Lấp đầy khoảng cách thế hệ

5 lời khuyên giúp doanh nghiệp gia Ä‘ình nhiều thế hệ vượt qua giai Ä‘oạn khó khăn.

TrÆ°á»›c Ä‘ây, người mong muốn con cái sẽ tiếp quản công việc kinh doanh của mình là các Ä‘iền chủ hay chủ hiệu buôn. Ngày nay, Ä‘ó là giám đốc những hãng công nghệ hoặc doanh nghiệp thÆ°Æ¡ng mại Ä‘iện tá»­. Khác thời Ä‘iểm nhÆ°ng cùng quan Ä‘iểm về sá»± nghiệp của gia Ä‘ình: bạn, người Ä‘i trÆ°á»›c, vất vả tạo dá»±ng cÆ¡ ngÆ¡i từ hai bàn tay trắng, phải nhạy bén vá»›i khách hàng, chÆ°a kể vá»›i các nhà đầu tÆ° hay ngân hàng cho vay. Bạn gặp phải thời buổi khó khăn, nhÆ°ng vẫn kiên trì Ä‘eo Ä‘uổi sá»± nghiệp đến khi thành công. Rồi khi có con, tá»± nhiên bạn sẽ muốn trao lại hết cho chúng.

Điều Ä‘ó ổn thôi nếu đến 50 tuổi bạn má»›i có con. NhÆ°ng vá»›i những người làm việc lâu năm và đến 70 tuổi má»›i nghỉ hÆ°u thì mọi sá»± lại khác, lúc Ä‘ó con bạn Ä‘ã sẵn sàng kế tục công việc nhÆ°ng bạn vẫn chÆ°a muốn nghỉ ngÆ¡i. Thá»±c tế, bạn sẽ hết âu lo bận tâm khi chuyển giao toàn bá»™ công ty mồ hôi nÆ°á»›c mắt cho con trẻ. Thế nhÆ°ng bạn cần để mắt tá»›i mọi việc. Do vậy bây giờ những bậc cha mẹ thật ra muốn cùng con cái nắm giữ quyền Ä‘iều hành công ty hÆ¡n là giao lại toàn bá»™ cho chúng.

 

Thời gian cha và con hăng hái tham gia Ä‘iều hành việc kinh doanh của gia Ä‘ình, cả hai biết rằng trong hai người, má»™t người giữ vai trò chính trong khi người kia chỉ Ä‘óng vai phụ, chÆ°a chính thức trở thành chủ tịch công ty, Ä‘iều Ä‘ó có lẽ không dá»… chịu chút nào. Trong những công ty gia Ä‘ình Ä‘iển hình, sá»± lấn át giữa đời trÆ°á»›c vá»›i đời sau có thể khó mà giải quyết được.

Đó là lý do vì sao chuyên gia về lÄ©nh vá»±c kinh doanh cha truyền con nối, Tiến sÄ© Tim G. Habbershon gọi khoảng thời gian ấy là thời Ä‘iểm khó khăn. Và ông nói rằng cách thức những bậc tiền bối và hậu bối làm việc cùng nhau tại thời Ä‘iểm khó khăn có thể lý giải khác biệt giữa thành công hay thất bại của doanh nghiệp.

Nếu bạn Ä‘ang gặp phải vấn đề về khác biệt tÆ° tưởng giữa những thế hệ, hãy để tâm những Ä‘iều sau. Để vượt qua thời Ä‘iểm khó khăn má»™t cách thành công, có năm chiến lược được đề ra mà các doanh nghiệp gia Ä‘ình nhiều thế hệ nên lÆ°u ý.

1. Nắm bắt cÆ¡ há»™i. Habbershon, người sáng lập Khoa dành cho Doanh Nghiệp Gia Đình tại trường cao đẳng Babson, nói về thời Ä‘iểm khó khăn nhÆ° sau, “Về tính chất, Ä‘ó là má»™t vấn đề quan trọng, và chúng tôi Ä‘ã nói nhiều vá»›i sinh viên về nó. Tuy nhiên, thời Ä‘iểm ấy có thể mang đến những kinh nghiệm thá»±c tế và thậm chí cÆ¡ há»™i lá»›n. Đó là khoảnh khắc của triển vọng má»›i, của mức Ä‘á»™ chuyên môn và trình Ä‘á»™ tay nghề cao hÆ¡n.”

Dù cho giữa các thế hệ trong công ty có sá»± khác nhau, má»™t bên thiên về lý thuyết còn má»™t bên chú trọng thá»±c tiá»…n, bên này mạo hiểm còn bên kia thận trọng nhÆ°ng, Habbershon cho biết, thời Ä‘iểm khó khăn cÅ©ng có thể Ä‘em đến khả năng công ty có “sáng kiến được biểu dÆ°Æ¡ng”. Bởi lẽ xét cho cùng không công ty nào mạo hiểm đến mức hấp tấp, và cÅ©ng không doanh nghiệp nào thận trọng đến mức ngÆ°ng trệ công việc. Trái lại, những khác biệt thế hệ có thể há»— trợ nhau tạo nên thành công.

CÅ©ng theo Habbershon, vấn đề xuất hiện khi “cha con cùng Ä‘iều hành công ty nhÆ°ng người cha muốn áp đặt còn đứa con muốn chống lại. Nói cách khác, trong khi cha Ä‘ang cố đặt mọi thứ dÆ°á»›i tầm kiểm soát của mình thì con lại muốn giành lấy quyền Ä‘iều khiển tất cả.”

2. Phân biệt công tÆ°. Cassie Henes, 20 tuổi và má»›i kết hôn, gần Ä‘ây cô còn là má»™t thiếu nữ lẻn trốn khỏi nhà Ä‘i chÆ¡i vá»›i bạn. Hiện giờ cô làm người huấn luyện và há»— trợ mở chi nhánh vá»›i cha cô, Jim Baskett, trong ban quản lý của công ty Emerald City Smoothie, má»™t công ty cấp quyền kinh doanh dá»… dàng tại bang Washington. Công ty có 34 chi nhánh tại các bang California, Arizona, Washington và Ä‘ang lập kế hoạch phát triển trên quy mô quốc gia. Trong văn phòng, Cassie làm việc rất chăm chỉ và gọi cha mình là Jim, không bao giờ gọi là Ba.

Cassie thú nhận “Tuần đầu tiên Ä‘i làm, tôi thấy việc xÆ°ng hô Ä‘ó thật kỳ cục nhÆ°ng làm việc vá»›i nhiều người lá»›n hÆ¡n mình, tôi nhận ra nếu muốn được đối xá»­ nghiêm túc, tôi phải bắt đầu gọi cha mình bằng tên. Khi làm việc, phải tách bạch giữa gia Ä‘ình và công việc càng nhiều càng tốt.”

Điều Ä‘ó có nghÄ©a, nếu Cassie gặp khó khăn trong công việc, cô giải quyết má»™t mình, tá»± mình chu toàn mọi việc hÆ¡n là tìm cách thoái thác hay kéo cha cô vào cuá»™c. Cô cÅ©ng thận trọng không để người khác xem thường mình.

Cassie cho biết “Công việc là công việc, cha tôi phải giữ gìn sản nghiệp. Nếu cha nói gì khiến tôi tổn thÆ°Æ¡ng, tôi sẽ nói cha biết, nhÆ°ng không nói ngay mà để sau Ä‘ó, tránh để người khác trong công ty nghe được”. NhÆ°ng cô dứt khoát sẽ nói vá»›i cha: “Tôi phải làm vậy, hai cha con phải thành thá»±c vá»›i nhau”.

3. Đối xá»­ bình đẳng. Đó là bí quyết giúp dòng họ Noys thành công trong việc cùng nhau Ä‘iều hành ngành kinh doanh bất Ä‘á»™ng sản, bao gồm những chi nhánh nhÆ° NYREX (Sàn giao dịch Bất Ä‘á»™ng sản New York) và tập Ä‘oàn Quản lý Helm. Ông Ely Noy, nay Ä‘ã 72 tuổi, từ Persia (Iran ngày nay) đến thành phố New York lập nghiệp vào cuối những năm 1970 cùng vợ, bà Ester, và sáu người con: Rami, Abe, Isaac, Iris, Jack và Eran. Dù các con đều còn nhỏ–Eran chỉ má»›i vào mẫu giáo—nhÆ°ng ngay từ bé, tất cả con ông, không ít thì nhiều, đều tham gia vào việc làm ăn của gia Ä‘ình.

Thời gian đầu, Eran, nay Ä‘ã 32 tuổi, người kế thừa công ty, cho biết anh và các anh chị của mình làm công việc dịch tài liệu và phiên dịch cho cha vì sống ở Mỹ nhÆ°ng cha biết rất ít về tiếng Anh. Eran hồi tưởng: “Chúng tôi là trẻ con nhÆ°ng chúng tôi luôn là má»™t phần của công ty”.

“Cha mẹ không cần kìm kẹp con cái theo ý mình trong việc kinh doanh đến mức tuyệt đối, mà nên tôn trọng chúng”, Ä‘ó là phát biểu của Habbershon, ông còn Ä‘Æ°a ra má»™t cách để cha mẹ con cái có được sá»± bình đẳng khi làm việc cùng nhau là cho phép đứa con thể hiện sá»± sáng tạo trong công việc. “Điều Ä‘ó có lẽ tốt cho giá»›i trẻ để bắt đầu hÆ°á»›ng Ä‘i hay công việc khác hoặc tung ra sản phẩm má»›i. Họ phải tá»± mình tìm kiếm, tiến hành công việc và gặt hái thành công nhờ chính bản thân, thoát khỏi cái bóng của cha mẹ.”

Đó chính là Ä‘iều Jim Baskett muốn con gái Cassie của mình thá»±c hiện. TrÆ°á»›c khi mua tập Ä‘oàn Emerald Smoothie, ông nghÄ© đến việc mở ba chi nhánh, thế là ông Ä‘á»™ng viên con gái làm việc tích cá»±c luôn cả phần việc của mình vá»›i ý muốn cho cô học hỏi cách thức hoạt Ä‘á»™ng của má»™t doanh nghiệp liên nhánh. Sau khi thật sá»± tạo dá»±ng được toàn bá»™ công ty, Jim Ä‘Æ°a Cassie vào làm việc, cô Ä‘ã có cÆ¡ há»™i phát triển từ vị trí nhân viên thấp nhất—làm mọi thứ từ lau quét sàn nhà đến dọn dẹp nhà vệ sinh—lên làm quản lý quầy bar. Tuy cha cô là ông chủ nhÆ°ng Cassie có được những kinh nghiệm thá»±c tiá»…n mà cha cô không có và ông ngầm coi trọng tài năng của con mình.

4. Trò chuyện thẳng thắn. Tiến sÄ© Habbershon cho biết khi làm việc cùng nhau, cha con cần hiểu rõ nhau. Qua việc mở rá»™ng nghiên cứu tại trường cao đẳng Babson, ông nhận ra rằng thế hệ nối nghiệp thường than phiền cha mẹ họ có quan Ä‘iểm lạc hậu và quá bảo thủ khi cần chấp nhận rủi ro trong công việc. Các bậc cha mẹ, trái lại, nghÄ© rằng con trẻ quá phấn khích đến mức liều lÄ©nh Ä‘em tiền công ty đổ vào những việc vô ích, chẳng hạn nhÆ° mua thiết bị máy tính má»›i hay nâng cấp cÆ¡ sở hạ tầng.

Habbershon nói: “Con cái cÅ©ng hay phàn nàn cha mẹ không nói họ biết cái họ cần để giúp giải quyết công việc sắp tá»›i. Tôi thấy các bậc phụ huynh có khuynh hÆ°á»›ng khá giữ kẽ trong suốt khoảng thời gian cùng con Ä‘iều hành công ty”. Má»™t nghiên cứu tiến hành trên những doanh nghiệp gia Ä‘ình Ä‘a thế hệ chỉ ra rằng vào khoảng giữa Ä‘á»™ tuổi ba mÆ°Æ¡i, thế hệ sau dần mất niềm tin vào người Ä‘i trÆ°á»›c. Giai Ä‘oạn đầu, họ rất trông cậy vào bậc tiền bối, nhÆ°ng khoảng hÆ¡n 30 tuổi, họ không còn chắc rằng cha mẹ thá»±c sá»± quan tâm đến mình. Và họ trở nên ít chú trọng đến công việc khi gia Ä‘ình cần má»™t người Ä‘áng tin cậy. Do vậy cần khuyến khích mọi người làm rõ mọi vấn đề ngay.”

5. Vạch ra kế hoạch tiếp quản. Thời Ä‘iểm khó khăn là lúc lý tưởng để Ä‘Æ°a ra kế hoạch nối nghiệp, nhÆ°ng hãy lập kế hoạch chi tiết, đừng nên tin tưởng Ä‘Æ¡n giản rằng khi con mình tham gia vào công ty nghÄ©a là mọi thứ vẫn sẽ tiến hành tốt đẹp cả khi quyền lãnh đạo công ty Ä‘ã chuyển giao. Xét cho cùng, trong suốt lịch sá»­ những công ty gia Ä‘ình, có má»™t vết xe đổ của sá»± thất bại khi giao lại công ty cho thế hệ kế tục.

Lấy ví dụ tại In-N-Out Burger, hệ thống tiệm ăn nổi tiếng nằm ở phía Tây nÆ°á»›c Mỹ. Năm rồi, mâu thuẫn của tập Ä‘oàn gia Ä‘ình này được phÆ¡i bày khi ủy viên của In-N-Out đệ Ä‘Æ¡n tố cáo buá»™c tá»™i Lynsi Martinez, người thừa kế 23 tuổi của công ty, cùng má»™t số ủy viên khác Ä‘ang cố đẩy nhanh việc tiếp quản công ty của cô, má»™t Ä‘iều không thể ngờ xảy ra trong nhiều năm. Dù việc này Ä‘úng hay sai—mọi thứ Ä‘ã được giải quyết ổn thỏa trÆ°á»›c khi vụ này có thể Ä‘em ra tòa hồi năm ngoái—nó Ä‘ã gây ra chấn Ä‘á»™ng khá lá»›n. Người sáng lập, ông Esther Snyder 86 tuổi, Ä‘ã phát biểu rằng cháu gái ông và những người khác trong công ty “chỉ muốn tôi chết.” Ngày 4/8/2006, không may, Snyder qua đời. Ta có thể thấy người thừa kế In-N-Out tiếp quản công ty theo cách hoàn toàn khác vá»›i lòng mong mỏi của gia Ä‘ình.

Năm 1988, Levolor, doanh nghiệp chế tạo rèm cá»­a sổ ở Parsippany, New Jersey, tiết lá»™ trên tờ The New York Times những tranh chấp ná»™i bá»™ xảy ra trong công ty sau khi con trai lá»›n của giám đốc qua đời (Ä‘ã có vài bất đồng liên quan đến việc phân chia quyền sở hữu công ty cho những đứa con khác). Má»™t chuyên gia về doanh nghiệp gia Ä‘ình vào những năm ấy Ä‘ã nói rằng việc đấu Ä‘á ấy có thá»±c vào lúc Ä‘ó và Ä‘úng đến tận bây giờ: ”Những doanh nghiệp gia Ä‘ình thành công từ người giàu nhÆ°ng chÆ°a chắc là người tốt. Họ thiếu lòng khoan dung nhÆ°ng thừa tính tham lam.” Công ty Levolor sau Ä‘ó không bao lâu được bán Ä‘i và hiện giờ phát triển thành má»™t phần của công ty Newell-Rubbermaid.

Jeff Harris, người Ä‘iều hành Tổ chức Thừa kế Gia tá»™c (Family Legacy Forum), cho biết nếu má»™t doanh nghiệp gia Ä‘ình Ä‘i đến chá»— phá sản, Ä‘iều Ä‘ó sẽ do thế hệ thứ ba gây nên. “Bởi vì khi ấy, người Ä‘iều hành không biết được công sức gầy dá»±ng nên công ty. Tất cả những gì họ biết là giàu có và thành công”. Tổ chức của Harris tÆ° vấn cho những gia Ä‘ình quý tá»™c về việc để lại số tài sản vừa phải cho con cháu họ, đủ đảm bảo cuá»™c sống sung túc nhÆ°ng không quá xa hoa.

DÄ© nhiên, cách tốt nhất để đảm bảo việc nối nghiệp thành công là thật sá»± có má»™t kế hoạch cụ thể về nó. Tổ chức của Harris thường dá»±a vào chỉ dẫn của Viện Tài sản Thừa kế (Heritage Institute), giúp phụ huynh nhận thấy tiêu chuẩn quan trọng cần có ở người kế thừa. Harris nói “Tôi biết chuyện này nghe có vẻ Ä‘Æ¡n giản, nhÆ°ng họ thường không ngồi xuống dành thời gian xem xét việc ấy.” Tổ chức này làm Ä‘iều Ä‘ó, Harris và khách hàng sau khi thảo luận về những thành tích con cháu họ đạt được trong và sau thời Ä‘iểm khó khăn sẽ luôn Ä‘i đến kết luận sắp xếp trao quyền lại cho người kế vị thích hợp.

Thành công trong việc Ä‘iều hành má»™t doanh nghiệp gia Ä‘ình nhiều thế hệ có vẻ rất khó khăn—thật vậy—nhÆ°ng không phải không thể làm được, nếu bạn nghe lời khuyên của các chuyên gia và làm Ä‘úng theo. Và kinh nghiệm sau của Paul Bullock sẽ giúp giải quyết mọi rắc rối để công việc tiến hành trôi chảy.

Bullock, chủ hai công ty liên nhánh cho thuê thiết bị mang tên Volvo Rents tại miền Tây Monroe, Louisiana. Bốn người con của ông, hai trai và hai gái đều làm việc tại công ty này ở những vị trí phù hợp vá»›i họ và mọi thứ rất trÆ¡n tru. Bullock cho biết: “Khi đến lúc cha con cùng nhau Ä‘iều hành doanh nghiệp, con cái giống nhÆ° má»™t kế hoạch dành dụm lâu dài. Bạn phải thường xuyên dành nhiều thời gian cho chúng. Từng bÆ°á»›c trao lại quyền hành— cho con gánh vác nhiều trách nhiệm hÆ¡n để chúng hiểu về tình hình công ty và chứng tỏ mình đủ khả năng đảm Ä‘Æ°Æ¡ng.”

Nghe có vẻ Ä‘ó là phÆ°Æ¡ng pháp tốt để nâng đỡ lá»›p trẻ, trong công việc cÅ©ng nhÆ° cuá»™c sống.
Geoff Williams – Cá»™ng tác viên tại Loveland, Ohio.