Đạo đức trong kinh doanh

Theo mạng Washington Profile, ngay ở trong xã há»™i tÆ° bản, những bá»™ phận lành mạnh của giá»›i doanh nhân cÅ©ng cố gắng thiết lập những tiêu chí đạo đức cho các hoạt Ä‘á»™ng thÆ°Æ¡ng mại của mình.

Khái niệm đạo đức thÆ°Æ¡ng trường Ä‘ã có nền móng tá»± hàng nghìn năm trÆ°á»›c. Aristotle Ä‘ã từng nói không ít Ä‘iều có thể coi là cÆ¡ sở của đạo đức kinh doanh thời hiện đại. Theo Giáo sÆ° James O’Toole của trường Đại học Tổng hợp Nam California, chính triết gia thời Hy Lạp cổ đại này là người thá»±c tế nhất và có "tâm hồn doanh nhân" nhất trong lịch sá»­ triết học của loài người.

Đạo đức trong kinh doanh

Khái niệm đạo đức thÆ°Æ¡ng trường Ä‘ã có nền móng tá»± hàng nghìn năm trÆ°á»›c. Aristotle Ä‘ã từng nói không ít Ä‘iều có thể coi là cÆ¡ sở của đạo đức kinh doanh thời hiện đại. Theo Giáo sÆ° James O’Toole của trường Đại học Tổng hợp Nam California, chính triết gia thời Hy Lạp cổ đại này là người thá»±c tế nhất và có "tâm hồn doanh nhân" nhất trong lịch sá»­ triết học của loài người.

 

Chính Aristotle Ä‘ã nêu ra ý tưởng rằng, nhiệm vụ chính của người thủ lÄ©nh không phải là gia tăng quyền lá»±c của mình trÆ°á»›c cấp dÆ°á»›i mà là tạo ra những Ä‘iều kiện để tất cả cán bá»™ dÆ°á»›i quyền mình có thể thể hiện được mọi năng lá»±c ở mức cao nhất.

Giáo sÆ° O’Toole Ä‘ã thống kê những câu hỏi mà Aristotle Ä‘ã lập ra và ngày nay có thể Ä‘ang khiến các nhà quản lý hiện đại phải Ä‘au đầu Ä‘i tìm câu trả lời: "Tôi muốn người ta đối xá»­ vá»›i tôi nhÆ° thế nào khi tôi là thành viên của cÆ¡ quan?", "Những tiền đề tiềm năng nào có được để phát triển các tài năng và cả tiềm năng của các thành viên trong cÆ¡ quan?", "Tôi có nhận nhiều hÆ¡n công sức Ä‘óng góp của mình vào quỹ chung hay không?", "Liệu hệ thống phân chia lợi nhuận Ä‘ang có ảnh hưởng nhÆ° thế nào tá»›i không khí đạo đức chung của cÆ¡ quan?", "Các nhân viên sẽ được nhận tiền thưởng chiếm bao nhiêu phần trăm số lợi nhuận thu được nhờ áp dụng các sáng kiến và ý tưởng của họ?"…

Xem ra, những vấn đề mà Aristotle nêu ra cho tá»›i hôm nay vẫn còn là thời sá»±.

ThÆ°Æ¡ng hiệu tốt không tá»± nhiên mà có

Viện Đạo đức kinh doanh quốc tế (International Business Ethics Institute) ở Mỹ Ä‘ã từng xác định 4 công việc mà các công ty cần phải thá»±c hiện để củng cố và gia tăng uy tín cho thÆ°Æ¡ng hiệu của mình.

Thứ nhất, trung thá»±c vá»›i các nhà đầu tÆ° và người tiêu dùng. Thứ hai, cải thiện ngày má»™t tốt hÆ¡n tình hình ná»™i bá»™ hãng bằng cách gia tăng tinh thần trách nhiệm và lợi ích của các nhân viên, giảm biến Ä‘á»™ng Ä‘á»™i ngÅ© cán bá»™, tăng năng suất lao Ä‘á»™ng… Thứ ba, Ä‘ánh bóng thÆ°Æ¡ng hiệu má»™t cách chuyên nghiệp và thá»±c chất. Cuối cùng, xá»­ lý má»™t cách bài bản những việc liên quan tá»›i cổ phiếu và tài chính – chỉ có ứng xá»­ thật Ä‘àng hoàng vá»›i luật pháp thì má»›i có thể tạo dá»±ng tÆ°Æ¡ng lai lâu dài và bền chắc cho hãng.

Còn tạp chí Business Ethics trong 16 năm liền thường xuyên công bố bảng xếp hạng những công ty mà họ cho là có tính đạo đức nhất ở Mỹ. Trong số những tiêu chí để xếp hạng có tính tá»›i quan hệ vá»›i các nhà đầu tÆ° và Ä‘á»™i ngÅ© nhân viên (trong Ä‘ó có quan hệ vá»›i phụ nữ; vá»›i các cá»™ng đồng sắc tá»™c thiểu số, khác màu da, tôn giáo và quan Ä‘iểm…); vá»›i các cÆ¡ quan chính quyền sở tại và cá»™ng đồng những nhà cung cấp nguyên, nhiên liệu; vá»›i những người tiêu dùng; chính sách bảo vệ môi trường… Năm 2004, tạp chí này Ä‘ã bình chọn những công ty sau:

    * Fannie Mae (dịch vụ tài chính trong lÄ©nh vá»±c bất Ä‘á»™ng sản). CÅ©ng thật bất ngờ là đầu năm nay, lãnh đạo công ty này Ä‘ã đệ Ä‘Æ¡n từ chức vì bị mất lòng tin do những nhà quản lý chủ chốt Ä‘ã tá»± đặt những món tiền thưởng quá cao;

    * Procter & Gamble (hóa chất gia dụng và mỹ phẩm);

    * Intel Corporation (công nghệ máy tính và tin học);

    * St. Paul Companies SPC (dịch vụ bảo hiểm và tài chính);

    * Green Mountain Coffee Roasters Inc. (thá»±c phẩm);

    * Deere & Company (chế tạo máy);

    * Avon Products (mỹ phẩm);

    * Hewlett- Packard Company (công nghệ máy tính và tin học);

    * Agilent Technologies (công nghệ tin học, Ä‘iện tá»­ và hoá chất);

    * Ecolab (dịch vụ làm sạch ná»™i thất và diệt côn trùng).

Những quy tắc xếp hạng của tạp chí Business Ethics có thể áp dụng rá»™ng rãi vì những tiêu chí chính của nó dá»±a trên những tiền đề mà Tổ chức Bàn tròn doanh nghiệp thế giá»›i (Caux Round Table, viết tắt là CRT) tạo nên. CRT được lập ra từ năm 1986 bởi các doanh nhân tá»›i từ Mỹ, châu Âu và Nhật Bản, trong số này có Chủ tịch hãng Philips, Phó Chủ tịch Viện Quản trị châu Âu và Chủ tịch hãng Canon…

CRT tập hợp các tiền đề của mình trên cÆ¡ sở ý tưởng của các doanh nghiệp Nhật Bản: ý tưởng Ä‘ó được thể hiện bằng từ "quÆ¡xây", nghÄ©a là "cùng sống và cùng làm việc". Trong các tiền đề này toát lên sá»± tôn trọng nguyên tắc tập thể lãnh đạo rất cần thiết cho sá»± cách tân liên tục và để đạt được sá»± hài hòa trong thế giá»›i này.

CRT cÅ©ng nhấn mạnh tá»›i tình bạn, sá»± hiểu biết lẫn nhau và sá»± hợp tác vá»›i nhau trên cÆ¡ sở cùng tôn trọng những giá trị đạo đức cao quý và tinh thần trách nhiệm của những cá nhân cụ thể nhằm thích ứng vá»›i môi trường ảnh hưởng của họ (tại nÆ¡i mà họ cÆ° trú và làm việc). Khái niệm nhân phẩm coi sá»± thiêng liêng và quý báu của từng cá nhân nhÆ° mục tiêu, chứ không phải là phÆ°Æ¡ng tiện để nhằm đạt mục tiêu.

Quan trọng hÆ¡n cả là tìm hiểu xem cái gì là Ä‘úng, chứ không phải tìm xem ai Ä‘úng (tức là không nên quá cố gắng tìm xem ai có lá»—i, ai không, mà là Ä‘i tìm cách giải quyết vấn đề cho có hiệu quả nhất).

Tất nhiên, trong xã há»™i tÆ° bản, không phải cái gì nói ra là đều thá»±c hiện được. Lập ra các quy tắc đạo đức bao giờ cÅ©ng dá»… hÆ¡n nhiều lần là thá»±c hiện chúng.

Lợi nhuận tăng theo… đạo đức

Có không ít người làm giàu nhanh tá»›i chóng mặt nhờ những sá»± "xập xí xập ngầu" của cÆ¡ chế. Trong những xã há»™i Ä‘ang nằm ở giai Ä‘oạn chuyển tiếp giữa các hình thái xã há»™i, ăn gian nói dối Ä‘ôi khi dá»… dàng mang lại những khoản thu khổng lồ. Tuy nhiên, bạo phát thì rất có thể cÅ©ng sẽ bạo tàn. Kết cục của má»™t số nhà tài phiệt Nga (Oligarkh) hiện nay là má»™t thí dụ nhỡn tiền. Họ Ä‘ã kiếm được những gia sản nhiều triệu USD trong thời kỳ Moskva dÆ°á»›i sá»± lãnh đạo của ông Boris Yeltsin phát tán tài sản thừa kế từ Liên bang Xôviết và trở thành những cá»± phú có máu mặt trên quy mô toàn cầu.

Rồi thế thời thay đổi, khi ông Vladimir Putin lên làm Tổng thống Nga, má»™t số nhà tài phiệt dạng kiểu Khodokovsky Ä‘ã phải vào tù. CÆ¡ quan lập pháp rất dá»… dàng tìm ra đủ các thứ tá»™i của những nhà tài phiệt dạng này để họ phải "mùa Ä‘ông sẵn có hỏa lò, mùa hè nhà Ä‘á tha hồ nghỉ ngÆ¡i"…

Hai Giáo sÆ° John Kotter và James Heskett ở trường Ä‘ào tạo quản lý kinh doanh thuá»™c Harvard, tác giả cuốn sách "Văn hóa công ty và chỉ số hoạt Ä‘á»™ng hữu ích", Ä‘ã phân tích những kết quả khác nhau ở các công ty vá»›i những truyền thống đạo đức khác nhau.

Công trình nghiên cứu của họ cho thấy, trong vòng 11 năm, những công ty "đạo đức cao" Ä‘ã nâng được thu nhập của mình lên tá»›i 682% (trong khi những công ty đối thủ thường thường bậc trung về chuẩn má»±c đạo đức chỉ đạt được 36%). Giá trị cổ phiếu của những công ty "đạo đức cao" trên thị trường chứng khoán tăng tá»›i 901% (còn ở các đối thủ "kém tắm" hÆ¡n, chỉ số này chỉ là 74%). Lãi ròng của các công ty "đạo đức cao" ở Mỹ trong 11 năm Ä‘ã tăng tá»›i 756% (1%).

Trên cÆ¡ sở kết quả nghiên cứu này, hai vị Giáo sÆ° khả kính trên khẳng định, gian manh chẳng lọ thật thà!

Nhận thức được vai trò quan trọng của gÆ°Æ¡ng mặt đạo đức đối vá»›i công việc kinh doanh, người Mỹ Ä‘ã bỏ khá nhiều công sức ra nghiên cứu về vấn đề này. Chỉ tính riêng trong năm 2000, theo Trung tâm vì má»™t nền văn hóa kinh doanh có đạo đức (Center for Ethical Business Culture), Ä‘ã có tá»›i 52 công trình nghiên cứu hàn lâm được xuất bản tại Mỹ viết về ảnh hưởng của đạo đức kinh doanh tá»›i thu nhập tài chính của các công ty.

33 công trình phát hiện sá»± tỉ lệ thuận các phẩm chất đạo đức của Ä‘á»™i ngÅ© lãnh đạo cÅ©ng nhÆ° nhân viên và thu nhập của các công ty. 5 công trình lại phát hiện ra mối quan hệ tỉ lệ nghịch giữa hai yếu tố trên. 14 công trình còn lại không tìm thấy sá»± liên hệ gì giữa hai yếu tố trên vá»›i nhau. Thế là rõ, đại bá»™ phận các nhà nghiên cứu đều cho rằng, công ty có đạo đức sẽ dá»… làm ăn phát đạt hÆ¡n.

Theo công trình nghiên cứu do hãng tiếp thị Environics tiến hành tại 20 quốc gia trên thế giá»›i, uy tín xã há»™i của công ty có vai trò vô cùng to lá»›n đối vá»›i các nhà đầu tÆ°. Thí dụ nhÆ° ở Mỹ, hiện Ä‘ang có khoảng 60% dân số Ä‘ang sở hữu cổ phiếu của các hãng tÆ° nhân. 28% trong số này khi quyết định làm nhÆ° vậy Ä‘ã dá»±a vào những thông tin thu thập được về hình ảnh của công ty trong con mắt xã há»™i.

Tại Italia, tỉ lệ những nhà đầu tÆ° nhÆ° thế vào khoảng 33%, còn tại Canada – 26%, tại Nhật Bản – 22%, tại Anh, Pháp, Đức – 21%… CÅ©ng công trình nghiên cứu trên cho thấy, uy tín xã há»™i ngày càng có ảnh hưởng lá»›n tá»›i thÆ°Æ¡ng hiệu của các công ty, lá»›n hÆ¡n cả quảng cáo và chính sách tài chính…

Má»™t trong những khía cạnh quan trọng nhất của đạo đức kinh doanh là thái Ä‘á»™ của lãnh đạo công ty đối vá»›i các nhân viên. Theo má»™t công trình nghiên cứu do Tạp chí Fast Company tiến hành năm 2001, 26% số nhân viên Mỹ tuyên bố rằng, họ quan tâm thá»±c sá»± tá»›i thành công của công ty mà họ làm việc. 55% hoàn toàn Ä‘ánh đồng lợi ích cá nhân của mình vá»›i lợi ích của các ông chủ. Chỉ có 19% không yêu công ty mà họ phục vụ… Chỉ vì đối xá»­ không thỏa Ä‘áng vá»›i nhân viên mà đại Ä‘a số các doanh nghiệp bị mất vô ích tá»›i hai phần ba thời gian làm việc của các nhân viên…