Khái quát về thị trường chứng khoán

I.Thị trường chứng khoán (TTCK) là gì?
Thị trường chứng khoán là má»™t thị trường mà ở nÆ¡i Ä‘ó người ta giao dịch mua bán, chuyển nhượng, trao đổi chứng khoán nhằm mục Ä‘ích tìm kiếm lợi nhuận. Tuy nhiên, Ä‘ó có thể là TTCK tập trung hoặc phi tập trung. Tính tập trung ở Ä‘ây là muốn nói đến việc các giao dịch được tổ chức tập trung theo má»™t địa Ä‘iểm vật chất.
 
Hình thái Ä‘iển hình của TTCK tập trung là Sở giao dịch chứng khoán ( Stock exchange). Tại Sở giao dịch chứng khoán (SGDCK), các giao dịch được tập trung tại má»™t địa Ä‘iểm; các lệnh được chuyển tá»›i sàn giao dịch và tham gia vào quá trình ghép lệnh để hình thành nên giá giao dịch.
 
TTCK phi tập trung còn gọi là thị trường OTC (over the counter). Trên thị trường OTC, các giao dịch được tiến hành qua mạng lÆ°á»›i của hàng loạt các công ty chứng khoán phân tán trên khắp quốc gia và được nối vá»›i nhau bằng mạng Ä‘iện tá»­. Giá trên thị trường này được hình thành chủ yếu theo phÆ°Æ¡ng thức thoả thuận.

 

II.Chức năng của TTCK
1. Huy động vốn đầu tư cho nền kinh tế:
Khi các nhà đầu tÆ° mua chứng khoán do các công ty phát hành, số tiền nhàn rá»—i của họ được Ä‘Æ°a vào hoạt Ä‘á»™ng sản xuất kinh doanh và qua Ä‘ó góp phần mở rá»™ng sản xuất xã há»™i. Thông qua TTCK, Chính phủ và chính quyền ở các địa phÆ°Æ¡ng cÅ©ng huy Ä‘á»™ng được các nguồn vốn cho mục Ä‘ích sá»­ dụng và đầu tÆ° phát triển cÆ¡ sở hạ tầng, kinh tế, kỹ thuật, phục vụ các nhu cầu chung của xã há»™i.

2. Cung cấp môi trường đầu tÆ° cho công chúng
TTCK Ä‘em đến cho công chúng má»™t môi trường đầu tÆ° lành mạnh vá»›i các cÆ¡ há»™i lá»±a chọn phong phú. Các loại chứng khoán trên thị trường rất khác nhau về tính chất, thời hạn và mức Ä‘á»™ rủi ro, cho phép các nhà đầu tÆ° có thể lá»±a chọn loại hàng hoá phù hợp vá»›i khả năng, mục tiêu và sở thích của mình.

3. Tạo tính thanh khoản cho các chứng khoán
Nhờ có TTCK các nhà đầu tÆ° có thể chuyển đổi các chứng khoán họ sở hữu thành tiền mặt hoặc các loại chứng khoán khác khi họ có nhu cầu. Khả năng thanh khoản là má»™t trong những đặc tính có vẻ rất hấp dẫn của chứng khoán đối vá»›i người đầu tÆ°. Đây là yếu tố cho thấy khả năng linh hoạt, an toàn của vốn đầu tÆ°. TTCK hoạt Ä‘á»™ng càng năng Ä‘á»™ng và có hiệu quả thì tính thanh khoản của các chứng khoán giao dịch trên thị trường càng cao.

4. Đánh giá hoạt Ä‘á»™ng của doanh nghiệp
Thông qua chứng khoán, hoạt Ä‘á»™ng của các doanh nghiệp được phản ánh má»™t cách tổng hợp và chính xác, giúp cho việc Ä‘ánh giá và so sánh hoạt Ä‘á»™ng của doanh nghiệp được nhanh chóng và thuận tiện, từ Ä‘ó cÅ©ng tạo ra má»™t môi trường cạnh tranh lành mạnh nhằm mục Ä‘ích nâng cao hiệu quả sá»­ dụng vốn, kích thích áp dụng công nghệ má»›i, từng bÆ°á»›c cải tiến sản phẩm.

5. Tạo môi trường giúp Chính phủ thá»±c hiện các chính sách kinh tế vÄ© mô
Các chỉ báo của TTCK phản ánh Ä‘á»™ng thái của nền kinh tế má»™t cách nhạy bén và chính xác. Giá các chứng khoán tăng lên cho thấy quy mô đầu tÆ° Ä‘ang dần mở rá»™ng, nền kinh tế tăng trưởng; ngược lại giá chứng khoán giảm sẽ cho thấy các dấu hiệu tiêu cá»±c của nền kinh tế. Bởi thế, TTCK có thể được xem nhÆ° là phong vÅ© biểu của nền kinh tế và là má»™t công cụ quan trọng giúp Chính phủ thá»±c hiện các chính sách kinh tế vÄ© mô.
 
Thông qua TTCK, Chính phủ có thể mua và bán trái phiếu Chính phủ để tạo ra nguồn thu bù đắp thâm hụt ngân sách và quản lý lạm phát. Ngoài ra, Chính phủ cÅ©ng có thể sá»­ dụng má»™t số chính sách, biện pháp tác Ä‘á»™ng vào TTCK nhằm mục tiêu định hÆ°á»›ng đầu tÆ° đảm bảo cho sá»± phát triển cân đối của nền kinh tế.

III. CÆ¡ cấu TTCK: xét về sá»± lÆ°u thông của chứng khoán trên thị trường, TTCK có hai loại:

1. Thị trường sơ cấp:
Là thị trường mua bán các chứng khoán má»›i phát hành. Trên thị trường này, vốn từ nhà đầu tÆ° sẽ được chuyển sang nhà phát hành thông qua việc nhà đầu tÆ° mua các chứng khoán má»›i phát hành.

2. Thị trường thứ cấp:
Là nÆ¡i giao dịch các chứng khoán Ä‘ã được phát hành trên thị trường sÆ¡ cấp.Thị trường thứ cấp đảm bảo tính thanh khoản cho các chứng khoán Ä‘ã phát hành.

IV. Các nguyên tắc hoạt Ä‘á»™ng của TTCK:

1. Nguyên tắc cạnh tranh:
Theo nguyên tắc này, giá cả trên TTCK phản ánh quan hệ cung cầu về chứng khoán và thể hiện mức tÆ°Æ¡ng quan cạnh tranh giữa các công ty. Trên thị trường sÆ¡ cấp, các nhà phát hành cạnh tranh vá»›i nhau để bán chứng khoán của mình cho các nhà đầu tÆ°, các nhà đầu tÆ° được tá»± do lá»±a chọn các chứng khoán theo các mục tiêu và sở thích của mình.
Trên thị trường thứ cấp, các nhà đầu tÆ° cÅ©ng cạnh tranh tá»± do để tìm kiếm cho mình má»™t lợi nhuận cao nhất, và giá cả được hình thành theo phÆ°Æ¡ng thức đấu giá.

2. Nguyên tắc công bằng:
Công bằng có nghÄ©a là mọi người tham gia thị trường đều phải tuân thủ những qui định chung, được bình đẳng trong việc chia sẻ mọi thông tin và trong việc gánh chịu các hình thức xá»­ phạt nếu vi phạm vào những qui định Ä‘ó.

3. Nguyên tắc công khai:
Chứng khoán là loại hàng hoá trừu tượng nên TTCK phải được xây dá»±ng trên cÆ¡ sở hệ thống công bố thông tin má»™t cách tốt nhất. Theo luật định, các tổ chức phát hành có nghÄ©a vụ phải cung cấp thông tin đầy đủ theo chế Ä‘á»™ thường xuyên và Ä‘á»™t xuất thông qua các phÆ°Æ¡ng tiện thông tin đại chúng, Sở giao dịch, các công ty chứng khoán và các tổ chức có liên quan.

4. Nguyên tắc trung gian:
Nguyên tắc này có nghÄ©a là các giao dịch chứng khoán được thá»±c hiện thông qua tổ chức trung gian là các công ty chứng khoán. Trên thị trường sÆ¡ cấp, các nhà đầu tÆ° không mua trá»±c tiếp của nhà phát hành mà giao dịch mua vá»›i các nhà bảo lãnh phát hành.

Trên thị trường thứ cấp, thông qua các nghiệp vụ môi giá»›i, kinh doanh, các công ty chứng khoán mua, bán chứng khoán giúp các khách hàng, hoặc kết nối các khách hàng vá»›i nhau qua việc thá»±c hiện các giao dịch mua bán chứng khoán trên tài khoản của mình.

5. Nguyên tắc tập trung:
Các giao dịch chứng khoán chỉ diá»…n ra trên sở giao dịch và trên thị trường OTC dÆ°á»›i sá»± kiểm tra giám sát của cÆ¡ quan quản lý nhà nÆ°á»›c và các tổ chức tá»± quản.

V. Các thành phần tham gia TTCK

1. Nhà phát hành:
Là các tổ chức thá»±c hiện huy Ä‘á»™ng vốn thông qua TTCK dÆ°á»›i hình thức phát hành các chứng khoán.

2. Nhà đầu tÆ°:
Là những người thá»±c sá»± mua và bán chứng khoán trên TTCK. Nhà đầu tÆ° có thể được chia thành 2 loại:
– Nhà đầu tÆ° cá nhân: là những người có vốn nhàn rá»—i tạm thời, tham gia mua bán trên TTCK vá»›i mục Ä‘ích tìm kiếm lợi nhuận.
– Nhà đầu tÆ° có tổ chức: là các định chế đầu tÆ° thường xuyên mua bán chứng khoán vá»›i số lượng lá»›n trên thị trường.
Các định chế này có thể tồn tại dÆ°á»›i các hình thức sau: công ty đầu tÆ°, công ty bảo hiểm, Quỹ lÆ°Æ¡ng hÆ°u, công ty tài chính, ngân hàng thÆ°Æ¡ng mại và các công ty chứng khoán.

3. Các công ty chứng khoán:
Là những công ty tham gia hoạt Ä‘á»™ng trong lÄ©nh vá»±c chứng khoán, có thể đảm nhận má»™t hoặc nhiều trong số các nghiệp vụ chính là môi giá»›i, quản lý quỹ đầu tÆ°, bảo lãnh phát hành, tÆ° vấn đầu tÆ° chứng khoán và tá»± kinh doanh.

4. Các tổ chức có liên quan đến TTCK:
– Uá»· ban chứng khoán Nhà nÆ°á»›c: là cÆ¡ quan thuá»™c Chính phủ thá»±c hiện chức năng quản lý nhà nÆ°á»›c đối vá»›i TTCK ở Việt nam.
– Sở giao dịch chứng khoán: là cÆ¡ quan thá»±c hiện vận hành thị trường và ban hành những quyết định Ä‘iều chỉnh các hoạt Ä‘á»™ng giao dịch chứng khoán trên Sở phù hợp vá»›i các quy định của luật pháp và UBCK.
– Công ty dịch vụ máy tính chứng khoán: là tổ chức phụ trợ, phục vụ các giao dịch chứng khoán.
– Công ty Ä‘ánh giá hệ số tín nhiệm: là công ty chuyên cung cấp dịch vụ Ä‘ánh giá năng lá»±c thanh toán các khoản vốn gốc và lãi Ä‘úng thời hạn và theo những Ä‘iều khoản Ä‘ã cam kết của công ty phát hành đối vá»›i má»™t đợt phát hành cụ thể.