14 nguyên tắc thành công (Phần 10): Đối mặt với những biến động trong cuộc sống

Có lẽ phẩm chất Ä‘áng quý nhất giúp bạn đối mặt vá»›i những biến Ä‘á»™ng trong cuá»™c sống là tính linh hoạt. Hãy tạo cho mình má»™t tâm thế cởi mở và thích ứng vá»›i những thông tin và hoàn cảnh má»›i. Khi mọi chuyện không nhÆ° ý muốn, thay vì buồn bá»±c hay tức giận, hãy học cách nhìn thấy những cÆ¡ há»™i và ích lợi mà sá»± thay đổi mang lại.

Những người xuất chúng là những người giữ được bình tÄ©nh và sáng suốt trong những tình huống khó khăn không ngờ tá»›i. Họ hít sâu, thÆ° giãn và Ä‘ánh giá tình huống má»™t cách khách quan. Họ giữ bình tÄ©nh, tránh xúc Ä‘á»™ng nhờ đặt ra câu hỏi và tìm kiếm thông tin khi mọi việc không xảy ra theo ý muốn.

Ví dụ nhÆ° khi ai Ä‘ó không giữ Ä‘úng cam kết, khi má»™t hợp đồng bán hàng bị hủy bỏ hay ngừng trệ, họ giữ cho tinh thần minh mẫn và ổn định nhờ đặt các câu hỏi nhÆ° "Thá»±c sá»± vấn đề là gì?" Họ đối mặt vá»›i thay đổi nhờ tập trung tìm kiếm thông tin trÆ°á»›c khi phản ứng. Họ phát triển khả năng tá»± trấn tÄ©nh và đặt những câu hỏi nhÆ° "Tại sao vấn đề này lại xảy ra? Xảy ra nhÆ° thế nào? Vấn đề này nghiêm trọng đến mức nào? Và bây giờ khi vấn đề Ä‘ã xảy ra, ta có thể làm gì để cứu vãn tình hình?"

 

Trong cuốn sách The Path of Least Resistance (Con đường Ä‘i đến sá»± tá»± nguyện), Robert Fritz Ä‘ã phân biệt rõ ràng giữa tuýp người hiệu quả và người thiếu hiệu quả. Ông cho rằng tuýp người thiếu hiệu quả thường phản ứng ngay lập tức vá»›i tình huống. Thay vì cân nhắc để chọn các hành Ä‘á»™ng phù hợp, họ lại phản ứng bá»™t phát, theo cảm xúc vá»›i những gì Ä‘ang xảy ra xung quanh họ. Có lúc họ nổi khùng lên nhÆ°ng có lúc lại hết sức thất vọng. Phần thưởng lá»›n nhất dành cho những người cÅ©ng chỉ là trở lại sá»± cân bằng nhÆ° trÆ°á»›c khi vấn đề xảy ra.

Còn tuýp người hiệu quả, theo Robert Fritz, luôn tập trung vào "hình ảnh tÆ°Æ¡ng lai" của anh ta. Khi có thay đổi hoặc cản trở, anh ta nhanh chóng tập trung tâm trí vào trạng thái anh ta muốn đạt đến trong tÆ°Æ¡ng lai. Hình ảnh tÆ°Æ¡ng lai này là Ä‘iều anh ta Ä‘ã chuẩn bị hay suy ngẫm từ lâu nên có thể tái hiện lại má»™t cách nhanh chóng.

Vì bạn chỉ có thể cùng lúc nghÄ© đến má»™t việc nên khi bạn cố tình nghÄ© tá»›i mục tiêu hay hình ảnh tÆ°Æ¡ng lai của bạn, tâm trí bạn tá»± nhiên sẽ trở nên bình tÄ©nh và lạc quan. Những người hiệu quả luôn hÆ°á»›ng tá»›i tÆ°Æ¡ng lai thay vì nhìn lại quá khứ. Họ luôn tá»± tìm cách giải quyết chứ không mất thời gian và công sức tìm lấy má»™t người để đổ lá»—i. Họ luôn giữ cho mình hiệu quả bằng cách nghÄ© và nói về tÆ°Æ¡ng lai mà họ mong muốn.

Người đời Ä‘ã từng kể lại rằng, có hai người nhìn qua song sắt nhà tù, má»™t người chỉ thấy bùn Ä‘en còn người khi lại thấy những vì sao sáng. NhÆ° vậy, bạn có thể cải thiện khả năng đối phó vá»›i những thay đổi nhờ sá»± lạc quan và khả năng hÆ°á»›ng đến tÆ°Æ¡ng lai.

Điều quan trọng để đối phó vá»›i sá»± thay đổi là khả năng giữ được bình tÄ©nh. Hầu hết những căng thẳng hay buồn bá»±c của bạn đều xuất phát từ cảm giác không thể kiểm soát được những lÄ©nh vá»±c cụ thể của cuá»™c sống. Nếu bạn nghÄ© về những lúc, những nÆ¡i bạn cảm thấy hài lòng vá»›i mình nhất thì bạn sẽ thấy bản thân mình rất biết kiểm soát tình hình. Vậy nên, má»™t trong những lý do khiến bạn muốn trở về nhà sau má»™t chuyến Ä‘i chính là cảm giác hoàn toàn kiểm soát được không gian của mình sau khi bÆ°á»›c vào cá»­a. Bạn biết chính xác mọi đồ đạc ở Ä‘âu. Bạn không phải trả lời ai cả. Bạn có thể hoàn toàn thoải mái và bình tÄ©nh trở lại.

Các nhà tâm lý học gọi Ä‘ây là sá»± khác biệt giữa vòng kiểm soát bên ngoài và vòng kiểm soát bên trong. Má»™t người có vòng kiểm soát bên ngoài sẽ thấy anh ta bị chi phối bởi những tác nhân bên ngoài. Ví dụ nhÆ° rất nhiều người thấy họ bị chi phối bởi cấp trên, những hóa Ä‘Æ¡n thanh toán, những mối quan hệ, những trải nghiệm lúc còn nhỏ hay môi trường bên ngoài của họ. Khi má»™t người có vòng kiểm soát bên ngoài, anh ta sẽ cảm thấy căng thẳng cao Ä‘á»™ và rất khó thích ứng vá»›i những thay đổi. Vì thay đổi mang đến cho anh ta nguy cÆ¡ rÆ¡i vào tình trạng tồi tệ hÆ¡n tình trạng hiện tại.

Mặt khác, người có vòng kiểm soát bên trong lại rất đề cao tính tá»± quyết. Anh ta thấy mình có thể quyết định cuá»™c sống của bản thân. Anh ta đặt ra các mục tiêu và thá»±c hiện kế hoạch. Anh ta rất trách nhiệm và luôn tin tưởng rằng mọi vấn đề xảy ra đều có nguyên nhân của nó.

Vì Ä‘iều duy nhất bạn có thể hoàn toàn kiểm soát là ý thức của bạn nên khả năng đối mặt vá»›i thay đổi xuất phát từ khả năng kiểm soát suy nghÄ© của bạn. NhÆ° Thomas Huxley Ä‘ã nói "Kinh nghiệm không phải là những gì xảy ra vá»›i bạn mà là những hành Ä‘á»™ng của bạn trÆ°á»›c những sá»± việc Ä‘ó." Thay đổi luôn là tất yếu và không ngừng nên Ä‘iều quyết định thay đổi Ä‘ó sẽ ảnh hưởng đến bạn thế nào là cách bạn nghÄ© về những gì Ä‘ang xảy ra là khả năng bạn tận dụng những lợi ích thay đổi mang lại hoặc bạn buông xuôi cho những bất lợi ảnh hưởng đến mình.

Trong cuốn sách Celebrations of Life (Bữa tiệc của cuá»™c sống), Rene Dubos cho rằng càng ngày chúng ta càng lo sợ sá»± thay đổi hÆ¡n và vì ít lý do hÆ¡n. Lý do chúng ta sợ thay đổi là vì chúng ta lo lắng tình trạng của mình sẽ tồi tệ hÆ¡n. Không ai sợ những thay đổi Ä‘em lại Ä‘iều tốt đẹp hÆ¡n cả. Ví dụ, bạn biết bạn sắp phải thay đổi cách sống vì bạn vừa trúng số nhÆ°ng bạn sẽ không thấy lo sợ vá»›i sá»± thay đổi này. Chỉ những thay đổi tiềm ẩn những tình huống xấu không ngờ tá»›i má»›i khiến bạn hoảng sợ và lo lắng vì chúng khiến bạn thấy bạn sắp mất má»™t phần nào Ä‘ó sá»± kiểm soát cuá»™c sống của bạn.

Mục Ä‘ích của bạn là phải kiểm soát được thay đổi, nắm lấy nó, sẵn sàng Ä‘ón nhận và vượt qua nó. Bạn sẽ làm được Ä‘iều này nhờ kiểm soát được xu hÆ°á»›ng thay đổi trong cuá»™c sống của bạn và tin tưởng rằng thay đổi sẽ Ä‘em lại những Ä‘iều tốt đẹp nhÆ° bạn mong muốn.

Những người Ä‘óng tàu luôn biết rằng sống tàu càng cao thì tàu càng vững chắc trÆ°á»›c giông bão. Vá»›i con người cÅ©ng nhÆ° vậy. Bạn càng bản lÄ©nh, nghÄ©a là càng có nhiều yếu tố giúp bạn bình ổn cuá»™c sống thì bạn càng khó bị Ä‘ánh bại khi những thay đổi bất ngờ ập tá»›i.

Bạn có thể nâng cao bản lÄ©nh và sá»± Ä‘iềm tÄ©nh của mình bằng cách đặt ra các mục tiêu lá»›n cho bản thân rồi viết ra bản kế hoạch rõ ràng, chi tiết để thá»±c hiện chúng. Mục tiêu giúp bạn kiểm soát các xu hÆ°á»›ng thay đổi. Nếu có mục tiêu, bạn sẽ thấy thay đổi là tất yếu và trong tầm phán Ä‘oán chứ không phải là má»™t sá»± ngẫu nhiên. Nếu có mục tiêu, bạn sẽ thấy lạc quan về những thay đổi vì thay đổi sẽ giúp bạn tiến lên phía trÆ°á»›c, chứ không phải đẩy bạn lại phía sau.

Nếu bạn kinh doanh, Ä‘Æ°Æ¡ng nhiên bạn sẽ phải trải qua hàng loạt những khó khăn. Đó là quy luật. Đôi khi bạn có thể giải quyết mọi việc nhÆ°ng có lúc bạn bất lá»±c. Đôi khi bạn thắng, nhÆ°ng cÅ©ng có lúc bạn thua. Mặc dù bạn Ä‘ã cố gắng hết sức nhÆ°ng những sá»± việc bất ngờ luôn xảy ra, phá vỡ mọi kế hoạch của bạn. Quá trình này bắt đầu khi bạn bắt đầu khởi nghiệp và sẽ tiếp tục suốt cuá»™c đời của bạn. Khó khăn, thay đổi, cÅ©ng giống nhÆ° những cÆ¡n mÆ°a vậy, chúng có thể đổ xuống bất kì lúc nào.

NhÆ°ng nếu bạn có mục tiêu rõ ràng cho công việc, gia Ä‘ình và cá nhân bạn thì cho dù chuyện gì xảy ra bạn cÅ©ng sẽ tập trung và những mục tiêu Ä‘ó và sẽ có cái nhìn xa hÆ¡n về hoàn cảnh hiện tại. Từ Ä‘ó, bạn có thể vượt qua những khó khăn hiện tại để theo Ä‘uổi mục tiêu của mình.

Nếu bạn là người bán hàng, và bạn Ä‘ã có những mục tiêu bán hàng của mình, bạn sẽ tìm kiếm được rất nhiều khách hàng tiềm năng. Bạn sẽ cùng lúc tập trung vào những khách hàng hiện tại, khách hàng tÆ°Æ¡ng lai, khách hàng lá»›n cÅ©ng nhÆ° khách hàng nhỏ. Bạn cÅ©ng tập trung ná»— lá»±c để phát triển bản thân mình trong lÄ©nh vá»±c của bạn. Bạn sẽ có những kế hoạch và sẽ tham gia vào nhiều hoạt Ä‘á»™ng vá»›i nhiều người quan trọng. Có mục tiêu, bạn sẽ có cái nhìn toàn diện hÆ¡n về mọi vấn đề. Những khó khăn, cản trở gặp phải sẽ bị gạt sang bên khi bạn luôn bận rá»™n vá»›i những công việc khác và vì Ä‘Æ¡n giản là bạn không cho phép bản thân mình quá tập trung vào má»™t chuyện Ä‘ã xảy ra không theo dá»± kiến.

Đặt ra con đường và mục tiêu rõ ràng nghÄ©a là bạn Ä‘ã vững vàng trÆ°á»›c khó khăn. Bạn Ä‘ã trở thành người vững chắc, luôn vượt qua những suy nghÄ© tiêu cá»±c. BÆ°á»›c đầu tiên để đối mặt vá»›i bất kì thay đổi nào là bạn phải chấp nhận nó. Chấp nhận chứ không phải phủ nhận hay né tránh. Chấp nhận giúp tâm trí bạn bình tÄ©nh và lạc quan. Lúc bạn chấp nhận rằng thay đổi Ä‘ã diá»…n ra và bạn không thể thay đổi nó, bạn sẽ giải quyết nó dá»… dàng hÆ¡n và sẽ tận dụng được những lợi ích của nó.

Má»™t trong những cách giải quyết tốt nhất cho những lo lắng do sá»± thay đổi Ä‘á»™t ngá»™t mang lại là ngồi xuống và trả lời ra giấy câu hỏi: "Chính xác là mình Ä‘ang lo lắng vì cái gì?"

Trong y học, chuẩn Ä‘oán Ä‘úng là Ä‘ã chữa được má»™t ná»­a căn bệnh. Khi bạn ngồi xuống và xác định rõ ràng vấn đề làm bạn lo lắng bạn sẽ thấy đỡ căng thẳng hÆ¡n và lo lắng sẽ tá»± biến mất. Khi bạn biết vấn đề là gì, bạn sẽ biết cách giải quyết nó.

BÆ°á»›c thứ hai là tá»± hỏi mình, "Điều tồi tệ nhất có thể xảy ra trong tình huống này là gì?" Lo lắng thường xuất hiện do bạn không giám đối mặt vá»›i những hậu quả mà khó khăn có thể mang lại. Khi bạn biết được hậu quả tồi tệ nhất là gì và viết nó ra bên cạnh vấn đề của bạn, bạn sẽ thấy rằng cho dù vấn đề là gì bạn cÅ©ng có thể giải quyết được. Và sau khi bạn xác định Ä‘iều tồi tệ nhất có thể xảy ra thì những lo lắng cÅ©ng dần tan biến.

Sau Ä‘ó hãy chấp nhận tình huống xấu nhất có thể xảy ra. Hãy giải tỏa bằng cách nghÄ© rằng cho dù tình huống xấu nhất có xảy ra Ä‘i nữa thì cÅ©ng không có nghÄ©a là bạn Ä‘ã mất tất cả. Bạn sẽ chấp nhận hậu quả và tiếp tục bÆ°á»›c tá»›i. Thá»±c tế có thể sẽ tồi tệ hÆ¡n bạn tưởng nhÆ°ng khi bạn chấp nhận tất cả những Ä‘iều có thể xảy ra, bạn tá»± giải thoát mình khỏi những căng thẳng và lo lắng. Khi Ä‘ó, bạn Ä‘ã sẵn sàng để tiếp tục bÆ°á»›c thứ ba để đối mặt vá»›i những thay đổi. Đó là Ä‘iều chỉnh hành Ä‘á»™ng của mình để phù hợp vá»›i hoàn cảnh má»›i.

Hãy tá»± hỏi, "Tôi có thể làm gì để ngăn không cho Ä‘iều tồi tệ nhất xảy ra?" Trong các trường dạy về kinh doanh, Ä‘ây là má»™t phần rất quan trọng trong quá trình ra quyết định, còn được gọi là "giảm thiểu thiệt hại tối Ä‘a". Bạn có thể làm gì để giảm thiểu những thiệt hại lá»›n nhất có thể xảy ra do má»™t khó khăn hoặc thay đổi bất ngờ mang lại? Khi bạn suy nghÄ© những Ä‘iều mình có thể làm, bạn Ä‘ang Ä‘iều chỉnh suy nghÄ© của bạn cho phù hợp vá»›i những thông tin má»›i và chuẩn bị các bÆ°á»›c để đối phó vá»›i những thay đổi má»™t cách hiệu quả.

BÆ°á»›c cuối cùng trong phÆ°Æ¡ng pháp đối mặt vá»›i thay đổi gồm 4 bÆ°á»›c là cải thiện tình tình má»›i. Thông thường, thay đổi thể hiện những thiếu sót trong kế hoạch và những sai lầm trong con đường của bạn. Những thay đổi lá»›n kéo theo các vấn đề nghiêm trọng thể hiện rằng bạn Ä‘ang Ä‘i nhầm đường. Người xÆ°a có câu, "Khủng hoảng nghÄ©a là sắp sá»­a có những thay đổi." Thay vì trá»±c diện đối mặt vá»›i những thay đổi, bạn hãy khéo léo ngả theo nó, và bạn sẽ thấy thay đổi là má»™t Ä‘iều tốt và sẽ giúp bạn đạt được mục tiêu.

Ông W. Clement Stone, người sáng lập công ty Combined Insurance Company of America được biết đến nhÆ° má»™t người "hoang tưởng về sá»± thay đổi." Ông tin rằng những việc xảy ra đều là má»™t phần kế hoạch giúp ông thành công hÆ¡n. Vì vậy, má»—i khi má»™t việc Ä‘á»™t xuất xảy ra, ông liền nói, "Tốt" và xem xét những lợi ích của tình huống Ä‘ó.

Nếu bạn xem xét kỹ lưỡng má»—i sá»± thay đổi, bạn sẽ luôn thấy những Ä‘iểm tốt và những lợi ích trong Ä‘ó. Hãy tìm kiếm những bài học quý giá ẩn chứa trong má»—i khó khăn. Hãy tìm hiểu xem bạn có thể tận dụng những lợi ích tiềm tàng nào từ những thay đổi. Chỉ cần bạn biết cách tận dụng thì thay đổi sẽ giúp bạn tránh được những vấn đề lá»›n hÆ¡n trong tÆ°Æ¡ng lai. NhÆ° tôi Ä‘ã nói ở trên, trong má»™t lúc, trí não chúng ta chỉ có thể nghÄ© về má»™t việc, nếu bạn bắt bản thân mình nghÄ© về những mặt tích cá»±c của thay đổi, bạn sẽ giữ cho trí tuệ minh mẫn, và thái Ä‘á»™ lạc quan, tin tưởng.

Viktor Frankl Ä‘ã nói tá»± do lá»›n nhất cho loài người là quyền được lá»±a chọn thái Ä‘á»™ của mình đối vá»›i má»™t tình huống nào Ä‘ó. Bạn không thể kiểm soát những Ä‘iều sẽ xảy ra vá»›i bạn, nhÆ°ng bạn có thể kiểm soát thái Ä‘á»™ của mình đối vá»›i những việc Ä‘ó. Và nhÆ° vậy nghÄ©a là bạn Ä‘ã vượt qua thay đổi, chứ không phải để thay đổi vượt qua bạn.

Dấu hiệu của má»™t người hiệu quả là khả năng giải quyết những mÆ¡ hồ. Đây là khả năng xá»­ lý hiệu quả các tình huống thay đổi. Bạn càng tiến lên phía trÆ°á»›c thì thu nhập, vị trí, danh tiếng của bạn càng cao, trách nhiệm của bạn càng nặng nề, và những thay đổi quanh bạn càng nhiều. Ở má»—i giai Ä‘oạn, khả năng giữ bình tÄ©nh, sáng suốt và tin tưởng sẽ Ä‘Æ°a bạn tá»›i thành công. Cuối cùng, khả năng làm việc tốt trong má»™t thế giá»›i đầy những biến Ä‘á»™ng chính là thÆ°á»›c Ä‘o con người bạn. Và bí quyết là hãy chấp nhận thay đổi, Ä‘iều chỉnh theo nó và phát triển trong hoàn cảnh má»›i. Nếu bạn cứ tiếp tục thá»±c hành nhÆ° vậy, bạn sẽ có cảm giác tuyệt vời khi tá»± làm chủ, tá»± quyết định cuá»™c sống tÆ°Æ¡i sáng của mình.

(Lược dịch từ Principles of Success)
(Còn tiếp)