Đã đến lúc tái cơ cấu doanh nghiệp?

Theo sá»± tiến triển của doanh nghiệp, các phÆ°Æ¡ng thức quản trị doanh nghiệp cÅ©ng dần dần thay đổi ngày càng mang tính khoa học hÆ¡n. NhÆ°ng vấn đề là phải vận dụng má»—i phÆ°Æ¡ng thức cho phù hợp hoàn cảnh.

Khi thành lập má»™t doanh nghiệp, chủ nhân phải bố trí người, tiền của và xưởng của mình và Ä‘iều khiển cho tất cả chạy ăn khá»›p vá»›i nhau theo má»™t cách nào Ä‘ó để chúng tạo ra sản phẩm hay dịch vụ.

Tiến triển

Cách làm ban đầu của chủ nhân là dá»±a trên tài năng bẩm sinh của mình mà Ä‘iều khiển các thứ trên nhÆ° mình thấy thuận tiện nhất; dá»±a vào những người mình tin tưởng là chính. Có người thì không cần phải có giấy tờ chi cả. Khi không thích thì làm lại, tiện lắm! Đó là cách quản trị kinh doanh theo sá»± thuận tiện.

 

Mọi doanh nghiệp đều bắt đầu vá»›i cách quản trị ấy và những ai không cần mở rá»™ng, nhÆ° má»™t quán ăn ngon, má»™t hiệu may đẹp thì họ sẽ giữ cách này mãi. Thế nhÆ°ng đối vá»›i những doanh nghiệp ăn nên làm ra, và muốn phát triển lá»›n thì phải cần nhiều người và sẽ không tìm ra đủ người tin tưởng, do Ä‘ó chủ nhân phải thay đổi cách quản trị.

Từ thuận tiện, ông phải chuyển sang khoa học. Ông lập ra những thủ tục, hay quy trình cho việc quản trị kinh doanh; ghi vào các cẩm nang để cho mọi người áp dụng. Dá»±a vào các quy trình, ông cá»­ người kiểm soát xem các Ä‘Æ¡n vị trong công ty có làm theo Ä‘úng không (kiểm soát ná»™i bá»™), rồi thuê người ngoài kiểm tra xem việc chi thu tiền bạc được ghi thế nào (kiểm toán viên Ä‘á»™c lập) và theo dõi tiến Ä‘á»™ công việc thá»±c hiện qua số tiền chi và thu thá»±c tế so vá»›i bản ngân sách hàng năm.

Vá»›i việc ghi các quy trình thành cẩm nang, việc quản trị trở nên nhÆ° má»™t cái khuôn, ông ta có thể bê nó Ä‘i từ xưởng này sang xưởng khác và cả hai cái đều được Ä‘iều khiển y nhÆ° nhau. Cách quản trị theo khoa học hình thành vào những năm 1920 và hoàn thiện sau năm 1950 ở các nÆ°á»›c phát triển.

Khi lên đến mức này, ông chủ không nắm quyền quản trị nữa mà giao cho các quản trị viên làm thuê. Cách quản trị này đến khoảng 1980 được nâng cao lên má»™t bậc vá»›i việc ISO hoá và ta tạm gọi là cách quản trị theo khoa học tiên tiến.

Vào đầu những năm 1990, khi cuá»™c chiến tranh lạnh chấm dứt, các công ty ở Mỹ bắt đầu bán bá»›t má»™t phần công ty Ä‘i và cắt giảm Ä‘áng kể nhân công để công ty hoạt Ä‘á»™ng hữu hiệu hÆ¡n, Ä‘em lại lời lãi nhiều hÆ¡n. Họ có thể thay đổi ban giám đốc, bán tài sản không sá»­ dụng hết, thuê bên ngoài làm các công việc hành chính (out sourcing), sắp xếp lại bá»™ phận mua bán, tiếp thị và phân phối (re-engineering), thay đổi cÆ¡ cấu vốn và nợ, chuyển địa Ä‘iểm sản xuất đến những nÆ¡i rẻ hÆ¡n…

Tất cả những việc này được thá»±c hiện trên nền tảng của cách quản trị theo khoa học, hay khoa học tiên tiến.

Tình hình ở ta

Các công ty xuất hiện đầu tiên ở ta là quốc doanh. Ở Ä‘ó không có cách quản trị theo khoa học mà chỉ có theo sá»± thuận tiện, xét theo nhiều yếu tố. Các công ty tÆ° nhân xuất hiện sau năm 1990 thì đại Ä‘a số là do chủ nhân bỏ vốn và Ä‘iều hành; tất nhiên họ cÅ©ng quản trị theo sá»± thuận tiện.

Khi sản xuất và giáo dục đại học của ta tiếp xúc vá»›i bên ngoài thì chúng ta tiếp cận vá»›i cách quản trị khoa học tiên tiến và họ Ä‘ang thảo luận về tái cÆ¡ cấu. Thấy chúng cÅ©ng cần cho mình, ít ra về từ ngữ, chúng ta học ngay mà quên tình trạng quản trị kinh doanh của mình Ä‘ang là theo sá»± thuận tiện! Quyển sách Tái lập công ty trở thành sách gối đầu giường của không ít doanh nhân, tái bản tá»›i bảy lần!

Rồi ISO được Ä‘em vào! Chẳng hề biết rằng nó là má»™t thể thức nhằm giữ chất lượng sản phẩm không thay đổi và nền tảng của nó là quản trị theo khoa học. Nó không dạy người ta cách phân tích để ấn định cÆ¡ cấu và cÆ¡ chế của doanh nghiệp, lập thành các quy trình, viết vào cẩm nang Ä‘iều hành mà nó chỉ củng cố và bổ sung các quy trình Ä‘ang có tại má»™t doanh nghiệp. Nó cÅ©ng không áp dụng cho mọi quy trình mà chỉ cái nào chủ nhân chọn.

ISO giống nhÆ° má»™t cái khuôn gói bánh chÆ°ng, nó Ä‘òi hỏi cái bánh chÆ°ng phải Ä‘ã được gói chặt tay, nay áp khuôn vào để bẻ góc cái bánh cho vuông vắn thì mười cái nhÆ° má»™t. Trong cách quản trị theo sá»± thuận tiện thì cái bánh chÆ°ng gói chÆ°a chặt tay, nhÆ° cái bánh của cô con gái gói lần đầu, nên có áp khuôn vào thì cÅ©ng chÆ°a có cái bánh vuông vắn!

Phí phạm là ở Ä‘ó. Nếu phải nâng tài gói bánh của cô con gái lên cho cô biết gói chặt tay rồi mua khuôn; thì doanh nghiệp cÅ©ng phải chuyển đổi cách quản trị từ thuận tiện sang khoa học thì ISO má»›i Ä‘áng tiền Ä‘áng của. Đây là má»™t vấn đề về nhận thức.

Nền kinh tế Việt Nam Ä‘ang há»™i nhập, phải toàn cầu hoá và các doanh nghiệp cảm thấy phải cÆ¡ cấu lại. Tuy nhiên, chúng ta sẽ không thể tái cÆ¡ cấu theo cách làm của công ty ở nÆ°á»›c ngoài vì trình Ä‘á»™ quản trị kinh doanh khác nhau.

Chúng ta phải chuyển đổi cách quản trị Ä‘ã rồi má»›i nói đến tái cÆ¡ cấu nhÆ° họ. Ta phải biết rằng vÆ°Æ¡n tay ra ngoài, dù mình có lá»›n; nhÆ°ng dÆ°á»›i chân là má»™t vÅ©ng lầy tích chứa những vấn đề do cách quản trị thuận tiện gây ra thì chẳng bao lâu sẽ thấy cố gắng của mình là phí phạm.