Những bài học trong đầu tư chứng khoán

Trên thị trường chứng khoán, nhiều nhà đầu tÆ° mua cổ phiếu xuất phát từ những mẹo do bạn bè mách bảo, từ các cú Ä‘iện thoại của nhà môi giá»›i hay những đề xuất của má»™t nhà phân tích nào Ä‘ó. CÅ©ng có thể, họ mua cổ phiếu khi thị trường Ä‘ang trong giai Ä‘oạn nóng bỏng và đến lúc thị trường Ä‘óng băng, họ bắt đầu hoảng loạn, bán tháo số cổ phiếu nắm giữ để rồi hứng chịu má»™t khoản thua lá»—. Đó là câu chuyện rất Ä‘iển hình về những sai lầm trong đầu chứng khoán.

Đầu tÆ° chứng khoán luôn là phÆ°Æ¡ng thức đầu tÆ° hiệu quả vá»›i những khoản lợi nhuận lá»›n. Tuy nhiên, thị trường chứng khoán cÅ©ng là nÆ¡i chứa Ä‘á»±ng rất nhiều rủi ro. Nếu không có “sá»± tỉnh táo” hợp lý thì chỉ má»™t sai lầm nhỏ cÅ©ng có thể khiến bạn “trắng” tay sau má»™t phiên giao dịch. Sau Ä‘ây là những bài học mà phần lá»›n các nhà đầu tÆ° nên biết:

 

1. Quan niệm rằng mua và nắm giữ chứng khoán trong má»™t thời gian dài thì chứng khoán sẽ tăng giá
Mua và nắm giữ chứng khoán là má»™t chiến lược Ä‘úng, nhÆ°ng đừng thá»±c hiện Ä‘iều Ä‘ó má»™t cách mù quáng. Cổ phiếu thường tăng giá qua thời gian, nhÆ°ng Ä‘iều Ä‘ó không phải luôn Ä‘úng. Không có má»™t cổ phiếu nào luôn tăng giá trong má»™t thời gian dài.

Bài học là bạn phải có những phân tích xem lúc nào là thời Ä‘iểm thích hợp nên bán cổ phiếu. Việc xác định thời Ä‘iểm tốt nhất để bán cổ phiếu được xem là khá khó khăn đối vá»›i các nhà đầu tÆ°. Có má»™t số dấu hiệu giúp nhà đầu tÆ° trên thị trường chứng khoán có thể nhận biết được thời Ä‘iểm nhÆ°: có sá»± thay đổi lá»›n trong ban quản trị công ty; công ty Ä‘á»™t nhiên cắt giảm cổ tức hoặc bị sụt giảm về thu nhập; khi cảm thấy thị giá cổ phiếu Ä‘ã vượt qua giá trị ná»™i tại; hoặc khi không hài lòng về danh mục đầu tÆ° hiện tại,…

2. Đầu tÆ° theo cảm tính
Khá nhiều nhà đầu tÆ° mua cổ phiếu của má»™t công ty bởi vì họ thích sản phẩm của công ty Ä‘ó hoặc xuất phát từ thói quen mua cổ phiếu của những công ty mà mình biết tên hoặc quen thuá»™c vá»›i mình. Họ quan niệm rằng: “Hàng ngày bạn thường dùng sản phẩm của má»™t công ty nào Ä‘ó, vậy tại sao bạn không mua cổ phiếu của công ty này?” Đây có thể là má»™t sá»± khởi đầu tốt nhÆ°ng chÆ°a đủ. Bạn Ä‘ã từng làm việc ở General Motors không nhất thiết đồng nghÄ©a vá»›i việc mua cổ phiếu của hãng này là khoản đầu tÆ° tốt. Có những chá»— đầu tÆ° tốt nhất lại chính là cổ phiếu của những công ty mà chỉ má»›i xuất hiện trên thị trường. Bạn có thể chÆ°a biết rõ lắm về những “chú lính má»›i” này nhÆ°ng bạn hoàn toàn có thể và cÅ©ng nên biết về chúng nếu bạn chịu bỏ ra chút ít công sức đế tìm hiểu và nghiên cứu.

Bài học là phải thá»±c hiện việc phân tích cổ phiếu má»™t cách nghiêm túc. Điều Ä‘ó có thể giúp bạn tiết kiệm rất nhiều tiền bạc.

3. Đầu tÆ° theo tin đồn, mách nÆ°á»›c
Nhiều nhà đầu tÆ° thích kiểu mua bán cổ phiếu theo tin đồn, mách nÆ°á»›c, và những lời khuyên của các hãng dịch vụ tÆ° vấn. Hoặc những nhà đầu tÆ° này sẵn sàng nghe theo thiên hạ để rồi lãng phí tiền bạc, thay vì phải tá»± hiểu rõ những gì mình Ä‘ang làm. Hầu hết tin đồn đều không chính xác.

Đa số các nhà đầu tÆ° không có Ä‘iều kiện tiếp cận được những nguồn thông tin và dịch vụ tÆ° vấn tốt. Mà ngay cả khi Ä‘ã được tÆ° vấn tốt, Ä‘ ôi khi cÅ©ng khó có th ể nhận thức được vấn đề và vì vậy không làm theo. Trong khi Ä‘ó, người ta lại rất dá»… mất tiền vì nghe theo những lời khuyên của bạn bè hay những nhà môi giá»›i trình Ä‘á»™ trung bình, hoặc những hãng tÆ° vấn thường thường bậc trung nhÆ°ng có tài ăn nói.

Bài học là hãy tá»± chủ trong những quyết định đầu tÆ° của mình dá»±a trên cÆ¡ sở sá»± phân tích kỹ càng cùng vá»›i các lời khuyên từ những công ty tÆ° vấn hay môi giá»›i chứng khoán chuyên nghiệp.

4. Mua những cổ phiếu có giá rẻ
Lúc đầu giá cổ phiếu của Siemen, tập Ä‘oàn Ä‘iện tá»­ hàng đầu của Đức, ở mức giá rất cao trong khi giá cổ phiếu của các hãng Ä‘iện thoại di Ä‘á»™ng nhỏ khác má»›i ra đời tại Đức lại khá thấp. Vá»›i hy vọng là các hãng Ä‘iện thoại di Ä‘á»™ng nhỏ sẽ phát triển mạnh, kèm theo là sá»± tăng giá cổ phiếu, nên nhiều nhà đầu tÆ° Ä‘ã đổ xô săn lùng cổ phiếu của những hãng này. NhÆ°ng cuối cùng, các nhà đầu tÆ° này không những không thu được cổ tức mà còn bị lá»— vốn do các hãng Ä‘iện thoại này phá sản. NhÆ°ng những nhà đầu tÆ° sáng suốt đầu tÆ° vào cổ phiếu của Siemen tuy giá cao, cổ tức thấp nhÆ°ng lại rất ổn định.

Cách Ä‘Æ¡n giản để gặt hái thất bại là mua những chứng khoán Ä‘ang liên tục giảm giá. Các nhà đầu tÆ° thường nghÄ© rằng họ Ä‘ã có lợi nhuận lá»›n vá»›i việc mua 1.000 cổ phiếu vá»›i giá 1 USD/cổ phiếu thay vì mua 50 cổ phiếu vá»›i giá 20 USD/cổ phiếu. Lý do họ Ä‘Æ°a ra là nếu cổ phiếu tăng thêm 1 USD, họ Ä‘ã kiếm được khoản lời gấp Ä‘ôi. Đúng là má»™t tá»· lệ sinh lời 100% có thể xảy ra. NhÆ°ng sai lầm mà các nhà đầu tÆ° mắc phải là họ Ä‘ã bỏ qua những rủi ro ná»™i tại trong các cổ phiếu 1 USD. Họ cÅ©ng không tá»± hỏi chính bản thân mình xem liệu những cổ phiếu có giá thấp nhÆ° thế có khả năng tăng gấp Ä‘ôi giá trị hay không? Trong các trường hợp, những cổ phiếu được bán vá»›i giá rẻ đều có lý do và thường là lý do tiêu cá»±c.

Bài học là cổ phiếu giá rẻ không phải lúc nào cÅ©ng tốt hÆ¡n cổ phiếu đắt. Bạn nên nghÄ© về số tiền mà mình đầu tÆ° hÆ¡n là nghÄ© về giá cổ phiếu mà bạn có thể mua được. Giá rẻ thường rất hấp dẫn nhÆ°ng đằng sau nó là những công ty hoặc Ä‘ã từng ở vị trí kém cỏi, hoặc có trục trặc gì Ä‘ó trong thời gian gần Ä‘ây. Không những vậy bạn thường phải trả hoa hồng và phụ phí nhiều hÆ¡n khi mua những chứng khoán giá rẻ, đồng thời cÅ©ng chịu nhiều rủi ro hÆ¡n bởi loại chứng khoán này dá»… mất giá hÆ¡n so vá»›i những chứng khoán giá cao. Bạn nên mua những cổ phiếu tốt trên cÆ¡ sở sá»± phân tích mức giá phù hợp.

5. Không bán ra vào thời Ä‘iểm thích hợp
Đa số nhà đầu tÆ° thiếu kinh nghiệm thường “cố” giữ lại những chứng khoán Ä‘ang mất giá chừng nào họ cho rằng những tổn thất mà họ Ä‘ang gánh chịu còn chÆ°a Ä‘áng kể và chấp nhận được. Lẽ ra, họ có lối thoát và chỉ phải chịu chút ít thua lá»— nhÆ°ng ngược lại, họ lại để cho những tình cảm cá nhân chi phối và tiếp tục chờ đợi vá»›i hy vọng mong manh là giá cổ phiếu sẽ lại lên và cuối cùng, họ Ä‘ành phải chấp nhận những khoản lá»— lá»›n hÆ¡n nhiều.

CÅ©ng nhÆ° vậy đối vá»›i nhiều nhà đầu tÆ° thường nhanh chóng bán Ä‘i những cổ phiếu má»›i lên giá để thu về những khoản lợi nhỏ mà họ cho là dá»… kiếm. Cả hai cách này hoàn toàn ngược lại vá»›i quy trình đầu tÆ° Ä‘úng đắn. Điều hài hÆ°á»›c ở Ä‘ây là nhà đầu tÆ° sẽ bán chứng khoán để kiếm lợi sá»›m trong khi họ không chịu bán để giảm thua lá»—.

Bài học là đừng do dá»± khi bán má»™t cổ phiếu mất giá. Bạn nên Ä‘ánh giá má»—i cổ phiếu dá»±a trên giá trị thá»±c của nó, hãy xem xét loại cổ phiếu nào nên giữ lại và loại cổ phiếu nào nên bán Ä‘i.

6. Mua cổ phiếu dá»±a trên cổ tức
Nhiều nhà đầu tÆ° mua cổ phiếu có mức cổ tức hấp dẫn. Thá»±c ra, tiêu chí cổ tức không quan trọng chút nào. Trên thá»±c tế, khi má»™t công ty nào Ä‘ó trả cổ tức càng cao thì khả năng công ty Ä‘ó bị suy yếu Ä‘i càng lá»›n bởi vì công ty phải trả lãi suất Ä‘i vay cao để bù đắp lại cho ngân quỹ Ä‘ã bị hao hụt do việc trả cổ tức. HÆ¡n nữa, chỉ cần thị giá cổ phiếu Ä‘ó bị sụt trong 1 đến 2 ngày cÅ©ng có thể làm cho nhà đầu tÆ° mất má»™t khoản tiền tÆ°Æ¡ng Ä‘Æ°Æ¡ng số cổ tức mà mình má»›i được chia.

Bài học là cổ tức không phải là yếu tố quan trọng trong má»—i quyết định đầu tÆ°. Bạn hãy cân nhắc nhiều yếu tố khác nhÆ° tá»· số P/E, tình hình tài chính và hoạt Ä‘á»™ng kinh doanh của công ty.

7. Do dá»± trong các quyết định đầu tÆ°
Má»™t số nhà đầu tÆ° thường khó khăn khi phải quyết định mua hay bán. Họ hay do dá»± và không thể tá»± chủ trong suy nghÄ©. Họ cảm thấy không chắc chắn chỉ vì họ không biết rõ mình Ä‘ang làm gì. Họ không có sẵn những kế hoạch, nguyên tắc quy định để tá»± định hÆ°á»›ng cho mình. Đa số các nhà đầu tÆ° không chịu quan sát diá»…n biến chứng khoán má»™t cách khách quan. Họ luôn tá»± mình phân tích và quyết định nhÆ°ng cÅ©ng có xu hÆ°á»›ng dá»±a vào những ý kiến chủ quan trên thị trường. Chính từ Ä‘ó, sá»± do dá»± Ä‘ã xuất hiện khiến nhà đầu tÆ° rối trí không biết lá»±a chọn quyết định nào. Và rồi khi quyết định được thì Ä‘ã muá»™n, nhà đầu tÆ° chịu thua lá»— do không bán kịp cổ phiếu mất giá, hoặc bỏ qua cÆ¡ há»™i lợi nhuận khi không sá»›m mua những cổ phiếu tăng trưởng.

Bài học là nhà đầu tÆ° cần có sá»± quyết Ä‘oán trong các quyết định đầu tÆ° của mình. Đây là má»™t đức tính rất cần thiết khi bạn tham gia vào cuá»™c chÆ¡i trên thị trường chứng khoán.

Tóm lại, bạn nên tá»± mình rút ra cho bản thân những bài học kinh nghiệm cần thiết để tránh khỏi những sai lầm không Ä‘áng có. Sẽ là quá muá»™n nếu bạn không nhận ra rằng thị trường chứng khoán không phải là nÆ¡i kiếm tiền dá»… dàng và nhàn nhã nhất. Chỉ cần má»™t sai phạm nhỏ thôi là má»™t nhà đầu tÆ° cho dù “lão luyện” đến Ä‘âu cÅ©ng sẽ bị “tá»­ hình” ngay lập tức! Sá»± thá»±c là không ai “bắn chết” người mắc sai lầm cả, nhÆ°ng đối vá»›i các nhà đầu tÆ° chuyên nghiệp thì việc bị loại khỏi cuá»™c chÆ¡i kinh doanh chứng khoán là má»™t hình phạt được ví nhÆ° nhận án tá»­ hình.