Sai lầm của các nhà đầu tư chứng khoán Việt Nam

Trong không khí nóng bỏng của TTCK Việt Nam, xin mạn phép trình bày má»™t số sai lầm của các nhà đầu tÆ° chứng khoán. Cái này Ä‘úc kết từ kinh nghiệm và quan sát. NhÆ°ng sá»± thật là sá»± thật, vì má»™t thị trường lành mạnh và bền vững, bài viết sẽ rất trung thá»±c.

1. Nghe hÆ¡i nồi chõ.
Thông tin rất quan trọng trên thị trường, nhÆ°ng vì thiếu hiểu biết, nhiều nhà đầu tÆ° có xu hÆ°á»›ng nghe ngóng. Tin thì đủ loại, trên trời, dÆ°á»›i biển, vận hành, tài chính, tổ chức… Có Ä‘iều chẳng mấy ai có khả năng kiểm định. Vì vậy, cái sá»± nghe trở nên láng máng, truyền tai nhau hết sức nguy hiểm.
Thông thường, họ tìm má»™t số nhân vật có khả năng "hót hay nhÆ° khÆ°á»›u" hoặc tìm má»™t vài cán bá»™ môi giá»›i-tÆ° vấn của chính các công ty chứng khoán. Cái này có mấy Ä‘iểm hại sau:

* Không khách quan vì bản chất là xung Ä‘á»™t lợi ích.

* Không đảm bảo chính xác vì có khi người nói cÅ©ng không biết mình Ä‘ang nói gì.

* Không có bá»™ lọc vì thế không thể biết cái vừa nhận được là vàng hay thá»±c tế là rác.

* Luôn luôn muá»™n, vì khi nghe được thì cÅ©ng rất nhiều người khác Ä‘ã nghe được.

 

2. Không có kỳ vọng đầu tÆ° riêng.
Nói giản dị là không biết mình muốn gì, ngoài má»™t nguyện vọng ngất trời cao là Lợi Nhuận. Không nhÆ° các nhà đầu tÆ° nÆ°á»›c ngoài,họ biết rất chính xác Ä‘iều họ muốn, và vì phần lá»›n là các quỹ dạng Mutual Fund, nên các chính sách của họ tÆ°Æ¡ng đối nhất quán, ổn định. Họ không nhảy ra nhảy vào thị trường liên hồi, gây ra các chi phí giao dịch lá»›n trong khi chÆ°a rõ hiệu quả .

Việc không đặt kỳ vọng đầu tÆ° cho mình cÅ©ng có nghÄ©a là để thị trường thao túng Æ°á»›c vọng. Ví dụ, lãi 20% trong vòng 3 tháng Ä‘ã là tốt, nhÆ°ng vì Æ°á»›c muốn 40% trong vòng 4 tháng nên kết cục không những không bán được cả "hàng" mà còn chết tắc vá»›i số tiền đầu tÆ°. Không có kỳ vọng còn liên quan tá»›i má»™t hiện tượng nữa là kỳ vọng bị bóp méo hoặc chèn ép.

3. Tâm lý bầy Ä‘àn.
Chứng minh bằng số liệu và mô hình thống kê toán cho thấy Hiệu ứng bầy Ä‘àn rất mạnh ở Việt Nam, và theo số liệu của chúng tôi là mạnh nhất thế giá»›i. Hiệu ứng này đặc biệt mạnh khi giá thị trường tăng trong má»™t khoảng thời gian liên tiếp khá dài.

Hệ quả trá»±c tiếp là người đầu tÆ° từ bỏ cả kỳ vọng cá nhân, để theo Ä‘uổi mức kỳ vọng của Ä‘ám Ä‘ông trên thị trường, khiến cho khoảng cách chiến lược đầu tÆ° tiến dần tá»›i epsilon bé tí. Trong khi Ä‘ó, tính thanh khoản tạo ra do các Delta >> epsilon, và con người có các xu hÆ°á»›ng giao dịch trái chiều.

Hệ quả thứ hai, cÅ©ng trá»±c tiếp, là tính thanh khoản giảm dần. Mà tính thanh khoản chính là giá trị lá»›n nhất, duy nhất của TTCK (chứ không phải theo quan niệm sai lầm chung là tính năng huy Ä‘á»™ng vốn) Khi tính thanh khoản trở nên mờ nhạt không còn mang tính quyết định thì thị trường biến thành Casino. Thá»±c sá»± là Casino vì mọi người cho rằng nó là cá»— máy kiếm tiền, xay ra tiền, nhào ra tiền, và Ä‘âu cÅ©ng là tiền… Chúng ta bằng sá»± nhìn nhận bình thường sẽ hiểu rằng Ä‘iều này quá sai lầm và hoàn toàn tá»± huyá»…n hoặc.

4. Quan tâm tá»›i lợi nhuận nhÆ°ng không quan tâm tá»›i bổ sung kiến thức.
Phần lá»›n nhà đầu tÆ° chỉ quan tâm tá»›i lợi nhuận, và chỉ nhăm nhăm tá»›i những thông tin không xác thá»±c ngoài luồng. Điều này thật sai lầm. Kiến thức khác thông tin. Kiến thức là má»™t bá»™ lọc thông tin có phÆ°Æ¡ng hÆ°á»›ng, có chủ Ä‘ích và có phÆ°Æ¡ng pháp.

Việc chỉ chăm chắm Ä‘ào bá»›i các thông tin ngoài luồng không làm các nhà đầu tÆ° khôn ngoan hÆ¡n, có khi còn làm “loạn hết óc” trong thời buổi thông tin bùng nổ. Chính vì không bổ sung kiến thức, nên thị trường há»—n loạn trong các dòng chảy thông tin. Mệt mỏi vá»›i thông tin càng khiến cho người ta dá»… từ bỏ các kỳ vọng cá nhân, để hào hứng Ä‘i theo sá»± vẫy gọi của "hiệu ứng bầy Ä‘àn".

5. Tin rằng "mình khôn ngoan nhất".
Họ cho rằng chỉ có họ má»›i là khôn ngoan nhất, Ä‘ó là biểu hiện của thiếu kiến thức. Chính vì thiếu kiến thức, nhà đầu tÆ° cÅ©ng không mấy khi quan tâm thá»±c sá»± tá»›i các cách thức tính toán, quản trị và phân tán rủi ro ngân quỹ tài sản của mình.

Ôi cái sá»± đời má»›i trá»› trêu làm sao. Tôi sẽ xin lược trích má»™t số ý kiến sau này của GS Farber má»™t trong những chuyên gia tài chính hàng đầu thế giá»›i về hiện trạng mà 5 năm qua hầu nhÆ° chÆ°a thay đổi gì: “Chúng tôi cÅ©ng đầu tÆ°, cÅ©ng hoạt Ä‘á»™ng, cÅ©ng cung cấp dịch vụ tài chính… vá»›i cả má»™t Ä‘á»™i ngÅ© cá»™ng sá»± dày công chăm chỉ rèn luyện… chứ không ầm ờ, bát nháo Ä‘âu. Và vì thế, chúng tôi hiểu thị trường nó không nhÆ° phần lá»›n các nhà đầu tÆ° nghÄ©”.