Bách bệnh quản trị doanh nghiệp

Cách Ä‘ây không lâu trên Ä‘ài BBC, tá»· phú công nghệ thông tin Bill Gates có phát biểu rằng: “30 năm trÆ°á»›c Ä‘ây khi bắt đầu khởi nghiệp tôi nghÄ© mình khỏe mạnh, đến bây giờ khi Ä‘ã trở thành tá»· phú tôi dường nhÆ° thấy mình không khỏe chút nào”. Điều gì Ä‘ã xảy ra vá»›i Microsoft?” Microsoft Ä‘ang có “bệnh ”, ông Thành NghÄ©a – Trưởng ban tÆ° vấn Há»™i Marketing Việt Nam (VMA) “tiên Ä‘oán” nhÆ° vậy trong buổi há»™i thảo “Chẩn bệnh quản trị các Doanh nghiệp Việt Nam” do VMA tổ chức vừa qua.

Bất kể doanh nghiệp nào, dù lá»›n hay nhỏ, dù thành công hay Ä‘ang rất thành công cÅ©ng ẩn chứa bên trong những mầm bệnh của quản trị. Vá»›i kinh nghiệm tÆ° vấn hÆ¡n 50 doanh nghiệp trong và ngoài nÆ°á»›c, Ä‘ã từng Ä‘óng vai trò CEO cho má»™t số công ty, 2 "bác sÄ©" (ông Thành NghÄ©a & ông Phụng Hào thành viên lãnh đạo Ban tÆ° vấn VMA) muốn chuyển tải những băn khoăn, bức xúc Ä‘ã Ä‘úc rút của mình để bày tỏ cùng các Doanh nghiệp tham dá»±:

 

1. "Chỉ cho tôi hÆ°á»›ng Ä‘i" – Chiến lược
Ông Thành NghÄ©a cho biết: Trong má»™t lần gặp gỡ để tìm hÆ°á»›ng tÆ° vấn cho má»™t Công ty sản xuất bao bì có trong tay má»™t số vốn Ä‘áng kể vài trăm triệu Ä‘ô la ông giám đốc cho chúng tôi má»™t bài toán nhÆ° Ä‘ánh đố: các anh hãy chỉ cho tôi má»™t hÆ°á»›ng Ä‘i. Câu chuyện này Ä‘ã làm anh em trong Ban tÆ° vấn hết sức ngạc nhiên xen lẫn thất vọng. Má»™t người tá»± hỏi không biết sẽ phải làm gì vá»›i doanh nghiệp và ông giám đốc này sao quá mạo hiểm và thờ Æ¡ khi có thể bỏ ra hàng trăm triệu Ä‘ô la mà không biết mình là ai và mình sẽ làm gì? Chúng tôi kết luận: “Không có chiến lược".

Câu chuyện doanh nghiệp thiếu chiến lược là câu chuyện dài, không thể kể hết. Trong quá trình tÆ° vấn, ông NghÄ©a Ä‘ã thống kê được rằng có đến 85% Doanh nghiệp Việt Nam (DNVN) không có chiến lược hoạt Ä‘á»™ng quá hai năm. Hầu hết họ chỉ xác định sản phẩm hoặc dịch vụ của mình là gì, khi khách hàng yêu cầu, doanh nghiệp "vô tÆ°" cung cấp nhÆ° những người rất giỏi chuyên môn. Má»™t năm sau nhìn lại ôi thôi không biết doanh nghiệp mình Ä‘ang ở Ä‘âu, sản phẩm thá»±c thụ của mình là gì và con số kết quả kinh doanh sao vẫn còn buồn thế, mặc dù Ä‘ã cố gắng hết sức trong công việc.

Vậy "bệnh" quan trọng đầu tiên doanh nghiệp không nên mắc phải, Ä‘ó là phải xác định mình là ai? Và sẽ trở thành người nhÆ° thế nào trong tÆ°Æ¡ng lai gần và tÆ°Æ¡ng lai xa hÆ¡n nữa

2. “ Trên bảo dÆ°á»›i không nghe ” – Sản xuất
Quy định sản xuất hay cung cấp dịch vụ sẽ chỉ ra rất rõ ràng rằng: má»—i nhân viên, phòng ban sẽ hoạt Ä‘á»™ng, kiểm tra và báo cáo nhÆ° thế nào cho có hiệu quả. Theo lý thuyết, nếu xây dá»±ng được Ä‘úng quy trình Ä‘ó, con người trong tổ chức làm việc sẽ rất nhịp nhàng, ăn ý. Bài học thành công của mô hình Quản lý chất lượng đồng bá»™ TQM (Total Quality Management) tại Nhật Bản hay hệ thống quản lý và Ä‘o lường chất lượng ISO Ä‘ã chứng minh rất rõ hiệu quả vô hình của nó. Tuy nhiên, tại nÆ°á»›c ta khi xu thế hô hào áp dụng ISO được đẩy lên cao trào thì thá»±c chất mô hình này có làm Ä‘úng theo tinh thần của nó hay không, thá»±c tế Ä‘ã quá rõ:

Các DNVN làm việc rất tùy hứng, không trật tá»±, và không tá»± chịu trách nhiệm cho phần việc của mình. Mạnh ai nấy làm, ganh Ä‘ua tranh giành để rồi hiệu quả là thÆ°á»›c Ä‘o của chung. Tôi cÅ©ng Ä‘óng góp má»™t phần nhÆ°ng không rõ Ä‘ó là phần nào.

Ảnh hưởng dây chuyền theo hệ thống Ä‘ó, những người làm quản trị cÅ©ng quên luôn quy trình kiểm tra, báo cáo. Hiệu quả công việc được hiểu là Ä‘ã hoàn thành còn chất lượng đạt yêu cầu đến Ä‘âu doanh nghiệp không hề có má»™t tiêu chí nào có thể Ä‘o lường được. Và cuối cùng không có cÆ¡ sở nào cho việc xây dá»±ng những bài học kinh nghiệm đắt giá về sau. Ta cứ làm rồi ta sá»­a. NhÆ° vậy, doanh nghiệp Ä‘ã mắc thêm má»™t "bệnh" hiểm nghèo trong kinh doanh – "Không có quy trình sản xuất”.

3. “Con số tài chính của tôi nói lên Ä‘iều gì” – Tài chính
Lại là má»™t hậu quả nữa từ "không có quy định": những con số kinh doanh, thống kê về tài chính ghi nhận thiếu, hoặc không chinh xác để tìm ra Ä‘iểm khuyết", Ä‘ánh giá chu trình hoạt Ä‘á»™ng kinh doanh của doanh nghiệp. Thông thường, khi bắt đầu công tác tÆ° vấn cho má»™t Ä‘Æ¡n vị, các nhà tÆ° vấn thường Ä‘i má»™t vòng, tiếp xúc, ghi nhận thông tin từ tất cả thành viên trong tổ chức. Tiếp đến Ä‘ánh giá quá trình và tiềm năng dá»±a trên các con số nhất định (tất nhiên là do doanh nghiệp cung cấp) để xác định hiệu quả kinh doanh. Tuy nhiên, do "quy trình sản xuất không hoàn hảo, thiếu minh bạch" trong các chứng từ sổ sách tài chính, nhà tÆ° vấn không thể có đủ thông tin để giải quyết vấn đề. Và cuối cùng Ä‘ành phải kết luận, vấn đề nằm ở Ä‘âu đấy trong tổ chức, nhÆ°ng thá»±c tế nhìn chung các bá»™ phận đều có "bệnh".

Má»™t Ä‘iểm nữa của sá»± thiếu minh bạch về tài chính sẽ làm mọi người hồ nghi lẫn nhau trong cùng má»™t tổ chức. Sếp giấu giếm con số vá»›i nhân viên là tá»± giảm Ä‘i quyền được biết, được hiểu và được thông cảm cùng doanh nghiệp của họ. Tất nhiên, những cái được coi là bí mật kinh doanh không phải bàn ở Ä‘ây mà những bí mật tài chính cần được xem nhÆ° là bí quyết, là "bùa" để giám đốc tìm ra phÆ°Æ¡ng cách quản lý, giải quyết Công ty vượt qua khó khăn, qua khủng hoảng chứ không phải chỉ là các con số mÆ¡ hồ. Nếu nhÆ° được công khai, minh bạch về tài chính các nhân viên sẽ thông cảm cùng vá»›i cấp trên về thời kỳ khó khăn, thắt lÆ°ng buá»™c bụng, từ Ä‘ó nhân viên tá»± khắc sẽ cố gắng phấn đấu để vượt qua. Đó là má»™t ví dụ rất giá trị cho thấy tầm quan trọng của sá»± minh bạch trong tài chính doanh nghiệp

4. “Tôi luyện nhìn qua headhunter” – Nhân sá»±
Trong các buổi há»™i thảo trÆ°á»›c do VMA tổ chức cÅ©ng Ä‘ã có rất nhiều câu hỏi và vấn đề được bàn cãi xung quanh vấn đề nhân sá»±: thá»±c trạng thừa mà vẫn thiếu nhÆ° hiện nay". Các Công ty luôn có mÆ¡ Æ°á»›c họ sẽ tìm được má»™t vị cứu tinh vá»›i má»™t lý lịch trích ngang bài bản để có thể vá»±c dậy toàn bá»™ doanh nghiệp mình, Ä‘Æ°a doanh nghiệp mình cất cánh, thông qua các dịch vụ săn đầu người (headhunter).

Điều Ä‘ó Ä‘úng, các nhà tÆ° vấn kết luận, song sá»± Ä‘úng phải nằm trong phạm trù phù hợp: có nghÄ©a là nhân sá»± má»›i phải thá»±c sá»± "hợp" vá»›i doanh nghiệp về nhiều mặt: cái tâm, cái đức và cái tài, ông NghÄ©a cho rằng: các Công ty nghÄ© rằng nên tìm má»™t chuyên gia nÆ°á»›c ngoài về Ä‘iều hành Công ty Việt Nam là rất sai lầm, bởi họ không hề biết về bản chất Việt Nam, không thông thạo tiếng Việt và Ä‘ó là những rào cản rất lá»›n trong kinh doanh, ông cho rằng sẽ lý tưởng hÆ¡n nếu có thể chọn những Việt kiều có tâm, có đức. Họ há»™i đủ kiến thức từ các nÆ°á»›c phát triển mà không phải mất nhiều thời gian để thích nghi, để làm quen vá»›i văn hóa và tiếng Việt.

Rất nhiều trường hợp tại các Công ty săn đầu người nhÆ° PriceWaterHouse, Enrt & Young cho thấy: "Nhân tài Ä‘ang là má»™t vấn nạn". Câu đầu tiên khi được hỏi, ứng viên sẽ hỏi rằng: “Tôi sẽ được trả bao nhiêu ? Những lợi ích khác của tôi là gì?” mà họ không nghÄ© sẽ có má»™t cách tiếp cận khác thông minh hÆ¡n: “ Tôi sẽ cố gắng hết sức để mang về doanh thu là 1 tá»· USD…”

CÅ©ng chính từ cách rập khuôn sáo rống, má»™t bá»™ máy tổ chức không phù hợp cÅ©ng dược các doanh nghiệp du nhập vào Công ty mình mà không có sá»± lý giải. Rút cuá»™c lại má»™t sá»± không phù hợp nữa xảy ra, Công ty cảm giác có sá»± trùng lắp, chá»— dÆ°, chá»— thiếu mà không biết nguyên nhân do từ Ä‘âu. Và thế là quy trình sản xuất kinh doanh bị gãy đổ theo những cải tổ Ä‘iên rồ.

5. "Tôi thích Ä‘i dá»±ng thÆ°Æ¡ng hiệu” – Marketing
Marketing cÅ©ng lại là má»™t vấn nạn nữa trong bách bệnh quản trị doanh nghiệp. Nhà nhà làm marketing, người người làm marketing, doanh nghiệp cÅ©ng vậy. Họ thấy đối thủ mình làm, mình không làm là mình yếu thế. Do chiến lược và kiến thức định vị thị trường yếu, sản phẩm tá»± dÆ°ng chuyển thể sang má»™t hình ảnh lạ lùng không nhất quán. Và đặc biệt chÆ°a doanh nghiệp nào thá»±c hiện Ä‘o lường hiệu quả của hoạt Ä‘á»™ng marketing sau khi thá»±c hiện. Tiền vẫn tốn mà hiệu quả không biết được bao nhiêu.

Tóm lại, bệnh doanh nghiệp là má»™t hiệu ứng dây chuyền, bệnh chá»— này sẽ rất dá»… lây lan sang các chá»— khác. Vì vậy ông Lê Phụng Hào rút thành má»™t hình ảnh khái quát rất “đắt” dành cho doanh nghiệp: "Không sợ bệnh, chỉ sợ thấy bệnh mà không chữa, bệnh trở thành tật lúc Ä‘ó vô phÆ°Æ¡ng cứu chữa".