Craigslist: chiến thắng của “giá trị dị thường”

Hai người sáng lập ra website đặc biệt, nổi tiếng nhưng cũng gây ra nhiều tranh cãi hiện sở hữu tài sản khoảng 5 tỷ USD mà chẳng bán một mặt hàng cụ thể nào. 

Craig Newmark đã tiên đoán về một website rao vặt trực tuyến sẽ trở nên nổi tiếng trên phạm vi toàn thế giới và thu hút hàng chục triệu lượt truy cập mỗi ngày. Người đàn ông này thường lái chiếc xe Toyota Prius cà tàng để đến chỗ làm, nhưng ông chỉ tới trụ sở công ty của mình 2 ngày một tuần.

Jim Buckmaster là đối tác kinh doanh của Craig, là người chịu trách nhiệm điều hành mọi hoạt động của một tổ chức được Wall Street ước tính trị giá khoảng 5 tỷ USD (3,5 tỷ bảng). Bruckmaster sống trong một căn hộ mà ông thuê được xếp vào lại sang trọng nhất, không xa trụ sở toàn cầu của công ty, một căn nhà ọp ẹp xây từ thế kỷ 19 lọt thỏm giữa một hiệu bánh pizza và một cửa hàng tạp hóa tại San Francisco (Mỹ).

Và cho dù trụ sở này có vẻ bề ngoài khiêm tốn tại ngoại ô của thành phố California, cùng với đó là sự không ổn định và đầy trắc trở của ngành công nghiệp dotcom, nhưng bộ đôi đằng sau Craiglist có thể được coi như một ngoại lệ đặc biệt.

Ở một khía cạnh nào đó, bộ đôi này đã tự cho rằng mình là người lập dị, giống như người Mỹ hay tự ví mình như những chiếc bánh táo. Newmark, 55 tuổi, dáng người thấp nhưng chắc chắn và nổi bật với cặp kính to tổ chảng. Buckmaster, 46 tuổi, lại cao nhưng mỏng cơm, với mái tóc màu nâu lửa và có bề ngoài khá ổn như một người mẫu thời trang. Và để phù hợp với danh xưng là đại biểu tự do của các doanh nghiệp công nghệ ở San Francisco, cả hai đều để chòm râu dê được cắt tỉa khá công phu.

Họ đã gắn bó chặt chẽ với nhau để tập trung sức mạnh của những chuyên gia tin học trên toàn nước Mỹ, và biến công ty của mình từ một trang rao vặt cho những chuyên viên lập trình phần mềm ở Bờ Tây để trở thành một hiện tượng Internet có dịch vụ tại 500 thành phố của 50 quốc gia. Nhưng họ hầu như chẳng phải lao tâm cho thành công của mình, điều mà Newmark tự gọi là “giá trị dị thường” của họ.

Nếu bạn thăm một website Craigslist ngày nay, giống như việc bạn trở lại thời điểm 1 thập kỷ trước, khi mà Internet chưa có mạng xã hội Facebook, chưa có trang web chia sẻ video trực tuyến YouTube hay hãng thương mại điện tử Amazon.com; khi các website chưa có các hình ảnh đồ họa bắt mắt, chưa có các hình ảnh động đầy cảm xúc, và cũng chẳng có các banner được thiết kế công phu hay pop-up quảng cáo. Nhưng tất cả những gì bạn tìm thấy trên Craigslist chính là hàng triệu hàng triệu người, với chừng đó các mẩu quảng cáo rao vặt được phân loại.

Trên Craigslist, bạn có thể mua hoặc bán bất kỳ vật dụng nào, từ lớn như nhà cửa, cho đến nhỏ như một mẩu tem. Bạn cũng có thể tìm thấy các dịch vụ cá nhân hữu dụng như thợ sửa ống nước, nhưng thậm chí bạn cũng có thể tìm thấy một ông chồng trên đó, hay một phụ nữ nào đó mới li dị chồng.

 

Khi mà quy mô của công ty ngày càng mở rộng, Newmark và Buckmaster vẫn giữ cho mình sự hứng thú ban đầu đối với những chuyển động của cộng đồng Craigslist. Và họ vẫn nhiều lần bị “choáng” đối với những thứ mà người ta chào bán trên website của công ty.

 

Buckmaster tự hỏi “Với một con nai sừng tấm đã chết thì như thế nào? Thực tế, đó là một vấn đề không hề nhỏ ở Alaska (Mỹ). Có rất nhiều nai sừng tấm ở đó và loài động vật khổng lồ này cứ chạy qua chạy lại; và giả sử nếu một con trong số đó chết trong sân nhà bạn thì đó là một vấn đề thực sự. Sẽ chẳng có một cơ quan nào của chính quyền bang tới đó và mang chúng đi đâu. Vì vậy nếu bạn tham gia thị trường tiêu thụ những con nai sừng tấm đã chết, bạn sẽ biết tìm ai và ở đâu”.

 

Không giống như những trang web bán hàng trực tuyến như eBay, Craigslist miễn phí cho khoảng 99,9% các mẩu quảng cáo đăng trên website của mình, và họ cũng hầu như chẳng can dự vào sự thành công hay thất bại của các giao dịch. Thứ lệ phí duy nhất, và cũng là nguồn thu nhập duy nhất của công ty chính là nguồn tiền từ các mẩu quảng cáo việc làm của những công ty cần tuyển nhân viên tại một số thành phố ở Mỹ, và các mẩu quảng cáo cho thuê hàng hóa của các văn phòng quản lí tài sản ở New York. Các khoản phí được thu này cũng chẳng nhằm mục đích làm lợi cho Craigslist mà là dành để quản lí những khu vực trước đó không được quan tâm và làm cho chúng hữu ích hơn cho người sử dụng.

 

Như vậy, trung tâm của cái được gọi là “giá trị dị thường” mà Craigslist sở hữu chính là sự từ chối tối đa hóa lợi nhuận của bộ đôi nhân vật sở hữu nó. Các nhà phân tích ở Wall Street đã dành nhiều thời gian nghiên cứu về công ty và tin rằng Craigslist, công ty hiện có mức doanh thu hàng năm chỉ vào khoảng 100 triệu USD, có thể thu được nửa tỷ USD một năm khá nhẹ nhàng chỉ với một động thái đơn giản là cho phép chạy các banner quảng cáo và tăng diện thu phí đối với các mẩu quảng cáo đăng trên trang web của công ty.

 

Tuy nhiên, Newmark và Buckmaster sẽ chẳng bao giờ làm như vậy, và các chuyên gia phân tích “đầu có sỏi” ở Phố Wall sẽ chẳng thể biết được làm sao mà họ lại từ chối những khoản tiền kiểu này. Các công ty cạnh tranh như eBay, hãng luôn coi thị trường rao vặt trực tuyến của Craigslist là một nguồn lợi nhuận khổng lồ chưa được nắm bắt, lại chẳng bao giờ để tình cảm chi phối đến các kế hoạch kinh doanh đầy tham vọng của họ. Và chắc chắn những công ty như eBay sẽ khóc ròng vì họ chẳng làm thế nào để cạnh tranh với một đối thủ mà lại không thu tiền cho các dịch vụ mà mình cung cấp.

 

Craigslist vẫn là người tiên phong trong lĩnh vực của mình – là website xếp thứ 11 trong số các trang được truy cập nhiều nhất ở Mỹ, thậm chí còn phổ biến hơn cả Amazon.com và CNN.com. EBay cũng đã nỗ lực xây dựng một dịch vụ mới có tên gọi là Kijiji để cạnh tranh với Craigslist, nhưng chưa để lại dấu ấn đáng kể nào trong những nỗ lực phế truất địa vị số 1 của Craigslist trong lĩnh vực rao vặt trực tuyến.

 

Nản chí, eBay đã cố gắng mua lại 28% cổ phần của Craigslist từ một thành viên kỳ cựu của công ty này, trước khi triển khai các trang cạnh tranh tại những quốc gia khác – chẳng hạn họ đã sát nhập Gumtree tại Anh.

 

Craigslist hiện nay coi eBay như một ông bạn cúc cu chẳng mời mà tới trong chiếc tổ của mình và muốn đuổi anh bạn đó đi càng sớm càng tốt. Một chiến dịch cam go đã diễn ra và mọi chuyện chỉ kết thúc khi có những phán quyết của tòa án.

 

Buckmaster và Newmark vẫn trung thành với phương châm hoạt động của Craigslist là đặt nhu cầu của người sử dụng lên trên sự tăng trưởng và lợi nhuận, và đó cũng là nguyên nhân cho sự thành công và sức sống bền lâu của công ty. Buckmaster chỉ ra rằng Craigslist may mắn sống sót sau đợt khủng hoảng trầm trọng đối với các công ty dotcom khi mà rất nhiều các công ty khác mặc dù có nguồn đầu tư dồi dào hơn nhưng đã không thể vượt qua. Ông nói: “Chúng tôi có thể đã có nhiều vốn đầu tư mạo hiểm hơn nếu muốn, và dễ dàng ra nhập thị trường chứng khoán. Nhưng chúng tôi thích những gì chúng tôi đang làm và chúng tôi hứng thú với việc kinh doanh không phải vì tiền. Ngay khi bạn nhận các khoản đầu tư mạo hiểm, nó giống như bạn đã đánh cược số phận của mình. Bạn sẽ phải hoặc là bán công ty của mình cho người khác, hoặc niêm yết cổ phiếu trên sàn chứng khoán”.

 

“Và khi chúng tôi nhận biết rằng, hầu hết các công ty khác đã đi theo con đường đó đều ít nhiều mắc sai lầm, còn chúng tôi phải giữ được sự đúng đắn. Chúng tôi đã đưa ra hàng loạt các quyết định để cho phép chúng tôi vẫn chỉ là một công ty nhỏ, miễn sao chúng tôi thích điều đó là được”.

 

Có lẽ Craigslist đã đủ nhỏ, mặc dù đã vươn tới tầm cỡ thế giới, Craigslist chỉ có 25 nhân viên, bao gồm cả hai ông chủ. Và thật khập khiễng khi so sánh với eBay với số lượng nhân viên lên tới 25 nghìn người.

 

Ngoài việc giữ cho Craigslist trong sạch và tránh xa những cám dỗ về mặt lợi nhuận, Newmark và Buckmaster cũng rất lo lắng tới việc thu được quá nhiều tiền có thể thay đổi thứ văn hoá doanh nghiệp mang những giá trị không bình thường của mình. Họ vẫn ngồi cạnh nhau trong căn phòng nhỏ ở văn phòng San Francisco, với các file tài liệu nằm rải rác trên sàn nhà.

 

“Tôi đã chứng kiến các công ty với doanh thu quá cao”, Newmark cho biết. “Có quá nhiều tiền, quá nhiều nguồn lực, có nghĩa là bạn sẽ không làm việc theo một lối thông minh nữa, và nhiều khi làm những việc thậm chí còn ngu xuẩn. Và sau đó bạn sẽ mất vị trí của mình trên thị trường vào tay những đối thủ nhỏ nhiều tham vọng hơn. Hơn nữa, nếu bạn có quá nhiều tiền và quyền lực, bạn sẽ thu hút nhiều nhân viên làm việc cho mình, nhưng họ chỉ giỏi ở việc sắp xếp hay tổ chức bộ máy, còn các mặt khác thì đều rất tệ”.

 

Một giá trị hàng đầu của Craigslist là hàng triệu người dùng của họ biết họ cần gì rõ hơn Craigslist biết. Nghĩa là Craigslist chỉ mở các trang mới ở những thành phố khác và thêm vào các chức năng mới khi và chỉ khi người sử dụng yêu cầu họ làm điều đó.

 

Và quan trọng hơn cả, người dùng sẽ tự họ quản lí các trang web, báo với người quản trị những mẩu rao vặt mà họ cho là không đứng đắn hoặc phạm pháp. Những người sáng lập ra Craigslist cho rằng các đó sẽ hiệu quả hơn hẳn việc họ cố gắng quản trị hoàn toàn trang web, và cách đó trên thực tế cũng sẽ tiết kiệm chi phí hơn.

 

Quan điểm tưởng chừng như rất công bằng đó lại nhiều khi khiến cho Craigslist là phương tiện của tội phạm, nhưng nó cũng là đối tượng hữu ích cho những người thích tìm mua đồ cũ giá rẻ, thậm chí còn là giải pháp tìm bạn cho những con tim cô đơn. Năm 2007,  một phụ nữ ở Minneapolis (Mỹ) đã bị bắt vì tội điều hành một đường dây mại dâm trẻ em thông qua các mẩu quảng cáo cá nhân của Craigslist để phạm tội, trong khi đó vào tháng 2/08 vừa qua một phụ nữ ở Michigan đã phải vào tù vì đã sử dụng Craigslist để thuê một kẻ giết thuê nhằm thủ tiêu tình địch của mình.

 

Một vài người khác cũng phê phán Craigslist vì hãng này mãi vẫn không chịu thay đổi các dịch vụ vốn có của mình, Craigslist thu phí rẻ hơn so với các trang tạp chí rao vặt cả ở khu vực địa phương và trên toàn quốc, không khai thác triệt để những khoản thu tài chính giống như các công ty khác trong lĩnh vực báo chí vẫn làm. Họ cũng cho rằng cách làm của Craigslist đang làm hủy hoại một đặc điểm quan trọng của nền dân chủ, đó là: cơ quan quyền lực thứ tư có trách nhiệm giám sát và điều tra sự hoạt động của chính phủ và những ngành kinh doanh lớn.

 

“Craigslist đang trở thành một ông ba bị đáng sợ cho các công ty truyền thông hiện đang hấp hối trong biển nợ nần”, đó là nhận xét của Buckmaster, ông chủ của hãng, một người rất thích cuốn “Manufacturing Consent” (tạm dịch là: Tự nguyện sản xuất) của Noam Chomsky, một người luôn phê phán kịch liệt truyền thông chính thống.

 

“Những công ty lớn đã trở nên ngại rủi ro và không nỗ lực trong việc giám sát các cấu trúc quyền lực mặc dù lúc nào cũng kêu gọi nói thẳng nói thật, thực tế là chúng ta đã không dám lên tiếng phê phán khi cuộc chiến Iraq nổ ra. Nếu đó không phải là chức năng của của cơ quan quyền lực thứ tư thì là gì? Người ta phê phán chúng tôi bởi vì họ cho rằng dịch vụ rao vặt miễn phí đang làm tổn hại đến báo chí, nhưng chúng tôi chẳng muốn thứ quyền lực đó cho dân chủ, mà thực ra, khi tôi cần nó lại chẳng thấy đâu”, Newmark chua chát nhận xét.

 

Newmark đã tham gia vào một số các tổ chức phi nghiệp đoàn liên quan đến điều tra báo chí như là dự án newassignment.net và là một trong những nhà bảo trợ thông tin đầu tiên cho chiến dịch chạy đua vào Nhà trắng của ứng viên tổng thống Mỹ Barack Obama. Ông và người đồng nhiệm Buckmaster vẫn cố gắng duy trì cái gọi là “Cộng đồng Craigslist”, vẫn viết blog và thậm chí còn trực tiếp giải quyết những vấn đề nhỏ nhất mà khách hàng yêu cầu.

 

Buckmaster tự nhận: “Chúng tôi sở hữu những phẩm chất mà nhiều người ví như dạng phương pháp luận dị thường. Nhưng điều đó lại mang lại thành công cho chúng tôi và khách hàng của chúng tôi. Chúng tôi đã trở thành một trong những công ty kinh doanh Internet thành công nhất mọi thời đại, vậy tại sao chúng tôi lại phải từ bỏ phương pháp luận của mình?”

 

Newmark cũng tỏ ra đồng tình: “Chúng tôi biết có nhiều người rất giàu có, nhưng họ cũng chẳng hạnh phúc hơn người khác. Tiền bạc đã trở thành gánh nặng đối với họ. Điều đó củng cố những giá trị mà Jim và tôi chia sẻ, đó là triết lí sống đơn giản nhất”.

 

Một mái nhà đi thuê trên đầu họ, một chiếc xe Pirus đã qua sử dụng, và những con nai sừng tấm đã chết. Còn điều gì đơn giản hơn thế. Và nó cũng đơn giản như những gì bạn tìm thấy trên website rao vặt của họ.