ä‘i nhà thờ, rằm và mùng 1 hai người cùng Ä‘i chùa. Thay vì có 1 gốc rá»… thì hai người có hai gốc rá»… tâm linh, vì học 2 truyền thống thì khám phá được rõ hÆ¡n châu báu của má»—i truyền thống, chỉ làm giàu thêm thôi. Hôm chúng tôi đến thăm nhà thờ Phát Diệm, gặp má»™t số vị linh mục, chúng tôi có bàn về chuyện này, các vị linh mục tỏ vẻ đồng ý. Hy vọng các giáo há»™i Công giáo và Phật giáo sẽ ra má»™t văn bản để tuổi trẻ khỏi phải Ä‘au khổ nhÆ° suốt mấy trăm năm qua khi có tình yêu vá»›i người khác truyền thống.

Hiện đại hoá đạo Phật?

Thiền sÆ° Thích Nhất Hạnh tại toà soạn báo VietNamNet

Nhà báo Nguyá»…n Anh Tuấn: Phật giáo VN Ä‘ã có truyền thống lâu đời. Vậy thiền sÆ° có nhận xét thế nào về Phật giáo hôm nay tại Việt Nam?

Thiền sÆ° Thích Nhất Hạnh: Phật giáo VN có nhiều tiềm lá»±c, nhÆ° mỏ dầu hỏa rất lá»›n. Vấn đề là có biết khai thác để làm hạnh phúc cho dân, cho nÆ°á»›c hay không? Cái học của chúng ta trong các trường Phật học lý thuyết hÆ¡i nhiều, sá»± thá»±c tập má»›i chỉ tập trung vào sá»± tín má»™, cầu nguyện, chứ chÆ°a Ä‘i sâu vào quán chiếu và chuyển hóa. Chúng tôi mong phÆ°Æ¡ng pháp học Phật và thá»±c tập đạo Phật phải được hiện đại hóa mau chóng, để Phật giáo Ä‘i kịp những trào lÆ°u khác trong xã há»™i.

Chúng tôi ở Tây phÆ°Æ¡ng có hoàn cảnh thuận tiện nên hiện đại hóa đạo Phật rất dá»… dàng, Ä‘ào tạo những thế hệ tu sÄ©, tăng sinh, thầy và sÆ° cô má»›i, cÆ° sÄ© má»›i. Chúng tôi không tốn quá nhiều thời giờ mà vẫn Ä‘ào tạo được những giáo thọ có khả năng mở những khóa thá»±c tập (retreat) trong Ä‘ó người ta tá»›i học những cái chúng tôi vừa trình bày, học làm thế nào Ä‘em lại cái an, cái lạc cho thân tâm, thiết lập truyền thông vá»›i người khác, xóa bỏ hận thù bạo Ä‘á»™ng, Ä‘em lại hạnh phúc. Sá»± thành công là nhờ ở chá»— chúng tôi dám làm má»›i đạo Phật, Ä‘em lại má»™t đạo Phật thích hợp vá»›i tuổi trẻ, vá»›i người trí thức bây giờ. Việt Nam hiện giờ có nhiều Ä‘iều kiện để làm má»›i, hiện đại hóa đạo Phật.

Nhà báo Nguyá»…n Anh Tuấn: Thiền sÆ° có thể làm rõ, ta cần hiện đại hóa, cập nhật Ä‘iểm nào của đạo Phật?

Thiền sÆ° Thích Nhất Hạnh: Chúng tôi Ä‘ã nói, cái học của chúng ta phải thay đổi, phải học những biện pháp cụ thể để chuyển hóa thân tâm chứ không học nhÆ° lý thuyết suông. Sinh viên y khoa ngoài giờ học trong lá»›p thì phải vào bệnh viện xem các giáo sÆ° chẩn mạch, cho thuốc. Các thầy, sÆ° cô trong các phật học viện cÅ©ng vậy, phải có khả năng tổ chức giúp đỡ, tham vấn, soi sáng cho những người tá»›i vá»›i mình. Họ có những khó khăn, bức xúc, khổ Ä‘au, tai nạn, thì mình phải dùng trí tuệ đạo Phật để giúp họ tháo gỡ.

Đức Thế tôn từ 2600 năm trÆ°á»›c Ä‘ã cho người phụ nữ vào trong giáo Ä‘oàn của ngài. Ấy vậy mà trong truyền thống của mình vẫn trọng nam khinh nữ. Tuần trÆ°á»›c chúng tôi có Ä‘Æ°a ra đề nghị BÁT KÌNH PHÁP của các thầy vá»›i các sÆ° cô. Chúng tôi biết có nhiều vị sẽ mừng lắm, nhất là những người ở Tây phÆ°Æ¡ng. NhÆ°ng cÅ©ng sẽ có những người bảo thủ, và chúng tôi sẽ phải gánh chịu búa rìu dÆ° luận. NhÆ°ng chúng tôi vẫn can đảm Ä‘Æ°a ra để cho có được sá»± bình đẳng thá»±c sá»± giữa nam và nữ trong giáo Ä‘oàn Đức Phật.

Chúng tôi cÅ©ng nghÄ© Đạo Phật cần Ä‘i vào đời sống của tuổi trẻ. Chúng tôi mong tổ chức Gia Ä‘ình phật tá»­ ở Việt Nam được phục hồi, sẽ có những Ä‘oàn thanh niên Phật tá»­, những Ä‘oàn phật tá»­ hoạt Ä‘á»™ng trong xã há»™i lành mạnh và từ bi hÆ¡n. Chúng tôi nghÄ© rằng, làm cha mẹ phải học Phật để tháo gỡ khó khăn, chăm sóc nhau, giúp cho con mình học đạo Phật từ mình. Thầy cô giáo phải buông thả căng thẳng trong con người của mình, đối phó vá»›i những bức xúc trong tâm nhÆ° sợ hãi lo lắng. Khi bố mẹ, thầy cô làm được thì sẽ giúp con cái và học trò. Vì thế, đạo Phật phải Ä‘i vào trong gia Ä‘ình, trong học đường, trong xã há»™i.

Ví dụ ông là má»™t doanh nhân, ông biết nếu Ä‘em Đạo Phật vào trong doanh nghiệp thì sẽ tạo ra sá»± hiểu biết, chấp nhận, thÆ°Æ¡ng yêu, và nếu biết cách thì những công nhân trong doanh nghiệp biết phÆ°Æ¡ng pháp buông thÆ°, có thời giờ để tìm hiểu khổ Ä‘au, khó khăn của nhau, thì sá»± hiểu nhau, chấp nhận nhau, thÆ°Æ¡ng yêu nhau sẽ làm công việc phát triển và thành công hÆ¡n.

Nếu ông là nhà chính trị mà biết Phật pháp thì có thể Ä‘em phÆ°Æ¡ng pháp thá»±c tập vào Đảng của ông, thiết lập được sá»± đồng cảm, thÆ°Æ¡ng yêu, tin cậy giữa những người cá»™ng sá»± thì sá»± nghiệp chính trị sẽ thành công. Má»—i chúng ta phải có chiều hÆ°á»›ng tâm linh (spiritual dimension), nếu không thì không tháo gỡ được những khó khăn, bức xúc trong đời sống của mình, mà nhÆ° thế thì rất khó thành công. Đạo Phật vì thế cần phải cung cấp cho má»—i người trong xã há»™i cái bình diện, chiều hÆ°á»›ng tâm linh. Đó là Ä‘iều mà giáo há»™i Phật giáo cần lÆ°u tâm, Ä‘ó là cái đẹp nhất, quý nhất mà đạo Phật có thể cống hiến cho xã há»™i, cho dân tá»™c.

Tâm an và nhiệt huyết sống! Có mâu thuẫn không?

Nhà báo Nguyá»…n Anh Tuấn: ThÆ°a thiền sÆ°, vậy có mâu thuẫn không khi ta đề cao tâm an, nhẹ nhàng, thanh tịnh, nhÆ°ng thá»±c tế cuá»™c sống lại rất sôi Ä‘á»™ng, cạnh tranh, má»—i con người phải vÆ°Æ¡n lên. CÅ©ng có khi người ta coi stress, căng thẳng nhÆ° là má»™t thách thức thú vị của cuá»™c sống (nhÆ° việc chÆ¡i game chẳng hạn). Đạo Phật có mâu thuẫn khi gạt Ä‘i những sôi Ä‘á»™ng, những thách thức khiến con người phát triển và có nhiệt huyết sống không?

Thiền sÆ° Thích Nhất Hạnh: Má»™t nhà chính trị thì luôn muốn mình Ä‘em lại thành công cho đất nÆ°á»›c. Má»™t doanh thÆ°Æ¡ng cÅ©ng muốn thành công cho cả doanh nghiệp chứ không phải chỉ cho mình. Nếu hình hài không có an thì không thành công được. Thá»±c tập Ä‘em lại sá»± yên ổn trong thân, trong tâm sẽ giúp họ thành công, dù là nhà chính trị hay doanh nhân, không có gì chống đối hết. Khi sá»­ dụng ái ngữ và lắng nghe thì họ thành công hÆ¡n trong lÄ©nh vá»±c chính trị, kinh doanh của họ. Những niềm vui của họ có thể rất lá»›n khi họ thá»±c hiện những Ä‘iều họ mÆ¡ Æ°á»›c. Sá»± thành công của mình không hẳn trả giá bằng sá»± thất bại của người khác. Tại sao người kia phải thất bại thì mình má»›i thành công? Đó là câu hỏi quan trọng? Làm thế nào để tôi thành công và anh cÅ©ng thành công, thì hạnh phúc của ta sẽ lá»›n hÆ¡n, vì không ai Ä‘au khổ vì sá»± thành công của chúng ta hết. Hạnh phúc của chúng ta Ä‘âu phải chỉ là quyền lá»±c, danh vọng, tiền bạc. Hạnh phúc là khi chúng ta có tình thÆ°Æ¡ng và sá»± hiểu biết.

Trong má»—i chúng ta có hai nhu cầu sâu sắc, Ä‘ó là nhu cầu hiểu biết và thÆ°Æ¡ng yêu. Những nhà khoa học vì nhu cầu hiểu biết mà thức đến 3, 4h khuya để nghiên cứu thí nghiệm. Những nhà đạo học không dùng phÆ°Æ¡ng tiện Ä‘o lường mà dùng thiền quán để tìm hiểu. Con đường tâm linh cÅ©ng khám phá, làm thỏa mãn nhu yếu hiểu biết của con người.

Nhu yếu thứ hai sâu sắc của con người là ThÆ°Æ¡ng yêu và được thÆ°Æ¡ng yêu. Sở dÄ© ngày xÆ°a SIDDHARTHA bỏ nhà Ä‘i tu là tại thấy rằng Tình thÆ°Æ¡ng dành cho má»™t người không đủ, không làm thỏa mãn ý chí của người con trai Ä‘ó, nên ra Ä‘i tìm tình thÆ°Æ¡ng có thể ôm lấy mọi người, mọi loài, tình thÆ°Æ¡ng không biên giá»›i. Ta có khao khát rất lá»›n là được thÆ°Æ¡ng yêu, thÆ°Æ¡ng yêu có thể phát triển tá»›i vô biên, ôm lấy vÅ© trụ. Khi ta có hiểu biết lá»›n, thÆ°Æ¡ng yêu lá»›n thì hạnh phúc lá»›n. Vì vậy nhà doanh thÆ°Æ¡ng, nhà chính trị mà trong khi hoạt Ä‘á»™ng mở rá»™ng được tình thÆ°Æ¡ng, hiểu biết của mình, càng hiểu thì càng thÆ°Æ¡ng, hiểu sâu thì thÆ°Æ¡ng nhiều, thì hạnh phúc rất lá»›n, không có gì mâu thuẫn.

Sá»­ dụng tuệ giác đạo Phật để chuyển hóa thân tâm, tháo gỡ khó khăn?

Thiền sÆ° Thích Nhất Hạnh

Nhà báo Nguyá»…n Anh Tuấn: Con người tìm đến vá»›i tôn giáo là tìm đến vá»›i thế giá»›i tinh thần, vá»›i sá»± an ủi, nhÆ° đạo Phật giúp giải thoát khỏi những Ä‘au khổ ná»™i tâm trong cuá»™c sống. NhÆ°ng thÆ°a thiền sÆ°, lý thuyết giáo lý cao đẹp ấy Ä‘ã Ä‘i vào thá»±c tế cuá»™c sống được nhiều chÆ°a?

Thiền sÆ° Thích Nhất Hạnh: Vá»›i đạo Phật, phần lá»›n chúng ta má»›i thá»±c tập tín má»™, tín ngưỡng, chứ ít người sá»­ dụng được tuệ giác đạo Phật để chuyển hóa thân tâm, tháo gỡ những khó khăn. Cầu nguyện cÅ©ng phần nào Ä‘em lại sá»± an lạc, vì giúp lắng dịu những khổ Ä‘au, lo lắng. NhÆ°ng muốn giải quyết tận gốc vấn đề thì phải có tuệ giác, mà tuệ giác phải do tu tập má»›i có được. Hiện ở Tây phÆ°Æ¡ng chúng tôi Ä‘ang xÆ°á»›ng xuất phong trào Phật học ứng dụng.

Hạnh phúc là an lạc, không có an thì không có lạc, an trong thân và trong tâm. Nếu con người chứa chất quá nhiều sá»± căng thẳng, stress, thân không an thì tâm làm sao an được? Trong khi Ä‘ó tâm có những cảm giác, cảm xúc nhÆ° giận hờn, tuyệt vọng, bạo Ä‘á»™ng, nếu không có phÆ°Æ¡ng pháp cụ thể thì làm sao nhận diện và chuyển hóa được những bất an của tâm? Trong kinh niệm xứ hay kinh quán niệm hÆ¡i thở, Đức Thế tôn Ä‘ã dạy những phÆ°Æ¡ng pháp cụ thể để làm lắng dịu những căng thẳng trong thân, trong tâm, rồi nhìn sâu để xem gốc rá»… của những khổ Ä‘au phiền não Ä‘ó do Ä‘âu, từ Ä‘ó má»›i bắt đầu chuyển hóa được những tâm hành. Đó là phÆ°Æ¡ng pháp khoa học.

Sở dÄ© người Tây phÆ°Æ¡ng theo chúng tôi học hỏi, thá»±c tập nhiều, vì chúng tôi không hiến tặng cho họ đạo Phật của Đức Tin mà hiến tặng cho họ đạo Phật của sá»± thá»±c tập kinh nghiệm. Những khóa tu tổ chức ở New York, Los Angeles, Boston, Born, London, thường có trên 1000 người tá»›i tu liền 6, 7 ngày, trong những ngày Ä‘ó họ thá»±c tập những phÆ°Æ¡ng pháp cụ thể, trÆ°á»›c hết lấy ra những căng thẳng trong thân – tập buông thÆ°, lấy ra những căng thẳng trong tâm – tập nhận diện và ôm ấp những Ä‘au buồn, lo lắng, sợ hãi của mình, nhìn sâu vào để có thể nhận diện những bản chất tâm hành Ä‘ó. Rồi nhìn vào người thân của mình để thấy trong họ có căng thẳng trong thân, tâm, để phát khởi lòng thÆ°Æ¡ng, chấp nhận họ. Lúc Ä‘ó mình cởi bỏ được thái Ä‘á»™ trách móc, vì có sá»± lắng dịu trong thân và tâm, học thêm được phÆ°Æ¡ng pháp ái ngữ và lắng nghe, hiểu được khó khăn và bức xúc, mÆ¡ Æ°á»›c, khổ Ä‘au của người kia, từ Ä‘ó chấp nhận để giúp đỡ họ. Không nói những lời chua chát, buá»™c tá»™i, lên án, thì có thể giúp người kia hiểu được, thấy được những nhận thức sai lầm của họ để thay đổi.

Đó là những phÆ°Æ¡ng pháp cụ thể, chỉ cần tu trong 6, 7 ngày là Ä‘ã có thể đạt được những tiến bá»™ rất lá»›n rồi. Không khóa tu nào mà không có phép lạ xảy ra, vợ chồng hòa giải, cha con làm hòa là chuyện rất thường. Có Ä‘iều lạ lùng, nếu 2 người cùng tá»›i khóa tu thì sá»± chuyển hóa dá»… dàng là Ä‘úng, nhÆ°ng có trường hợp chỉ 1 người đến khóa tu, chuyển hóa và có khả năng nói được lời êm dịu và lắng nghe được khó khăn của người đối thoại. Đến ngày thứ 6 chúng tôi cho phép dùng Ä‘iện thoại di Ä‘á»™ng để thá»±c tập lắng nghe và ái ngữ, và có nhiều người Ä‘ã báo cáo rằng chỉ dùng Ä‘iện thoại di Ä‘á»™ng Ä‘ã có thể hòa giải vá»›i người kia ở nhà (bố, mẹ, anh chị em, vợ chồng, con…).

Khi nghe báo cáo nhÆ° thế thì chúng tôi rất hạnh phúc, vì biết rằng mình Ä‘ã giúp được nhiều người.

“Năm giá»›i là sá»± thá»±c tập cụ thể của tình thÆ°Æ¡ng”

Thá»±c sá»± chúng tôi không chủ ý quyến rÅ© người ta theo đạo Phật, nhÆ°ng vào cuối khóa tu, người xin quy y và thọ 5 giá»›i rất Ä‘ông, có những khóa tu mà 6 – 700 người Tây phÆ°Æ¡ng quỳ xuống xin quy y Phật, Pháp, tăng và thọ 5 giá»›i. Vì họ biết rằng 5 giá»›i là sá»± thá»±c tập cụ thể của tình thÆ°Æ¡ng.

Giá»›i thứ nhất là Bảo vệ sá»± sống không chỉ của loài người mà Ä‘á»™ng vật, thá»±c vật, khoáng vật. Giá»›i này Ä‘i theo đường lối bảo há»™ môi trường (deep ecology), không chỉ bảo vệ con người mà còn bảo vệ các loài khác trong Ä‘ó có thá»±c vật và khoáng vật.

Giá»›i thứ hai là Chia sẻ thời giờ và tài vật của mình vá»›i những người thiếu thốn, đừng lạm dụng và bóc lá»™t người khác. Đó là giá»›i không trá»™m cắp, không bóc lá»™t, trái lại hiến dâng, là sá»± thá»±c tập của tình thÆ°Æ¡ng.

Giá»›i thứ ba là Không tà dâm, không lạm dụng tình dục, bảo há»™ trẻ em, bảo há»™ những cặp vợ chồng. Đó cÅ©ng là tình thÆ°Æ¡ng, vì bao nhiêu trẻ em lá»›n lên trong gia Ä‘ình không giữ giá»›i thì Ä‘au khổ vô cùng. Bởi vậy, sá»± thá»±c tập giá»›i thứ ba là không ăn nằm vá»›i những người không phải vợ chồng, không lạm dụng tình dục, bảo há»™ cho những Ä‘ôi nam nữ, bảo há»™ trẻ em cÅ©ng là sá»± thá»±c tập của tình thÆ°Æ¡ng.

Giá»›i thứ tÆ° là Sá»­ dụng ái ngữ và lắng nghe để tái lập truyền thông giữa những người thân… cÅ©ng là sá»± thá»±c tập tình thÆ°Æ¡ng.

Giá»›i thứ năm là Tiêu thụ trong chính niệm, chỉ tiêu thụ những sản phẩm mang lại sá»± an lạc cho thân tâm mình, còn những sản phẩm có Ä‘á»™c tố (nhÆ° phim ảnh sách báo) thì những Ä‘á»™c tố Ä‘ó sẽ làm thâm tâm bị hủy hoại. Biết chọn đối tượng tiêu thụ cÅ©ng là sá»± thá»±c tập của tình thÆ°Æ¡ng, bảo há»™ xã há»™i, bảo há»™ con người.

Khi họ thấy 5 giá»›i là phÆ°Æ¡ng tiện bảo há»™ mình và những người thÆ°Æ¡ng thì Ä‘ó không còn là đức tin mÆ¡ hồ mà là những thá»±c tập cần thiết. Họ tiếp nhận 5 giá»›i vá»›i thái Ä‘á»™ khoa học chứ không phải người Ä‘i tìm đức tin, nên họ thấy không chống đối gì vá»›i truyền thống tôn giáo của họ.

Nên học vua A Dục ca và Trần Thánh Tông để thống nhất lòng người

Nhà báo Nguyá»…n Anh Tuấn

Nhà báo Nguyá»…n Anh Tuấn: Đúng là Giáo lý của đạo Phật rất đẹp, rất hay. NhÆ°ng từ mong muốn mà chuyển hóa thành thá»±c tiá»…n hành Ä‘á»™ng, nhân cách má»—i con người thì không dá»… chút nào. Liệu giáo lý đạo Phật có thể giúp định hình ra má»™t nhân cách của dân tá»™c VN? Nhiều người mong muốn Ä‘iều Ä‘ó, nhÆ°ng nay còn bá»™n bề trăn trở nhiều. Thiền sÆ° có Ä‘ánh giá gì, có giải pháp gì Ä‘Æ°a những Ä‘iều hay của giáo lý Phật pháp đến vá»›i má»—i con người, để hình ảnh dân tá»™c Việt Nam có nhân cách tốt trong cá»™ng đồng thế giá»›i?

Thiền sÆ° Thích Nhất Hạnh: Đạo Phật ngày xÆ°a giúp đất nÆ°á»›c nhiều lắm. Học giả Hoàng Xuân Hãn Ä‘ã nói Đạo Phật giúp đời Lý là triều đại thuần từ nhất trong lịch sá»­, khi từ vua quan tá»›i dân đều thá»±c tập đạo Phật. Đời Trần cÅ©ng vậy, sau khi chiến thắng Nguyên Mông, quan quân có đệ trình lên má»™t hòm tài liệu của má»™t số viên chức chính quyền liên lạc vá»›i giặc. NhÆ°ng Vua Trần Thánh Tông Ä‘ã Ä‘em hòm tài liệu đốt trÆ°á»›c mặt bá quan để yên tâm trăm họ, bởi chúng ta Ä‘ã giành được Ä‘á»™c lập, đẩy lui được quân thù thì cần nhất bây giờ là Ä‘oàn kết quốc gia. Đó là hành Ä‘á»™ng phát sinh từ tuệ giác của đạo Phật.

Hiện giờ, ta có thể học theo những hành Ä‘á»™ng nhÆ° thế. Cố nhiên là trong chiến tranh chúng ta bị chia rẽ, có những ý thức hệ đối chọi nhau, có những nhận thức khác nhau về chính trị, có cách thức yêu nÆ°á»›c khác nhau. Giờ phải làm thế nào để buông bỏ thái Ä‘á»™ Ä‘ó Ä‘i. Đừng cho rằng chỉ có lý thuyết của chúng tôi là Ä‘úng, còn mọi lý thuyết khác đều sai lầm hết. Thái Ä‘á»™ bám vào má»™t chủ thuyết, không bao dung Ä‘ó sẽ tiếp tục làm cho dân ta khổ.

Trong giá»›i luật Tiếp hiện của chúng tôi có Ä‘Æ°a ra tinh thần đạo Phật là không thờ phụng bất cứ má»™t chủ nghÄ©a nào, má»™t lý thuyết nào, kể cả Ä‘ó là lý thuyết Phật giáo. Đạo Phật Ä‘Æ°a ra những phÆ°Æ¡ng tiện để tu tập, để học hỏi, để chuyển hóa bản thân chứ không phải là những lý thuyết để thờ phụng, để phải phát Ä‘á»™ng những cuá»™c chiến đẫm máu. Tôi nghÄ© thái Ä‘á»™ Ä‘ó rất cần thiết. Vua A Dục ca ngày xÆ°a sau khi thống nhất đất nÆ°á»›c Ä‘ã Ä‘i tu, yểm trợ cho các tôn giáo để các tôn giáo thống nhất nhân tâm. Vì thế, vua A Dục ca thống nhất được nhân tâm sau khi thống nhất lãnh thổ. Chúng ta nên học bài học Ä‘ó. Chúng ta thống nhất Nam Bắc nhÆ°ng chÆ°a thống nhất được lòng người, vẫn có sá»± tị hiềm, hận thù, Ä‘au khổ trong lòng má»—i chúng ta. Áp dụng đạo Phật là để buông bỏ những hận thù trong quá khứ. Đó là má»™t trong những thá»±c tập mà ta có thể thá»±c hiện ngay, thống nhất lòng người, ôm lấy nhau nhÆ° đồng bào.

Năm ngoái về Việt Nam, chúng tôi được phép của Thủ tÆ°á»›ng Chính phủ để tổ chức 3 đại trai Ä‘àn chẩn tế cầu siêu bình đẳng giải oan cho người Bắc, cho người Nam, cho người cá»™ng sản và cả cho người chống cá»™ng sản. Đó là tuệ giác của nhà nÆ°á»›c Việt Nam. Đó là lần đầu tiên người Cá»™ng sản và những người chống cá»™ng sản được ôm lấy nhau để cùng khóc thÆ°Æ¡ng, cầu nguyện cho 6 triệu người chết, trong Ä‘ó có bao người chết oan. Thá»±c tập Ä‘ó theo Ä‘úng tinh thần đạo Phật, buông bỏ những hận thù, bá»±c bá»™i, khổ Ä‘au trong quá khứ, Ä‘óng góp vào sá»± thống nhất lòng người.

Nhà báo Nguyá»…n Anh Tuấn: Sau má»™t năm thá»±c hiện hành Ä‘á»™ng mà thiền sÆ° Ä‘ánh giá là có tính Ä‘á»™t phá và được Nhà nÆ°á»›c ủng há»™ Ä‘ó, thiền sÆ° có thấy tiến bá»™ thêm trong sá»± xóa bỏ hận thù của quá khứ không?

Thiền sÆ° Thích Nhất Hạnh: Công việc Ä‘ó cần phải được tiếp tục, mọi giá»›i đều phải Ä‘óng góp vào. Ba trai Ä‘àn chẩn tế cÅ©ng chỉ là sá»± bắt đầu. Tôi nghe rằng nhiều vị thượng tọa, đại đức cÅ©ng Ä‘ang tổ chức những trai Ä‘àn nhÆ° vậy ở địa phÆ°Æ¡ng. Đó là sá»± tiếp nối. Chúng tôi nghÄ© rằng những công việc nhÆ° thế rất quan trọng, bởi thống nhất lòng người là Ä‘iều căn bản. Chúng tôi nghÄ© hiện ta có Ä‘iều kiện làm việc Ä‘ó. Những người Phật tá»­ hiện đại hóa, làm má»›i được đạo Phật thì đạo Phật Ä‘óng góp được rất nhiều trong sá»± nghiệp thống nhất lòng người.

Bạn đọc Nguyá»…n Trọng Chuyên: Thiền sÆ° Ä‘ã làm gì để gắn kết khối đại Ä‘oàn kết dân tá»™c giữa người Việt vá»›i người Việt, giữa người Việt vá»›i cá»™ng đồng thế giá»›i?

Thiền sÆ° Thích Nhất Hạnh: Chúng tôi Ä‘ã giúp được rất nhiều người Việt ở Hoa Kỳ thoát khỏi ngục tù của quá khứ. NhÆ°ng cÅ©ng nhiều người rất khó vượt qua vì trong quá khứ họ có những chức vị, quyền lợi và họ không thể chấp nhận được việc họ bị mất Ä‘i những chức vị, quyền lợi ấy. Họ trở nên hận thủ. Cả những Phật tá»­ cÅ©ng trở thành đối tượng hận thù của họ. Họ có thể chá»­i mắng, bôi nhọ… Riêng về phần chúng tôi, chúng tôi không Ä‘au khổ gì hết mà chỉ tá»™i nghiệp cho họ. Vì bản thân họ bị quá khứ giam hãm nên họ không biết sống hạnh phúc trong hiện tại, do Ä‘ó họ không có tÆ°Æ¡ng lai. Nếu họ cứ ôm khÆ° khÆ° cái hận thù thì họ rất Ä‘áng tá»™i nghiệp.

Chúng tôi chỉ làm tối Ä‘a những gì có thể làm được, còn có lẽ phải nhờ má»™t sá»± kì diệu nào Ä‘ó, má»™t ngày họ sẽ nhận ra thì Ä‘ó là hạnh phúc của họ, và Ä‘ó chính là sá»± giác ngá»™.

“Thá»±c tập để sống sâu sắc giây phút hiện tại” – cách để hoàn thiện nhân cách!

Nhà báo Nguyá»…n Anh Tuấn: NhÆ°ng thá»±c tế không chỉ chuyện thống nhất lòng người, mà trong ứng xá»­ hàng ngày hiện nay thì kể cả vá»›i những người theo đạo Phật, các bạn trẻ cÅ©ng nhÆ° người lá»›n tuổi, tính ăn gian nói dối, chiếm dụng của công, đố kị tị hiềm, chụp giật "bốc ngắn cắn dài" không nghÄ© đến ngày mai…vẫn rất phổ biến trong xã há»™i? NhÆ° vấn nạn giao thông, còn nhiều người Ä‘i đường lạng lách, không lo lắng an toàn cho người khác. Phải chăng đạo Phật bất lá»±c trong việc này?

Thiền sÆ° Thích Nhất Hạnh

Thiền sÆ° Thích Nhất Hạnh: Những người ngoại quốc tá»›i VN nghÄ© rằng lâu nay trong chiến tranh người VN không được sống, nên nay có hòa bình thì họ sống hối hả, lái xe nhÆ° Ä‘iên. Cái Ä‘ó chỉ Ä‘úng má»™t phần thôi. Tôi nghÄ© cách sống này là do cách suy nghÄ©, quan niệm của chúng ta. Tuệ giác của đạo Phật là mình có thể sống an lạc và hạnh phúc trong giây phút hiện tại (hiện pháp lạc trú: Living happily in the present moment). Đó là giáo lý căn bản của đạo Phật. Chẳng hạn, khi Ä‘i từ Ä‘ây ra bãi đậu xe, mục Ä‘ích là lấy xe để Ä‘i, nhÆ°ng không ai cấm mình Ä‘i từ Ä‘ây ra bãi đậu xe bằng những bÆ°á»›c chân thảnh thÆ¡i, an lạc hạnh phúc, chứ không phải chỉ khi lái xe má»›i an lạc hạnh phúc. Nếu Ä‘i từ Ä‘ây ra xe mà không an lạc hạnh phúc thì nắm vô lăng cÅ©ng không thể an lạc hạnh phúc được. Vấn đề là phải thá»±c tập.

Làm thức ăn sáng cho gia Ä‘ình thì trong khi Ä‘un nÆ°á»›c, nÆ°á»›ng bánh mỳ có thể vừa theo dõi hÆ¡i thở, mỉm cười, thá»±c tập thÆ° giãn. Ngồi xuống bàn thì dành môt phút nhìn nhau mỉm cười, để biết mình còn nhau, có ngay hạnh phúc trong giây phút hiện tại. Nếu ông cầm tờ Wall Street Journal để xem giá cổ phiếu lên hay xuống thì thay vì nhìn thấy vợ con, ông lại phóng tâm vào tÆ°Æ¡ng lai.

Nếu các thầy và sÆ° cô Ä‘em ra giảng dạy, luyện tập cho người ta sống trong giây phút hiện tại, thì sá»± hối hả, Ä‘i tìm hạnh phúc trong tÆ°Æ¡ng lai kia sẽ giảm bá»›t. Vì biết tìm hạnh phúc trong hiện tại thì không cần bÆ°Æ¡n chải để đến tÆ°Æ¡ng lai. Hiện tại rất đẹp, quá khứ Ä‘ã Ä‘i qua, tÆ°Æ¡ng lai thì chÆ°a tá»›i. Mình chỉ có giây phút thá»±c sá»± sống là hiện tại, nếu sống sâu sắc mình có thể tiếp nhận trời xanh, mây trắng, chim hót, thông reo, hoa nở… những nhiệm màu của sá»± sống. Ly nÆ°á»›c trong là nhiệm màu, mình có thể an trú trong hiện tại để tiếp xúc vá»›i ly nÆ°á»›c không? Hay khi uống ly nÆ°á»›c mà nghÄ© tá»›i dá»± án tÆ°Æ¡ng lai. Hiện pháp lạc trú là má»™t nghệ thuật sống có hạnh phúc. Nếu hạnh phúc trong hiện tại thì chắc chắn tÆ°Æ¡ng lai sẽ hạnh phúc, còn nếu không có hạnh phúc trong hiện tại thì tÆ°Æ¡ng lai cÅ©ng không thể có hạnh phúc. Nếu lo rá»­a bát cho mau để cầm ly trà cho hạnh phúc, thì khi cầm ly trà cÅ©ng lại hối hả đến tÆ°Æ¡ng lai mà bỏ quên mất ly trà. Vấn đề là thá»±c tập để sống sâu sắc giây phút hiện tại. Ta có đạo Phật mà không dùng Ä‘uợc tuệ giác của đạo Phật, nghÄ©a là đạo Phật của ta chÆ°a thành công.

Nhà báo Nguyá»…n Anh Tuấn: Mọi người vẫn Ä‘ang thắc mắc, làm sao từ những khát vọng, lý tưởng của đạo Phật trở thành máu thịt, thành cuá»™c sống hiện tại của từng con người. Nếu trong 85 triệu dân Việt Nam mà có 80%, tức là hÆ¡n sáu mÆ°Æ¡i triệu dân làm được thì đất nÆ°á»›c cÅ©ng hạnh phúc lắm rồi. Thiền sÆ° có biện pháp cụ thể để Ä‘iều Ä‘ó thành hiện thá»±c không?

Thiền sÆ° Thích Nhất Hạnh: Trong 30 năm, chúng tôi Ä‘ã giúp cho vô số người Tây phÆ°Æ¡ng nắm được phÆ°Æ¡ng pháp thá»±c tập để sống an lạc, hạnh phúc, hòa giải vá»›i nhau. Nếu phÆ°Æ¡ng pháp này Ä‘ã thành công trong giá»›i trẻ và giá»›i trí thức ở Tây phÆ°Æ¡ng thì cÅ©ng sẽ thành công ở Ä‘ây, trong giá»›i trẻ và giá»›i trí thức Việt Nam. Trong những lần về vừa qua, chúng tôi Ä‘ã mở những khóa tu cho giá»›i trẻ và giá»›i trí thức, và thấy sá»± tiếp thu đạo Phật rất nồng nhiệt. TrÆ°á»›c khi Ä‘i HN chúng tôi có khóa tu cho 4000 người trẻ tại tu viện Bát Nhã – Lâm Đồng. Chúng tôi cÅ©ng vừa kết thúc má»™t khóa tu cho người trẻ Hà Ná»™i tại chùa Bằng A. Người trẻ tuổi và trí thức tá»›i rất Ä‘ông, nét mặt rất rạng rỡ, rất hạnh phúc, bởi học được phÆ°Æ¡ng pháp buông thÆ°, ái ngữ lắng nghe để tháo gỡ những khó khăn vá»›i người thân. NghÄ©a là chúng tôi cÅ©ng Ä‘ã thí nghiệm thành công trong đất nÆ°á»›c. Nếu ở Việt Nam, giá»›i xuất gia và giá»›i tại gia biết lợi dụng phÆ°Æ¡ng pháp này thì vài ba năm Ä‘ã có sá»± thay đổi lá»›n trong cách sống rồi.

Bạn đọc Tuấn Anh (TP.HCM): Xin thầy cho con hỏi phÆ°Æ¡ng pháp hiện tại lạc trú có phải là không nghÄ© về quá khứ, cÅ©ng nhÆ° không nghÄ© tá»›i tÆ°Æ¡ng lai? Nếu vậy thì làm thế nào để rút ra những bài học kinh nghiệm từ quá khứ, hay hoạch định kế hoạch cho tÆ°Æ¡ng lai? Còn nếu nghÄ© về quá khứ hay tÆ°Æ¡ng lai thì có thể nào lạc trú trong hiện tại được không?

Thiền sÆ° Thích Nhất Hạnh: Hiện pháp Lạc trú tức là sống sâu sắc đời sống của mình trong má»—i phút giây. Nguyên tắc là đừng Ä‘ánh mất mình trong sá»± tiếc thÆ°Æ¡ng hay hối hận về quá khứ, chứ không phải là không được học hỏi từ quá khứ. Mình có thể an trú trong hiện tại và coi quá khứ là đối tượng của sá»± nghiên cứu của mình. Trong khi mình thiết lập thanh tâm trong hiện tại, mình Ä‘em quá khứ về hiện tại để học tập thì mình sẽ học hỏi được nhiều từ quá khứ.

Đối vá»›i tÆ°Æ¡ng lai cÅ©ng vậy, đừng Ä‘ánh mất mình trong sá»± lo lắng và sợ hãi về tÆ°Æ¡ng lai. Còn mình có quyền thiết kế tÆ°Æ¡ng lai của mình chứ. Mình an trú trong hiện tại và mình Ä‘em tÆ°Æ¡ng lai về hiện tại để nghiên cứu và hoạch định.

Nói cách khác, sống sâu sắc trong hiện tại thì đồng thời mình cÅ©ng tiếp xúc được quá khứ, còn tÆ°Æ¡ng lai cÅ©ng nằm trong hiện tại. Mình cần biết xá»­ lý hiện tại vá»›i tất cả khả năng của mình, thì có nghÄ©a là mình Ä‘ang làm tất cả những gì mình có thể làm cho tÆ°Æ¡ng lai rồi.

Lo lắng và sợ hãi tÆ°Æ¡ng lai chỉ làm hÆ° tÆ°Æ¡ng lai của mình, còn tiếc nuối và mặc cảm về quá khứ sẽ biến quá khứ thành nhà tù và mình không có khả năng sống trong hiện tại nữa. Đó là sá»± Ä‘áng tiếc!

Không phải ai Ä‘i tu cÅ©ng thành công

Nhà báo Nguyá»…n Anh Tuấn: Nhiều người trẻ cÅ©ng nhÆ° trí thức suy ngẫm, tá»± tâm niệm, cảm nhận đạo Phật và hÆ°á»›ng theo vá»›i sá»± tá»± giác, sâu sắc. NhÆ°ng có người nhìn vào Ä‘á»™i ngÅ© tu hành và thấy những người tu theo giáo lý Phật giáo mà không hành Ä‘á»™ng, sống được nhÆ° vậy, nên họ thất vọng và không tin. Phải làm thế nào để giải quyết được chuyện Ä‘ó. Chẳng hạn có nhiều tình trạng giữa các nhà sÆ° đố kỵ hiềm tị lẫn nhau, thượng tọa này nói xấu hòa thượng kia. Rồi chuyện phân bổ về chùa nọ chùa kia, ở bên ngoài có chạy chức chạy quyền thì trong những người tu hành lại có chạy chùa. Làm sao phải để người dân cảm nhận sá»± má»±c thÆ°á»›c, trong sáng trong đạo Phật?

Thiền sÆ° Thích Nhất Hạnh: Đi tu cÅ©ng có thể thành công hay thất bại. Nếu gặp thầy giỏi, Ä‘oàn thể tu tập giỏi thì có cÆ¡ há»™i thành công dá»… dàng hÆ¡n. Nếu không gặp được minh sÆ° thì thất bại nhÆ° má»™t người tu. Khi mình xuất gia, mình không sống Ä‘úng theo luật nghi thì cÅ©ng thất bại. Ở đạo tràng Mai thôn có tá»›i 3, 400 người, nhÆ°ng chúng tôi thá»±c tập không ai có xe hÆ¡i riêng, Ä‘iện thoại riêng, không có chÆ°Æ¡ng mục ngân hàng riêng, bởi Ä‘i tu là không có của riêng nữa. Má»™t người ra đường, dù Ä‘i dạy hay Ä‘i tổ chức khóa tu, kể cả khi lên mạng thì có người khác Ä‘i theo. Chúng tôi thá»±c tập nhÆ° vậy nên được an ninh rất nhiều.

Những người Phật tá»­ thấy má»™t thầy ra thuê nhà ở riêng thì phải biết rằng họ làm sai vá»›i giá»›i luật của đạo Phật. Nếu mình để họ nhÆ° vậy và yểm trợ, rồi tìm tá»›i vá»›i họ không phải để học hỏi giáo lý, để tu tập mà để có má»™t sá»± thỏa mãn về tình cảm là hại cho người xuất gia Ä‘ó. Bên phía xuất gia thất bại vì không hÆ°á»›ng dẫn được cho cá nhân người tu sÄ© Ä‘ó. Bên cÆ° sÄ© lại không biết nên Ä‘ã yểm trợ và dung túng cho hành vi không Ä‘úng của người tu sÄ©, khiến họ có thể có lá»—i lầm, có thể lạm dụng tình dục má»™t người cÆ° sÄ©. Người tu sÄ© trở thành nạn nhân của sá»± không thá»±c tập, lá»—i má»™t phần ở tăng Ä‘oàn, má»™t phần ở người cÆ° sÄ© không biết để giúp ngăn ngừa. Đạo Phật là đạo thá»±c tập vô ngã, không có cái ta riêng biệt, người kia cÅ©ng là mình. NhÆ° bàn tay trái bàn tay phải có tinh thần vô ngã, bàn tay phải không bao giờ nói bàn tay trái vô tích sá»± không làm được gì hết. Má»—i khi bàn tay trái bị thÆ°Æ¡ng thì bàn tay phải chăm sóc nhÆ° chăm sóc chính bản thân mình. Hai bàn tay có tuệ giác vô ngã, tuy hai mà má»™t, không có kỳ thị.

Người Phật tá»­ mà nắm được tuệ giác vô ngã thì không thấy cha vá»›i con là hai người riêng biệt, mà hiểu trong cha có con, trong con có cha, con là sá»± tiếp nối của cha. Nếu cha Ä‘au khổ thì con Ä‘au khổ, con hạnh phúc thì cha hạnh phúc, thấy được Ä‘au khổ của cha là Ä‘au khổ của chính mình, hạnh phúc của con là hạnh phúc của chính mình. Người tu chứng thá»±c được vô ngã thì sẽ không nói xấu những người khác, không cho mình là nhất. Thấy má»™t vị xuất gia, thượng tọa, hòa thượng mà dÆ°Æ¡ng dÆ°Æ¡ng tụ đắc thì thấy tá»™i nghiệp cho họ vì Ä‘ã tu bao nhiêu năm mà chÆ°a chứng được tuệ giác vô ngã. Điều này áp dụng cho giá»›i xuất gia cÅ©ng nhÆ° tại gia. Vấn đề là làm thế nào để có được minh sÆ°, mở được những môi trường để người tu tập có thể thành công. Vì ý chí muốn tu học là chuyện khác, thành công là chuyện khác. Ý chí không thì không đủ.

Thá»±c tập yêu thÆ°Æ¡ng, hạnh phúc, an lạc để thành chân tăng

Nhà báo Nguyá»…n Anh Tuấn: Từ ý chí đến kết quả còn khoảng cách. Làm sao để những Ä‘iều hay và giá trị tinh thần cao quý Ä‘ó phải được lan tỏa vào má»—i con người, chứ hiện nay tỉ lệ thành công chÆ°a cao? Nhiều người đến chùa không phải vì nhu cầu tâm linh thiêng liêng mà chủ yếu vì… mê tín. Họ cầu may để xin thành công trong làm ăn, Ä‘ôi khi cả làm ăn bất chính.

Thiền sÆ° Thích Nhất Hạnh: Nhiều người nghÄ© Phật và các vị Bồ Tát là thần linh, nếu mình đến cầu nguyện và "Ä‘út lót", cúng cho vị Bồ Tát này mấy chục ngàn đồng, cúng cho vị Bồ Tát kia mấy chục ngàn đồng là mình về sẽ không bị tai nạn hay gặp tai hoạ nào trong cuá»™c sống nữa. Hiểu nhÆ° vậy là hiểu lầm về đạo Phật. NhÆ°ng sở dÄ© họ hiểu lầm nhÆ° vậy, má»™t phần cÅ©ng là do các thầy, các sÆ° cô và các vị cÆ° sÄ© đứng ở cÆ°Æ¡ng vị lãnh đạo, nên mình cÅ©ng không thể trách cứ những người dân thường được.

Nhiều người lại nghÄ© nhầm rằng khi gặp thất bại trong cuá»™c đời rồi thì má»›i xuất gia. Ngày xÆ°a, đức SIDDHARTHA xuất gia là bởi muốn tìm tình yêu thÆ°Æ¡ng lá»›n dành cho muôn người, muôn loài. Hay vua Trần Nhân Tông, má»™t vị vua rất yêu nÆ°á»›c yêu dân cÅ©ng xuất gia, và khi xuất gia rồi vẫn phục vụ cho nÆ°á»›c cho dân. Vậy mà có những gia Ä‘ình thấy con xin Ä‘i xuất gia thì cảm giác nhÆ° Ä‘ó là má»™t ná»—i nhục nhã. Quan niệm thất bại rồi má»›i Ä‘i xuất gia là má»™t quan niệm rất sai lầm.

Quan niệm Ä‘ó từ Ä‘âu tá»›i? Đó là bởi Ä‘ã có những thời Ä‘iểm trong lịch sá»­ mình cho chuyện Ä‘i tu là duy tâm, mê tín, tÆ° duy không lành mạnh. Chúng ta cÅ©ng có má»™t phần trách nhiệm trong sá»± tÆ° duy nhÆ° vậy. Tôi nghÄ© rằng muốn thay đổi suy nghÄ© này thì phải thiết lập những tăng thân – những Ä‘oàn thể tu học Ä‘úng mức mà trong Ä‘ó, đạo Phật được thá»±c tập nhÆ° má»™t nghệ thuật sống, má»—i người thá»±c tập trong tăng thân đều được an lạc, hạnh phúc, được thÆ°Æ¡ng yêu. Khi có được những tăng thân nhÆ° thế ở cả 3 miền để những người quan tâm có thể tá»›i tiếp cận để trá»±c tiếp tiếp xúc và thấy được đạo Phật thật sá»± mà họ cần phải hÆ°á»›ng tá»›i là đạo Phật hiện đại, phù hợp vá»›i tuổi trẻ và đời sống má»›i. Trong đạo Phật, sau khi qui y Phật, qui y Pháp thì còn cần qui y tăng nữa. Tăng ở Ä‘ây có nghÄ©a là "community" – là Ä‘oàn thể. trong Ä‘ó có người xuất gia – xuất gia tăng, có người tại gia – tại gia tăng. Khi mình tá»›i vá»›i nhau để tu học mà thành công được thì hạnh phúc đạt được rất lá»›n, tăng trở thành chá»— nÆ°Æ¡ng tá»±a cho nhiều người.

Quy y tăng không phải là đặt niềm tin vào má»™t cái gì Ä‘ó mÆ¡ hồ mà tăng là Ä‘oàn thể Ä‘ang thá»±c tập hạnh phúc, có tha thứ, có vô ngã, có vô thường. Trong tăng có Phật và có Pháp. Còn tăng mà có sá»± ganh tỵ, chỉ có hình thức bên ngoài nhÆ° cúng lạy thôi mà không có hạnh phúc, không có tha thứ, không có sá»± tÆ°Æ¡i mát của tâm hồn và lắng nghe nhau thì Ä‘ó không phải "chân tăng", do Ä‘ó không có Phật và không có Pháp ở Ä‘ó.

Việc làm của chúng tôi bây giờ là thiết lập những tăng thân ở khắp nÆ¡i trên thế giá»›i. Ở Tây phÆ°Æ¡ng, chúng tôi Ä‘ã xây dá»±ng được trên 1000 tăng thân, là nÆ¡i nÆ°Æ¡ng tá»±a của không biết bao nhiêu người. Ở má»—i thành phố lá»›n nhÆ° London, New York, Los Angeles chúng tôi có trên 10 tăng thân nhÆ° vậy. Tôi nghÄ©, ở Hà Ná»™i cÅ©ng nên có ít nhất 10 tăng thân, và má»—i tăng thân phải chứa Ä‘á»±ng trong mình Phật pháp mang tính đời sống cụ thể hàng ngày. Xây dá»±ng những tăng thân nhÆ° vậy là công việc cao quí nhất của người Phật tá»­, tại vì Ä‘ó là chá»— để con người tá»›i để nÆ°Æ¡ng tá»±a, được che chở và bảo vệ.

“Doanh nghiệp tăng, gia Ä‘ình tăng và… Quốc há»™i tăng”?

Nhà báo Nguyá»…n Anh Tuấn: Nói nhÆ° vậy thì má»™t tổ chức, má»™t công ty có thể trở thành má»™t tăng, má»™t cá»™ng đồng?

Thiền sÆ° Thích Nhất Hạnh: Doanh nghiệp mà thá»±c tập theo Phật – pháp thì thành doanh nghiệp tăng. Má»™t gia Ä‘ình thá»±c tập theo kiểu Ä‘ó là gia Ä‘ình tăng. Khi tôi gặp ngài Chủ tịch Quốc há»™i Ấn Độ, chúng tôi có bàn luận làm sao để xây dá»±ng quốc há»™i thành má»™t Ä‘oàn thể mà ở Ä‘ó mọi người lắng nghe nhau, vì trÆ°á»›c Ä‘ó tôi nghe có những buổi Ä‘àm luận rất bạo Ä‘á»™ng, có khi má»™t dân biểu nổi cáu đến mức cầm ghế phang má»™t dân biểu khác.

Ở nÆ°á»›c ngoài, má»™t dân biểu thường thuá»™c má»™t đảng và phải nói theo đường lối của đảng mình, nên mình không được hoàn toàn tá»± do nói kinh nghiệm sâu sắc của mình. Khi nói, nếu mình lại dùng ngôn từ nặng nề thì sẽ làm phía bên kia nổi giận lên, rồi chá»­i mắng lại.

NhÆ° vậy thành ra không có ái ngữ, không có lắng nghe. Trong khi Ä‘ó, dân biểu phải hiểu rằng dân chúng bầu mình lên là để lắng nghe và để chia sẻ kinh nghiệm, tuệ giác của mình, để làm ra những đạo luật cho tất cả mọi người được thừa hưởng.

Tôi đề nghị vá»›i ông Chủ tịch Quốc há»™i Ấn Độ rằng trÆ°á»›c má»—i buổi họp Quốc há»™i thì nên đọc má»™t bài quán niệm, nên thá»±c hành má»™t bài thiền, đọc má»™t Ä‘oạn văn về bổn phận của người dân biểu là những người được dân chúng bầu lên, chúng ta có bổn phận phải lắng nghe nhau, học hỏi từ nhau để có thể Ä‘i tá»›i những quyết định Ä‘úng đắn nhất, mang lại hạnh phúc cho nhân dân và đất nÆ°á»›c. Do Ä‘ó, trong phiên họp này, mọi người phải lắng nghe nhau, sá»­ dụng ngôn từ hòa ái, đừng tức giận, đừng buá»™c tá»™i, đừng chua chát, đừng lên án nhau. Ông Chủ tịch của buổi họp có má»™t cái chuông, để khi thấy không khí của buổi họp căng thẳng, nóng bỏng, tranh chấp thì ông có thể thỉnh má»™t tiếng chuông cho mọi người thở vào thở ra, khi nào lắng xuống thì má»›i tiếp tục phát biểu.

Chủ tịch Quốc há»™i Ấn Độ rất thích thú vá»›i đề nghị này, và 10 ngày sau Ä‘ã cho xây dá»±ng "Ủy ban Đạo đức" để lo lắng cho Quốc há»™i. Ngài có mời tôi trở về để nói chuyện vá»›i toàn Quốc há»™i về ái ngữ và lắng nghe, nhÆ°ng tôi Ä‘ã không có cÆ¡ há»™i trở lại. Sau này, ngài Chủ tịch Quốc há»™i Ä‘ã trở thành Tổng thống của Ấn Độ.

Má»™t quốc há»™i cÅ©ng có thể trở thành má»™t quốc há»™i tăng, trong Ä‘ó mọi người lắng nghe nhau, hiểu nhau và nhÆ° vậy có lợi cho đất nÆ°á»›c.

Súng bom không bao giờ lấy Ä‘i được những tri giác sai lầm

Nhà báo Nguyá»…n Anh Tuấn: Thế quốc há»™i Mỹ Ä‘ã trở thành má»™t quốc há»™i tăng chÆ°a, thÆ°a thiền sÆ°?

Thiền sÆ° Thích Nhất Hạnh: ChÆ°a, và còn lâu lắm. Chúng tôi cÅ©ng mong muốn Liên hợp quốc sẽ trở thành Liên hợp quốc tăng vì khi Ä‘ó mọi lời nói, việc làm sẽ vì lợi ích chung của toàn thế giá»›i. Tôi nghÄ© Liên minh châu Âu là má»™t sá»± thành công lá»›n vì nÆ°á»›c nào cÅ©ng hy sinh bá»›t quyền lợi quốc gia để cho má»™t Âu châu chung. NghÄ©a là, họ Ä‘ã thá»±c tập đạo Phật mà họ không biết.

Nhà báo Nguyá»…n Anh Tuấn: NhÆ°ng phải chăng vì sá»± hy sinh quyền lợi quốc gia nhÆ° vậy, mà ngày nay vị thế của Liên minh Châu Âu trên thế giá»›i bị kém Ä‘i, má»—i nÆ°á»›c châu Âu sẽ vì thế mà bị thiệt hại hÆ¡n. Thiền sÆ° nghÄ© sao về Ä‘iều này?

Thiền sÆ° Thích Nhất Hạnh: Tôi không nghÄ© nhÆ° vậy. Bởi nếu từng quốc gia châu Âu riêng lẻ sẽ không đủ mạnh để là đối trọng vá»›i Hoa Kỳ.

Nhà báo Nguyá»…n Anh Tuấn: ThÆ°a thiền sÆ°, Phật pháp dạy rằng các đệ tá»­ của nhà Phật thì phải yêu thÆ°Æ¡ng lẫn nhau. Vậy mà vẫn có những đất nÆ°á»›c, dân tá»™c cùng theo đạo Phật nhÆ°ng vì lợi ích dân tá»™c, lợi ích quốc gia xung Ä‘á»™t, nên vẫn tồn tại tình trạng nÆ°á»›c này ăn hiếp nÆ°á»›c khác. Việt Nam ta cÅ©ng là má»™t đất nÆ°á»›c Ä‘i theo đạo Phật mà có khi vẫn bị ăn hiếp bởi má»™t nÆ°á»›c khác cÅ©ng theo đạo Phật, và họ vẫn chÆ°a thá»±c sá»± yêu thÆ°Æ¡ng, trải lòng vá»›i ta? Có cách nào để Phật pháp Ä‘i vào lòng má»—i người, má»—i dân tá»™c để má»—i quốc gia sẽ yêu thÆ°Æ¡ng, trân trọng và đối xá»­ hữu nghị vá»›i các quốc gia khác, để thế giá»›i này không còn cảnh hận thù, chiến tranh?

Thiền sÆ° Thích Nhất Hạnh: Nếu họ nói họ theo đạo Phật mà họ lại biến mình thành thế lá»±c xâm lăng, có chủ trÆ°Æ¡ng xâm chiếm đất Ä‘ai của người khác thì họ chỉ có đạo Phật trong danh từ, trong hình thức thôi. Do vậy, mình có thể nói thẳng vá»›i họ Ä‘iều này, và hỏi thẳng họ rằng: "Từ bi của ông ở Ä‘âu? Tình huynh đệ của ông ở Ä‘âu? Tại sao ông lại Ä‘i xâm chiếm má»™t nÆ°á»›c khác? Đó có phải là chủ trÆ°Æ¡ng hoà bình của đức Thế Tôn hay không?"

Các Phật tá»­ trên thế giá»›i Ä‘ã cố gắng lập ra "World Fellowship of Buddhiste" – Liên minh Phật tá»­ thế giá»›i để Ä‘iều hợp các hành Ä‘á»™ng tu tập trên thế giá»›i này. Tôi thấy rõ rằng đạo Phật có nhiều cách để Ä‘i vào mọi lÄ©nh vá»±c của sá»± sống, ràng rằng sá»± thá»±c tập lắng nghe và ái ngữ có thể áp dụng trong bất cứ trường hợp nào để tạo ra sá»± hòa giải.

NhÆ° cuá»™c chiến tranh Iraq chẳng hạn. Nguyên nhân căn bản của nó là sá»± hiểu lầm và những tri giác sai lầm, dẫn đến sá»± sợ hãi và oán thù, vì thế mà phải loại trừ nhau, để đạt được an ninh. Nếu mình nghÄ© rằng người kia Ä‘ang muốn giết mình, thì mình sợ, mà bản thân mình không muốn bị giết, do Ä‘ó mình phải giết người ta trÆ°á»›c khi người Ä‘ó giết mình. Cái Ä‘ó là tình trạng hiện nay ở Iraq.

Cái sợ hãi do tri giác sai lầm mà ra. Hoa Kỳ có những tri giác sai lầm về mình và người Ả rập. Người Ả Rập cÅ©ng có những tri giác sai lầm về mình và về Hoa Kỳ. Do Ä‘ó chiến tranh xảy ra dá»±a trên những tri giác sai lầm của cả hai phía. Tri giác sai lầm luôn luôn mang đến nghi ngờ, sợ hãi và bạo Ä‘á»™ng. Ta biết rất rõ trong ánh sáng của đạo Phật, muốn cho đừng có những nghi ngờ, bạo Ä‘á»™ng, sợ hãi Ä‘ó thì phải lấy những tri giác sai lầm ra, bằng cách đối thoại và lắng nghe nhau, phải nói vá»›i nhau những lời mà người kia có thể hiểu được. Còn súng, bom… không bao giờ lấy Ä‘i được những tri giác sai lầm cả.

Thành ra, càng Ä‘ánh dẹp khủng bố bao nhiêu thì càng tạo nên những người khủng bố bấy nhiêu. Thá»±c tế Ä‘ã cho thấy, bao nhiêu năm tiêu diệt khủng bố mà có bá»›t người khủng bố Ä‘i Ä‘âu? Tại vì, họ không hiểu rằng phÆ°Æ¡ng pháp để tiêu diệt khủng bố chính là lấy ra những sợ hãi, căm thù, bạo lá»±c, bằng tình người và bằng sá»± lắng nghe nhau. Phải có những buổi gặp gỡ, để lắng nghe những sợ hãi, khổ Ä‘au của nhau. Rồi từ Ä‘ó, có cÆ¡ há»™i nói cho bên kia hiểu chúng tôi không có chủ Ä‘ích muốn tiêu diệt các vị nhÆ° má»™t tôn giáo, má»™t nền văn minh, má»™t lối sống. Quý vị Ä‘ã hiểu lầm. Chúng tôi Ä‘ã nói, Ä‘ã làm gì gây ra cho quí vị cảm tưởng Ä‘ó thì chúng tôi xin lá»—i. Chúng tôi sẽ không nói, không làm nhÆ° vậy nữa. Đó là phÆ°Æ¡ng pháp duy nhất để mang lại hòa bình và là phÆ°Æ¡ng pháp thuần tuý từ đạo Phật mà Ä‘i ra.

Khi nói chuyện vá»›i những doanh nhân, nhà chính trị,… ở Hoa Kỳ, chúng tôi cÅ©ng chỉ nói nhÆ° vậy thôi. Chúng tôi Ä‘ã từng bảo trợ cho những gia Ä‘ình người Palestine, Do Thái tá»›i Làng Mai để tu học. Ban đầu, họ nhìn nhau không được vì rất nghi kị và sợ hãi nhau. NhÆ°ng sau những tuần lá»… thá»±c tập để buông thÆ°, ôm ấp, nhận diện những sợ hãi Ä‘ó và mọi người thá»±c tập lắng nghe, mục Ä‘ích là để hai bên nói được hết những khổ Ä‘au, sợ hãi, lo lắng của họ mà không bị cắt lời. Sau vài 3 buổi thì hai bên sẽ hiểu rằng: "À, hoá ra bên kia cÅ©ng giống hệt bên mình, cÅ©ng có những sợ hãi, khổ Ä‘au, lo lắng nhÆ° vậy…", và họ có thể bắt đầu nhìn bên kia bằng con mắt cảm thông, nhận ra những tri giác sai lầm tồn tại, để từ từ gá»­i những thông tin để giúp cho bên kia tháo gỡ, Ä‘iều chỉnh lại những tri giác sai lầm. Và họ ngồi ăn cÆ¡m, nắm tay nhau Ä‘i thá»±c tập được.

Khi trở về Trung Đông, họ Ä‘ã thá»±c tập, họ lập ra những tăng thân để cho những người khác tá»›i cho bá»›t khổ. Chúng tôi Ä‘ã làm được Ä‘iều Ä‘ó. Chứng tỏ rằng, mối quan hệ giữa 2 quốc gia Palestine và Israel cÅ©ng có thể cải thiện. TÆ°Æ¡ng tá»±, mối quan hệ giữa Hoa Kỳ và Iraq cÅ©ng có thể thay đổi được nếu áp dụng phÆ°Æ¡ng pháp này của đạo Phật.

“Tôi nghÄ©, TT Bush là má»™t trong những người Ä‘au khổ nhất trên thế giá»›i”

Nhà báo Nguyá»…n Anh Tuấn: Thiền sÆ° nghÄ© thế nào về trường hợp của tổng thống Bush ở Hoa Kỳ? Liệu ông Bush có thể thá»±c tập theo phÆ°Æ¡ng pháp của nhà Phật thành công được không?

Thiền sÆ° Thích Nhất Hạnh: Tôi nghÄ©, Tổng thống Bush xuất thân từ bối cảnh tôn giáo bảo thủ, và lá»±c lượng của TT Bush là má»™t lá»±c lượng bảo thủ. Những người bảo thủ đứng sau TT Bush, và những người cố vấn, cá»™ng sá»± của TT Bush cÅ©ng đại diện cho quyền lợi của những người Ä‘ó thành ra rất khó. Tôi Ä‘ã từng viết thÆ° cho TT Bush nhÆ°ng không lọt đến tay ông được. Tôi nghÄ©, TT Bush là má»™t trong những người Ä‘au khổ nhất trên thế giá»›i. Ông ta không ngủ ngon được, sẽ bị trăn trở hàng Ä‘êm. Làm sao ngủ ngon được khi biết rằng con em của mình má»—i ngày đều bị chết ở Iraq. Những người Iraq và những người Mỹ chết má»—i ngày má»™t nhiều, hận thù ngày má»™t nhiều và ông ta sa lầy trong chiến tranh Iraq. Nuốt cÅ©ng không vào mà khạc ra cÅ©ng không được.

Nhiều người nghÄ© rằng ở cÆ°Æ¡ng vị của TT Hoa Kỳ, hẳn ông Bush sẽ có rất nhiều quyền lá»±c. NhÆ°ng tôi thấy TT Hoa Kỳ là má»™t người rất bất lá»±c, vá»›i quyền năng Ä‘ó, quân Ä‘á»™i Ä‘ó, vá»›i nền kinh tế Ä‘ó mà không thể làm được gì để giải quyết những vấn đề nhÆ° vấn đề Iraq. Quyền năng trên thế gian không đủ Ä‘Æ°a lại hạnh phúc. Phải có quyền năng tâm linh, nghÄ©a là khả năng hiểu và khả năng thÆ°Æ¡ng, mà những Ä‘iều này thì TT Bush không có đủ.

Tôi nghÄ©, nếu ứng cá»­ viên Obama mà lên được TT Mỹ thì khả năng không kỳ thị ở nÆ°á»›c Mỹ là rất lá»›n. Nó chứng tỏ nÆ°á»›c Mỹ không kỳ thị người da Ä‘en, không kỳ thị người trẻ. Do Ä‘ó, nó thể hiện má»™t hình ảnh má»›i của Hoa Kỳ.

Vá»›i ông Obama, những người trí thức, những người tiến bá»™ có má»™t cÆ¡ há»™i để có thể mong muốn lý tưởng công bằng xã há»™i, lý tưởng đổi má»›i, không kỳ thị được thá»±c hiện trong xã há»™i Hoa Kỳ.

Bạn đọc Phan DÅ©ng (Hà Ná»™i): Làm thế nào để tÄ©nh tâm, giữ bình yên thanh thản trong nền kinh tế hiện tại khi mà cái tham lam dục vọng của con người ngày càng nhiều? Trong cuá»™c sống hiện đại, nhiều khi con người muốn sống thiện cÅ©ng rất khó vì sá»± cạnh tranh ngày càng khốc liệt. Vậy thiền sÆ° hãy chỉ cho tôi cách nào để tránh những cái ác, cái tà tâm mà vẫn có thể phát triển bản thân và góp phần phát triển xã há»™i?"

Thiền sÆ° Thích Nhất Hạnh: Tôi nghÄ© rằng mình không cần Ä‘ua Ä‘òi, đừng nghÄ© phải có tiện nghi nhÆ° mọi người khác trong xã há»™i thì má»›i có hạnh phúc. Chúng tôi là những người xuất gia, chúng tôi sống trong cá»™ng đồng 300 – 400 người, sống rất Ä‘Æ¡n giản. Không ai có xe riêng, không ai có Ä‘iện thoại riêng, không ai có tài khoản ngân hàng riêng, chúng tôi tiêu thụ rất ít nhÆ°ng hạnh phúc chúng tôi có rất lá»›n. Chúng tôi có rất nhiều tình huynh đệ và trong cuá»™c sống chúng tôi giúp được rất nhiều người.

Điều Ä‘ó chứng tỏ rằng không phải mình phải có rất nhiều tiền bạc, quyền hành, bằng cấp thì má»›i có hạnh phúc. Nếu mình thấy được con đường nhÆ° vậy thì mình không sợ hãi nữa. Mình thấy rằng mình có khả năng sống Ä‘Æ¡n giản và hạnh phúc. Đó chính là con đường sống hạnh phúc của chúng ta, của không chỉ người Việt Nam mà còn của nhiều người trên thế giá»›i.

Ở tu viện Lá»™c Uyển, chúng tôi không dùng Ä‘iện nữa. Trong má»™t cá»™ng đồng mấy trăm người, chúng tôi chỉ dùng năng lượng mặt trời thôi cÅ©ng đủ sống. Chúng tôi không dùng xăng, mà dùng dầu ăn người ta thải ra để chạy xe hÆ¡i của chúng tôi. Chúng tôi không ăn thịt, không ăn cá, không uống bia, không dùng các sản phẩm sữa, pho-mát, bÆ¡… Vậy mà chúng tôi rất mạnh khoẻ. Chúng tôi rất hài lòng vì sống nhÆ° thế là cách góp phần để trái đất có má»™t tÆ°Æ¡ng lai.

Đứng lo lắng thái quá về lạm phát

Bạn đọc Lê Đình Thuận (Thanh Hoá): Về Việt Nam lần này, Thiền sÆ° thấy đất nÆ°á»›c có những sá»± thay đổi nào? Việt Nam Ä‘ang phải đối mặt vá»›i những khó khăn nhÆ° lạm phát, thiền sÆ° có suy nghÄ© về giải pháp nào không?

Thiền sÆ° Thích Nhất Hạnh: Lần này, về Việt Nam, chúng tôi có tiếp xúc vá»›i rất nhiều bạn trẻ và các phật tá»­, thì tôi thấy có những Ä‘au khổ má»›i, bức xúc má»›i. Cùng vá»›i sá»± phát triển kinh tế thì các tệ nạn xã há»™i tăng thêm mà luật pháp không đủ để khống chế. Bên cạnh luật pháp, cần phải có đạo đức xã há»™i. Phải làm sao để Ä‘Æ°a đạo đức vào từng gia Ä‘ình, phải Ä‘Æ°a sá»± thá»±c tập vào từng gia Ä‘ình để giảm thiểu những tệ nạn xã há»™i Ä‘ó.

Khi 400 người thanh niên, phật tá»­ quì xuống để tiếp nhận 5 giá»›i ở tu viện Bảo Lá»™c và 300 thanh niên quì xuống để tiếp nhận 5 giá»›i ở tu viện Bằng An, chúng tôi biết rằng những người này có má»™t con đường. Đó là con đường của yêu thÆ°Æ¡ng, của sá»± thá»±c tập để bảo há»™ mình và gia Ä‘ình mình khỏi rÆ¡i vào những tệ nạn xã há»™i nhÆ° ma tuý, cờ bạc, tà dâm…

Về chuyện lạm phát, tôi có kiến giải thế này. Chúng ta phải đối diện vá»›i sá»± sợ hãi, lo lắng của chúng ta. Nếu chúng ta biết chấp nhận nhau, yêu thÆ°Æ¡ng nhau, lá lành Ä‘ùm lá rách, đừng lợi dụng để làm giàu riêng, đừng đầu cÆ¡ thì chúng ta có đủ khả năng để Ä‘i qua được cuá»™c khủng hoảng kinh tế này.

Do vậy, lạm phát nhiều hay ít, có Ä‘i qua được lạm phát hay không phụ thuá»™c rất nhiều vào cách suy nghÄ© của chúng ta chứ không chỉ vào yếu tố kinh tế khách quan. Sá»± lên xuống của đồng Ä‘ôla phụ thuá»™c phần nhiều vào sá»± lo lắng của chúng ta mà thôi. Thành thá»­ ra, đừng lo lắng quá, đừng làm cho tình trạng nguy ngập thêm vì sá»± lo lắng sợ hãi của chính chúng ta. Đó chính là Ä‘iều chúng tôi muốn nói.

Má»—i người là má»™t phần của sá»± nghiệp lá»›n của dân tá»™c

Bạn Nguyá»…n Tuấn Anh: …Câu hỏi ở Ä‘ây là ý chí của dân tá»™c, hồn thiêng của sông núi, vận mệnh của Tổ quốc, của dân tá»™c Việt Nam, theo Thiền sÆ° có MỘT lần nữa sẽ lại tích tụ, lại sinh ra má»™t cá nhân kiệt xuất, má»™t người con dân đất Việt vá»›i TÂM Há»’N TRONG SÁNG NHƯ PHA LÊ và có má»™t TRÍ TUỆ PHI THƯỜNG, nhÆ° má»™t lãnh tụ tinh thần dẫn dắt dân tá»™c Việt Nam vÆ°Æ¡n lên má»™t cách thần kỳ, ngoạn mục?

Trong thâm tâm của mình, Ä‘ã có lúc nào Thiền sÆ° nghÄ© đến Ä‘iều kỳ diệu Ä‘ó chÆ°a? Tại Việt Nam Ä‘ã có hay chÆ°a NGƯỜI Ä‘ó, trong dịp này Thiền sÆ° có nghÄ© rằng, có mong rằng mình có NHÂN DUYÊN gặp NGƯỜI Ä‘ó không? Nếu gặp, Thiền sÆ° sẽ Ä‘àm đạo vá»›i NGƯỜI Ä‘ó về những vấn đề gì? Là má»™t nhà tu hành, Thiền sÆ° quan niệm nhÆ° thế nào về sá»± kỳ diệu nói chung và sá»± kỳ diệu trong nền kinh tế tri thức, ká»· nguyên của Internet và CNTT nói riêng? Thành tâm cảm tạ thiền sÆ°.

Thiền sÆ° Thích Nhất Hạnh: Tôi có ý thức rằng dân số VN giờ này Ä‘ông hÆ¡n dân số Pháp, và đều rất trẻ. Khi về VN, tiếp xúc vá»›i người trẻ nào tôi cÅ©ng nhìn bằng con mắt đặc biệt: "Người trẻ này có thể là người đặc biệt Ä‘ó". Tuổi trẻ bây giờ rất thông minh, và bất cứ người trẻ nào cÅ©ng có thể trở thành má»™t vÄ© nhân được.

Và tôi muốn trao truyền cho má»—i người trẻ toàn bá»™ những kinh nghiệm mà mình có, để họ này trở thành tÆ°Æ¡ng lai của đất nÆ°á»›c. Tôi rất lạc quan, vì gia tài tâm linh của mình rất lá»›n. Tôi không nghÄ© nhiều đến chủ nghÄ©a anh hùng cá nhân. Chúng ta thành tá»±u được má»™t sá»± nghiệp không phải do 1 người mà do nhiều người hợp sức. Má»™t vị lãnh tụ không phải tá»± nhiên xuất hiện mà do khí thiêng của sông núi, do những người phụ tá há»— trợ.

NhÆ° lúc nãy tôi nói, ông Bush không phải chỉ là cá nhân ông ta, mà muốn hiểu ông ta thì phải hiểu hoàn cảnh của ông ấy, bạn bè, phụ tá của ông ấy.

Ở Việt Nam cÅ©ng vậy, phải nhìn vào quá khứ dân tá»™c Việt Nam, nhìn vào những người cá»™ng sá»± thì má»›i thấy được cụ Hồ. Thành ra tôi không để ý quá đến anh hùng cá nhân.

Khoa học thần kinh não bá»™ Ä‘ã khám phá ra rằng, không có tế bào nào là tế bào làm lãnh tụ hết. Tất cả các tế bào đều hoạt Ä‘á»™ng trong má»™t bản "đại hoà tấu" và không có nhạc trưởng. Khi tá»›i vá»›i nhau thì tá»± nhiên có những cảm xúc, tÆ° duy và vì vậy khoa học Ä‘ã chứng tỏ được tuệ giác vô ngã trong đạo Phật.

Đây là má»™t cái nhìn của đạo Phật về đất nÆ°á»›c. Má»—i người trong chúng ta đều có tài năng, phần Ä‘óng góp của mình. Và khi chúng ta tá»›i vá»›i nhau được bằng tình huynh đệ, bằng tinh thần đồng bá»™ thì ta làm ra việc lá»›n thôi. Tôi không nghÄ© đến cảnh má»™t người hÆ°á»›ng dẫn tất cả mọi người Ä‘i theo, mà má»—i người cÅ©ng là má»™t phần của sá»± nghiệp lá»›n. Tôi nghÄ© rằng tÆ° duy này nó Ä‘úng vá»›i khoa học hÆ¡n, Ä‘úng vá»›i tinh thần Phật giáo hÆ¡n.

“Nhà báo Ä‘ang thá»±c hành Phật pháp nhÆ° má»™t người chân tu”

Nhà báo Nguyá»…n Anh Tuấn: Thiền sÆ° có chia sẻ gì vá»›i những nhà báo về tinh thần Phật giáo?

Thiền sÆ° Thích Nhất Hạnh: Chúng tôi tiếp xúc rất nhiều vá»›i các nhà báo, những người làm phim và làm phóng sá»±. Chúng tôi không muốn chỉ cung cấp thông tin cho họ, vì cung cấp thông tin không thì không đủ. Do Ä‘ó chúng tôi cố gắng thiết lập mối liên hệ tình người vá»›i họ. Nếu các vị có khả năng lắng nghe, nhìn được bằng con mắt của từ bi, tha thứ, thÆ°Æ¡ng yêu thì quí vị có thể viết má»™t bài phóng sá»± sâu sắc. Người đọc của quí vị cÅ©ng sẽ có cÆ¡ há»™i tÆ°á»›i tẩm hạt giống thÆ°Æ¡ng yêu, tha thứ, hiểu biết, chấp nhận. Còn nếu quí vị viết trên căn bản sợ hãi, hận thù thì bạn đọc cÅ©ng sẽ cảm nhận được Ä‘iều Ä‘ó.

Do vậy, má»—i nhà báo đều có thể hành nghề ký giả nhÆ° má»™t vị Bồ Tát, mang yêu thÆ°Æ¡ng, hạnh phúc cho Ä‘á»™c giả bằng cách tường thuật những gì Ä‘ã nghe và Ä‘ã thấy. Nhà báo cần phải được bình an trong trái tim, nhà báo phải có khả năng nhìn cho thật, lắng nghe cho thật rõ để hiểu nguồn cÆ¡n tại sao sá»± việc ấy lại xảy ra nhÆ° thế này, hay nhÆ° thế khác. NhÆ° vậy, nhà báo Ä‘ang thá»±c hành Phật pháp nhÆ° má»™t người chân tu.

Trong con người chúng ta có má»™t chiến sÄ©, má»™t nghệ sÄ© và má»™t tu sÄ©. Và nếu chúng ta để cho cả 3 con người Ä‘ó hoạt Ä‘á»™ng cùng lúc vá»›i nhau thì chúng ta sẽ trở nên hạnh phúc. Nhà chiến sÄ© muốn thành công, nhà nghệ sÄ© phải làm thế nào cho đẹp và người tu sÄ© phải tham dá»± vào đời sống để có khả năng tháo gỡ những Ä‘au khổ, khó khăn. Nhà báo sẽ thành công nếu để cho nhà chiến sÄ©, nghệ sÄ©, chân tu có cÆ¡ há»™i Ä‘óng góp vào sá»± nghiệp của mình.

Những ai sẽ tiếp nối trọng trách của thiền sÆ° Thích Nhất Hạnh?

Nhà báo Nguyá»…n Anh Tuấn: Thiền sÆ° là má»™t người có uy tín, có ảnh hưởng ở trong nÆ°á»›c và quốc tế, Ä‘ã truyền bá hình ảnh Việt Nam ra thế giá»›i. Chúng tôi mong sẽ có những người tiếp nối trọng trách này của thiền sÆ°. Vậy trong những hậu duệ thì thiền sÆ° trông đợi vào những ai?

Thiền sÆ° Thích Nhất Hạnh: Tôi may mắn có nhiều học trò xuất gia và tại gia mà tôi rất tin tưởng. Những năm gần Ä‘ây thì học trò của tôi Ä‘ã được gá»­i Ä‘i khắp nÆ¡i trên thế giá»›i để tổ chức những khoá tu. Và họ Ä‘ã chứng tỏ được họ có thể Ä‘á»™ đời và giúp đời rất nhiều. Cho nên tôi rất an tâm. Nếu tối nay tôi phải thở hÆ¡i thở cuối cùng thì tôi cÅ©ng không tiếc nuối gì, bởi tôi nghÄ© mình được tiếp nối xứng Ä‘áng. Tôi nghÄ© rằng bố mẹ nào cÅ©ng có tâm trạng Ä‘ó, thầy giáo, cô gíáo nào cÅ©ng có tâm trạng Ä‘ó. Để tâm đến thế hệ tÆ°Æ¡ng lai, trao truyền cho thế hệ tÆ°Æ¡ng lai những gì quí nhất của mình là sứ mệnh rất quan trọng. Mai mốt, mình cÅ©ng phải từ giã cõi đời này thôi. Nên nếu mình bận rá»™n quá mà không trao truyền được cho con cháu mình và học trò, đệ tá»­ của mình những gì quí giá thì tức là mình chÆ°a làm tròn bổn phận của má»™t người con, má»™t công dân.

Tôi xin khuyên các vị làm cha mẹ, làm thầy bá»›t bận rá»™n lại để có thì giờ ngồi vá»›i các con, cháu của mình, học trò của mình mà dùng ngôn từ thÆ°Æ¡ng yêu, ái ngữ, trao truyền tất cả những thÆ°Æ¡ng yêu, kinh nghiệm sống cho họ. Khi Ä‘ó, mình có thể rời bỏ cuá»™c đời này không luyến tiếc.

Tìm hạnh phúc cho dân, cho nÆ°á»›c từ văn hoá tâm linh?

Nhà báo Nguyá»…n Anh Tuấn: ThÆ°a thiền sÆ°, thiền sÆ° có suy nghÄ© gì về tÆ°Æ¡ng lai của đất nÆ°á»›c Việt Nam ta, ít nhất là trong 10 năm tá»›i?

Thiền sÆ° Thích Nhất Hạnh: Tôi nghÄ©, chúng ta phải tận dụng nền văn minh tinh thần của chúng ta mà đừng quá tin tưởng vào xã há»™i tiêu thụ Tây phÆ°Æ¡ng. Người Tây phÆ°Æ¡ng bây giờ khổ lắm, nhiều người tiền bạc rất nhiều, quyền lá»±c rất lá»›n nhÆ°ng lại cá»±c kỳ cô Ä‘Æ¡n, và phải tá»± tá»­. Chúng ta đừng theo dấu xe đổ của họ. Đừng tin rằng ta chỉ hạnh phúc nếu có tiền bạc, quyền lá»±c…

Chúng ta chỉ hạnh phúc khi có an trong lòng, có tình yêu và tình thÆ°Æ¡ng. Nếu chúng ta có thể an lạc trong từng giây phút của hiện tại thì chúng ta má»›i có thể có hạnh phúc. Vì vậy, chúng ta hãy trở lại kho tàng tuệ giác, văn minh của chúng ta Ä‘ã có mà làm hạnh phúc cho dân, cho nÆ°á»›c.

Má»™t Ä‘iều rất rõ là trong 30, 40 năm vừa qua, chúng tôi Ä‘ã sá»­ dụng kho tàng tuệ giác Ä‘ó của dân tá»™c Việt Nam để mang lại hạnh phúc cho biết bao người Tây phÆ°Æ¡ng. Tại sao họ có được hạnh phúc nhờ nó mà chúng ta thì không? Mình là chủ nhân của nền văn hoá tâm linh Ä‘ó mà không khai thác được thì rất lãng phí. Chúng ta phải tu tập, học hỏi.

Nhà báo Nguyá»…n Anh Tuấn: Giá trị tâm linh Ä‘ó có phải là má»™t trong những giá trị đặc sắc của Việt Nam Ä‘óng góp vá»›i kho tàng văn minh nhân loại không?

Thiền sÆ° Thích Nhất Hạnh: Đúng nhÆ° vậy. Chúng tôi Ä‘ã truyền bá văn hoá Ä‘ó, nếp sống, văn minh tinh thần Ä‘ó trên thế giá»›i. Má»—i khi người ta tu tập, nghe đến truyền thống Ä‘ó, đọc sách Ä‘ó thì ai cÅ©ng biết gốc của nó là từ Việt Nam. Nhà báo Nguyá»…n Anh Tuấn: Bạn đọc Phan Công Tuấn gá»­i đến VietNamNet kèm má»™t đề xuất rất dài về vấn đề: Tệ nạn giao thông Ä‘ang là má»™t vấn đề lá»›n của người Việt Nam hiện nay. Đề nghị thiền sÆ° tổ chức những khoá tu tập để giúp cho người Việt Nam có ý thức hÆ¡n trong việc tham gia giao thông, Trong 2 tháng ở VN, thiền sÆ° có kế hoạch gì cho việc này không?

Thiền sÆ° Thích Nhất Hạnh: Chúng tôi có thể đề nghị má»™t vài ý tưởng cụ thể thế này: Người nào muốn có bằng lái thì phải qua má»™t khoá tu 7 ngày, học về chánh niệm trong khi lái xe, học về phÆ°Æ¡ng pháp theo dõi hÆ¡i thở khi muốn lái xe hay muốn vượt má»™t xe khác. Và cứ 6 tháng thì phải về tu tập 3 ngày trong má»™t khoá tu nhÆ° vậy để được nhắc nhở. Bá»™ Giao thông nên làm việc này, có những thầy, những sÆ° cô sẽ tình nguyện giảng dạy không lấy tiền. Đó là má»™t trong những Ä‘iều chúng tôi có thể đề nghị được.

Cố nhiên những người bị say không nên lái xe, do vậy thá»±c tập 5 giá»›i giúp mình trở thành người lái xe lý tưởng. Vấn đề là phải tổ chức sao để mọi người được nhắc nhở thường xuyên, và nếu không Ä‘i theo những lá»›p tu nghiệp nhÆ° vậy thì không có quyền sá»­ dụng bằng lái xe của mình mãi mãi. Xin bá»™ Giao thông lắng nghe!

Nhà báo Nguyá»…n Anh Tuấn: Câu hỏi cuối cùng, thiền sÆ° trông đợi gì ở đại lá»… Phật đản Vesak tổ chức ở VN trong vài ngày tá»›i?

Thiền sÆ° Thích Nhất Hạnh: Tôi thấy Ä‘ây là má»™t vinh dá»± lá»›n. Phật tá»­ bốn phÆ°Æ¡ng tá»›i để tham dá»± sẽ thấy rằng VN Ä‘ang trên con đường mở ra và Ä‘i lên. Chúng tôi trong dịp này Ä‘ã cố gắng để Ä‘óng góp phần mình vào đại lá»…. Chúng tôi Ä‘ã Ä‘Æ°a về chừng 500 thiền sÆ° ngoại quốc từ 40 quốc tịch. TrÆ°á»›c khi vào tham dá»± đại lá»… Phật đản, chúng tôi có má»™t khóa tu "Đạo Phật Ä‘i vào cuá»™c đời" tu tập suốt 7 ngày, 7 Ä‘êm cho người nÆ°á»›c ngoài. Rồi chúng tôi sẽ Ä‘em năng lượng Ä‘ó, ná»™i dung Ä‘ó Ä‘i vào trong lá»… Phật đản. Lá»… Phật Đản này sẽ có ná»™i dung rất sâu sắc chứ không phải chỉ có hình thức thông thường. Và trong lá»… Phật Đản sẽ có những buổi há»™i Ä‘àm về những vấn đề nóng bỏng của thế giá»›i nhÆ° chiến tranh, hoà bình, năng lượng, môi trường, bạo Ä‘á»™ng, căm thù…Các thiền sinh của chúng tôi Ä‘ã được học hỏi nhiều năm sẽ tham dá»± vào các buổi toạ Ä‘àm nhÆ° vậy. Tôi tin rằng Ä‘ây là lần đầu tiên má»™t lá»… Phật Đản có ná»™i dung rất là sâu sắc được tổ chức.

Nhà báo Nguyá»…n Anh Tuấn: Cảm Æ¡n thiền sÆ°. Hi vọng những giá trị tinh thần cao quí của Phật giáo sẽ Ä‘i vào đời sống của dân tá»™c Việt Nam và lan tỏa trên thế giá»›i, để dân tá»™c Việt Nam có nhân cách tốt, được bạn bè thế giá»›i yêu mến, trân trọng. Xin cảm Æ¡n Thiền sÆ° Ä‘ã tham dá»± bàn tròn vá»›i bạn đọc VietNamNet.

                                                                                                                                       Theo :tuanvietnam.net