Cổ tức và phát triển doanh nghiệp

Tích lũy để tái đầu tư mở rộng sản xuất và thị trường cho sản phẩm phải là một sự lựa chọn ưu tiên hơn thay vì chia cổ tức với một tỉ lệ cao.

Khi đồng vốn của doanh nghiệp ngày càng được xã há»™i hóa, áp lá»±c của công chúng cổ đông đối vá»›i thành tích của doanh nghiệp ngày càng tăng. Và đối vá»›i phần lá»›n cổ đông đại chúng thì thành tích hoạt Ä‘á»™ng của doanh nghiệp cuối cùng được Ä‘o lường bằng mức cổ tức được chia cho má»—i cổ phần (EPS – Earning per share) hoặc là sá»± tăng giá của cổ phiếu trên thị trường chứng khoán.

Nhưng vì sợ tăng giá của cổ phiếu cũng phần lớn dựa trên EPS nên suy cho cùng điều mà cổ đông đại chúng mong muốn đối với kết quả hoạt động hàng năm của doanh nghiệp là một tỉ lệ chia cố tức cao. Xu hướng chia cổ tức cao của nhiều doanh nghiệp Việt Nam trong thời gian gần đây cho thấy họ đã bị cuốn theo chiều gió đòi hỏi của công chúng với một mục tiêu kép, vừa quảng cáo hiệu quả của doanh nghiệp, vừa nâng giá cổ phiếu.

Chia cổ tức cao là má»™t Ä‘iều tốt, chúng tỏ doanh nghiệp Ä‘ang làm ra tiền, nhÆ°ng không phải là Ä‘iều tốt nhất. Doanh nghiệp Việt Nam, trÆ°á»›c làn sóng cạnh tranh của há»™i nhập, cần có má»™t tầm nhìn và má»™t chiến lược dài hạn hÆ¡n. Từ má»™t xuất phát Ä‘iểm thấp, họ có thuận lợi là có thể phát triển nhanh hÆ¡n trong giai Ä‘oạn đầu. Sá»± tăng trưởng nhanh chóng của nhiều doanh nghiệp Việt Nam trong các lÄ©nh vá»±c sản xuất kinh doanh nhÆ° ngân hàng, công nghệ thông tin, công nghiệp năng (cement, sắt thép), phân phối, dịch vụ… vá»›i tốc Ä‘á»™ phát triển hai chữ số má»—i năm minh chứng Ä‘iều này. Tuy nhiên, xét về đồng vốn, quy mô hoạt Ä‘á»™ng, thị phần của sản phẩm, danh tiếng thÆ°Æ¡ng hiệu, họ vẫn còn quá bé nhỏ so vá»›i những chàng Goliath trong khu vá»±c Đông Á và Đông Nam Á (Trung Quốc, ASEAN), và không thể so sánh vá»›i những ông khổng lồ Ä‘a quốc gia ở những nÆ°á»›c công nghiệp phát triển.Những chàng David của Việt Nam cần phải mạnh mẽ hÆ¡n, được tích lÅ©y trang bị tốt hÆ¡n về các mặt khi ra đấu trường quốc tế. Để làm được Ä‘iều này, chính sách phân chia lợi nhuận của doanh nghiệp cần thay đổi tích lÅ©y để tái đầu tÆ° mở rá»™ng sản xuất và thị trường cho sản phẩm phải là má»™t sợ lá»±a chọn Æ°u tiên hÆ¡n thay vì chia cổ tức vá»›i má»™t tá»· lệ cao.

Đây không phải là má»™t sá»± chọn lá»±a dá»… dàng. Đó là cuá»™c đấu tranh quyết liệt trong ná»™i bá»™ cổ đông giữa lợi ích của người muốn bán trứng và người muốn nuôi gà và không phải lúc nào những người có tầm nhìn xa đều thắng. Đầu tÆ° cho tÆ°Æ¡ng lai là má»™t quyết định khó khăn vì Ä‘au tÆ° cho tÆ°Æ¡ng lai đòi hỏi không nhÅ©ng sá»± chấp nhận hy sinh lợi ích hiện tại mà còn phải có má»™t niềm tin vào sá»± thành công lá»›n hÆ¡n trong tÆ°Æ¡ng lai, má»™t niềm tin chắn chắn rằng đó không phải là má»™t việc thả mồi bắt bóng. Sá»± lá»±a chọn hÆ°á»›ng về tÆ°Æ¡ng lai của các doanh nghiệp là kết quả của má»™t sá»± đồng thuận xã há»™i, không chỉ là vấn đề của má»™t doanh nghiệp. Nếu các doanh nghiệp cùng nhau hÆ°á»›ng về đầu tÆ° cho tÆ°Æ¡ng lai, đó là vì toàn thể cá»™ng đồng muốn nhÆ° thế. Khi đó, Ä‘a số các cổ đông sẽ biểu quyết cho má»™t chiến lược tích lÅ©y dài hạn thay vì biểu quyết cho việc phân chia cố tức theo má»™t tá»· lệ cao. Nền văn hóa ăn xổi ở thì sẽ chấm dứt để nhường chá»— cho má»™t nền văn hóa má»›i được hình thành. Đó là nền văn hóa hÆ°á»›ng về tÆ°Æ¡ng lai, vá»›i má»™t sá»± tá»± tin mãnh liệt rằng Việt Nam cÅ©ng sữ xây dá»±ng được những doanh nghiệp hùng mạnh nhÆ° những nÆ°á»›c công nghiệp phát triển khác và trở thành cường quốc kinh tế nhÆ° họ, bằng cách tích lÅ©y tái đầu tÆ° ngay từ lúc này…

EPS là một yếu tố quan trọng nhưng không phải là tất cả. Giá trị cố phiếu (P) còn được hình thành bởi nhiều yếu tố khác, có những yếu tố phi vật chất. Khi lợi nhuận được tích luỹ thay vì mang đi chia, phần giá trị tăng thêm cho cổ phiếu vẫn còn đó. Quan trọng hơn, phần tích luỹ đó lại có thể sinh sôi, không chỉ dưới dạng tài sản vật chất mà còn phi vật chất. Việc cải tiến quy định công nghệ sẽ nâng cao chất lượng sản phẩm, giảm giá thành và mở rộng thị phần cho sản phẩm. Nhiều người tiêu dùng hơn, trong nước cũng như ngoài nước, sẽ nhận biết sản phẩm của doanh nghiệp. Năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp gia tăng và giá trị thương hiệu của doanh nghiệp cũng gia tăng. Những điều đó, vào tay của những nhà tài chính chuyên nghiệp, đều có thể tính bằng tiền. Cuối cùng, ai cũng sẽ nhận ra rằng, một đồng tiền tích lũy cho tái đầu tư sẽ có hiệu quả làm tăng giá cổ phiếu cao gấp nhiều lần đồng tiền được mang ra chia. Chắc chắn cô bán sữa Perrette trong truyện ngụ ngôn của La Fontaine sẽ không thực hiện được giấc mơ làm giàu trong mơ của cô nếu cô chỉ nghĩ đến việc mua trứng để ăn thay vì để ấp ra một bầy gà xinh đẹp.

Khi phân tích chỉ số P/E của các doanh nghiệp Nhật Bản vào thập niên 1980, kinh tế gia người Mỹ Lester Thurow ngạc nhiên khi nhận thấy rằng giá cổ phiếu (P) của doanh nghiệp Nhật rất cao trong khi mức cổ tức lại rất thấp, gần như bằng không. Ông gọi nghịch lý này là một (vạn lý trường thành cua nền kinh tế Nhật và nhận ra rằng nó rất có hiệu quả nhằm ngăn chặn sự xâm nhập vào doanh nghiệp Nhật của đồng vốn Tây phương vốn luôn luôn chạy vào nơi có lãi suất cao. Nhưng ông lại thấy rằng đây là một ưu điểm đặc biệt. Các doanh nghiệp Nhật đã sử dụng gần như toàn bộ lợi nhuận của doanh nghiệp để tái đầu tư nhằm làm tăng năng lực cạnh tranh toàn cầu của họ và thực hiện một chính sách chinh phục thị trường đáng sợ. Nền văn hóa tối đa hóa thị phần của doanh nghiệp Nhật đã có thời kỳ vượt trội nền văn hóa tối đa hóa lợi nhuận của Mỹ và Tây phương. Kinh nghiệm của doanh nghiệp Nhật có thể là một bài học đáng suy nghĩ cho những doanh nghiệp Việt Nam trước cửa biển hội nhập, khi chuẩn bị tham gia cuộc đánh bắt lớn trong một đại dương đầy sóng dữ của cạnh tranh.