Dễ đau “dạ dày”

Bá»™ phận quản lý tài chính trong doanh nghiệp được ví nhÆ° “dạ dày” của doanh nghiệp. NhÆ°ng theo các chuyên gia, tại Việt Nam nhiều doanh nghiệp Ä‘ang Ä‘au hay rất dá»… Ä‘au “dạ dày”.

“Ở khối các doanh nghiệp nhà nÆ°á»›c tại Việt Nam, nói đến 10 doanh nghiệp thì cả 10 không có chức danh giám đốc tài chính (CFO). Ở các khu vá»±c kinh tế khác cÅ©ng không có nhiều doanh nghiệp có chức danh này, trong khi để tồn tại bất kỳ doanh nghiệp nào cÅ©ng phải thá»±c hiện những chức năng của CFO thông qua kế toán trưởng hay má»™t số phòng ban khác.

Điều Ä‘ó phần nào Ä‘ã thể hiện hiện sá»± thiếu chuyên nghiệp trong quản trị doanh nghiệp nói chung và bá»™ phận tài chính của doanh nghiệp nói riêng hiện nay”, Trưởng ban Nguồn vốn tại má»™t ngân hàng quốc doanh lá»›n chia sẻ vá»›i TBKTSG về bá»™ phận tài chính trong doanh nghiệp.

Thá»±c tế từ trÆ°á»›c đến nay, trên thị trường ná»™i địa gần nhÆ° cÅ©ng chÆ°a có má»™t cuá»™c khảo sát nào về tình hình các bá»™ phận tài chính trong các doanh nghiệp Việt Nam. Má»›i Ä‘ây, má»™t nghiên cứu vá»›i chủ đề “Phát triển, chứ không phải tiếp tục tồn tại” do các chuyên gia của Bá»™ phận Dịch vụ nghiên cứu giám đốc tài chính của KPMG toàn cầu tiến hành dá»±a trên khảo sát tại 516 doanh nghiệp lá»›n của Việt Nam và khu vá»±c, được KPMG Việt Nam công bố hôm 18-8, Ä‘ã cho biết các doanh nghiệp niêm yết, tÆ° nhân và quốc doanh đều thừa nhận rằng bá»™ phận tài chính của họ cần phải được cải tổ ngay nếu muốn doanh nghiệp khỏe hÆ¡n.

Vai trò không thể thiếu của CFO

Đầu tiên là việc thiếu hệ thống thông tin tích hợp để lÆ°u trữ, theo dõi, báo cáo hiệu quả hoạt Ä‘á»™ng và tình hình tài chính. Các báo cáo tài chính cung cấp cho ban lãnh đạo thường xuyên bị chậm trá»… và chứa những thông tin không chính xác.

Bên cạnh Ä‘ó là việc chÆ°a có những chính sách và quy chế chính thức nhằm hÆ°á»›ng dẫn thá»±c hiện các quy trình tài chính kế toán. Doanh nghiệp thiếu hệ thống kiểm soát ná»™i bá»™ để đảm bảo thá»±c hiện tuân thủ và quản trị hiệu quả và hạn chế gian lận. Bá»™ phận tài chính vá»›i cÆ¡ cấu tổ chức, chức năng nhiệm vụ, cÅ©ng nhÆ° kênh báo cáo đều chÆ°a Ä‘áp ứng nhu cầu báo cáo và kiểm soát của ban lãnh đạo. Cán bá»™ tài chính kế toán chÆ°a được Ä‘ào tạo đầy đủ và trang bị những kỹ năng phù hợp để thá»±c hiện hiệu quả công việc của mình.

Phó tổng giám đốc dịch vụ tÆ° vấn của KPMG Việt Nam, ông Tommy (Kihoon) Woo cho hay các thông lệ tiên tiến hiện nay khuyến khích CFO và bá»™ phận tài chính phát huy nhiều hÆ¡n ảnh hưởng của mình đến quyết định kinh doanh – vì thế yêu cầu về năng lá»±c dá»± báo và xây dá»±ng kịch bản của họ phải cao hÆ¡n. Song nhiều CFO ở Việt Nam không được tận dụng má»™t cách hiệu quả để cung cấp các thông tin tài chính hay tình hình tiền mặt của doanh nghiệp.

Ở nhiều công ty, CFO và bá»™ phận kế toán Ä‘áng ra chính là người có trách nhiệm kiểm soát tình hình sá»­ dụng tiền mặt của doanh nghiệp và giám sát các giám đốc kinh doanh để đảm bảo họ chi tiêu trong ngân sách. Song thá»±c tế không hẳn nhÆ° vậy. Nếu nhÆ° sá»± bất ổn định kinh tế hiện nay khiến nhu cầu có thông tin chính xác và kịp thời của doanh nghiệp tăng lên và Ä‘ây là cÆ¡ há»™i cho các doanh nghiệp Việt Nam thá»±c hiện các thông lệ tiên tiến này thì vai trò Ä‘i trÆ°á»›c Ä‘ón đầu của bá»™ phận tài chính rất quan trọng đối vá»›i hiệu quả hoạt Ä‘á»™ng của bá»™ phận nói riêng và doanh nghiệp nói chung.

Theo báo cáo khảo sát trên, các doanh nghiệp hoạt Ä‘á»™ng kém hiệu quả thường dành nhiều thời gian thu thập và xá»­ lý các dữ liệu không chuẩn để báo cáo má»™t cách hợp lý cho ban lãnh đạo doanh nghiệp. Các doanh nghiệp này lún sâu trong lối kiểm soát và tuân thủ truyền thống, không chịu đổi má»›i.

Má»™t trong những chức năng mà bá»™ phận tài chính cần thá»±c hiện là cung cấp các thông tin kinh doanh (hoạt Ä‘á»™ng tài chính và phi tài chính) cho ban lãnh đạo và các nhà đầu tÆ° để Ä‘Æ°a ra các quyết định chiến lược má»™t cách kịp thời. Ngoài các vai trò truyền thống về tuân thủ và kế toán, má»™t CFO cần phải Ä‘Æ°a ra những kiến nghị mang tính chiến lược cho há»™i đồng quản trị (HĐQT) dá»±a trên các phân tích và dá»± báo tài chính, xác định và phân bổ chi phí, và phân tích doanh thu/chi phí.

Vá»›i tÆ° cách thành viên của ban lãnh đạo cấp cao, CFO phải xây dá»±ng và chỉ đạo việc thá»±c hiện các kế hoạch chiến lược, hoạt Ä‘á»™ng, dá»± án, chÆ°Æ¡ng trình và hệ thống, đồng thời giám sát việc lên kế hoạch ngân sách dài hạn, dá»± toán và quản lý chi phí dá»±a trên kế hoạch chiến lược, thảo luận vá»›i HĐQT về các vấn đề, xu thế, và thay đổi trong mô hình và kết quả hoạt Ä‘á»™ng.

CFO cÅ©ng phải tạo lập, phối hợp, Ä‘ánh giá các chÆ°Æ¡ng trình tài chính và các hệ thống thông tin há»— trợ của công ty để bao gồm ngân sách, kế hoạch thuế, bất Ä‘á»™ng sản, và giữ gìn tài sản doanh nghiệp, tÆ° vấn cho công tác lập kế hoạch dá»±a trên những phân tích, báo cáo và khuyến nghị về tài chính và quản lý tài chính. Và quan trọng hÆ¡n, CFO phải phân tích dòng tiền, kiểm soát chi phí và chi tiêu để định hÆ°á»›ng cho các giám đốc kinh doanh.

HÆ¡n 80% trong số 516 người tham gia cuá»™c khảo sát đều cho rằng yêu cầu cấp bách đối vá»›i bá»™ phận tài chính là tìm kiếm phÆ°Æ¡ng pháp để tăng ảnh hưởng của mình đối vá»›i HĐQT trong việc ra quyết định chiến lược. Ông Tommy Woo nhìn nhận: “Những gì chúng tôi Ä‘ang nhận thấy ở các khách hàng Việt Nam là nhu cầu cấp thiết phải chuyển đổi các quy trình, cÆ¡ cấu, hệ thống, sá»± kiểm soát trong bá»™ phận tài chính và kế toán để đảm bảo ban lãnh đạo có thông tin và đường lối lãnh đạo Ä‘úng đắn nhằm đối phó vá»›i cÆ¡n bão tài chính và có được lợi thế cạnh tranh”.

HÆ¡n 83% người tham gia khảo sát cùng có quan Ä‘iểm để nâng cao ảnh hưởng của bá»™ phận tài chính đối vá»›i HĐQT cần cải thiện các công tác lập kế hoạch, dá»± báo và lên ngân sách.

NhÆ°ng cải cách phải từ ban lãnh đạo

Vậy cần làm gì để nâng cao năng lá»±c của bá»™ phận tài chính trong các doanh nghiệp Việt Nam? Các chuyên gia của KPMG khuyến cáo rằng CFO cần được hiểu là má»™t thành viên của ban lãnh đạo cấp cao và có quyền ra quyết định. Để thá»±c hiện Ä‘iều này cần tạo dá»±ng lòng tin và cÆ¡ chế hợp tác giữa bá»™ phận tài chính và các bá»™ phận kinh doanh.

Các doanh nghiệp nếu muốn hÆ°á»›ng tá»›i quản trị chuyên nghiệp cần xây dá»±ng “Cẩm nang kế toán” bao gồm những chính sách và quy trình chuẩn: báo cáo và dá»± báo tình hình tiền mặt; khung kiểm soát ná»™i bá»™; cÆ¡ chế Ä‘óng sổ cuối tháng; và các quy trình quan trọng khác nhÆ° các khoản phải chi, phải thu, quản lý vật tÆ°. Nên xây dá»±ng hệ thống thông tin tài chính phù hợp để lÆ°u trữ những giao dịch kế toán và báo cáo về tình hình tài chính má»™t cách chính xác. Lập bảng biểu các chỉ số tài chính sẽ rất có ích cho ban lãnh đạo trong việc phân tích tình hình tài chính và quyết định hành Ä‘á»™ng.

Bên cạnh Ä‘ó, cần thiết lập bá»™ phận kiểm toán ná»™i bá»™ Ä‘á»™c lập báo cáo trá»±c tiếp lên HĐQT, xây dá»±ng quy trình lên kế hoạch và ngân sách hàng năm dá»±a trên các mục tiêu chiến lược và chú ý triển khai các chÆ°Æ¡ng trình Ä‘ào tạo nâng cao kỹ năng và năng lá»±c cho những nhân viên kế toán (cả kế toán tài chính và kế toán quản trị).

Song, vấn đề nhân lá»±c cÅ©ng là má»™t khó khăn lá»›n trong câu chuyện này. 55% người tham gia khảo sát ở trên đồng ý vá»›i quan Ä‘iểm rằng sá»± thiếu thốn nhân tài là vấn đề nan giải cho bất kỳ doanh nghiệp nào dá»± định cải thiện bá»™ phận tài chính.

“Tất cả các sáng kiến tốt nhất để chuyển đổi có thể bị thất bại nếu các doanh nghiệp Việt Nam không tìm được Ä‘úng người tiến hành. Việt Nam luôn thiếu các chuyên gia tài chính, những người có thể Ä‘ánh giá tình hình, dá»± Ä‘oán kết quả chính xác và không ngại trao đổi vá»›i ban lãnh đạo về tình hình không mấy khả quan. Những chuyên gia Ä‘ó là vô giá và cần phải được giải phóng ngay lập tức ra khỏi các trách nhiệm Ä‘i kiểm tra các con số hay dữ liệu hàng ngày, để tập trung thá»±c hiện tốt hÆ¡n các mục tiêu mà ban lãnh đạo Ä‘ang hÆ°á»›ng tá»›i”, theo lời ông Tommy Woo.

“Nhu cầu thay đổi trong các doanh nghiệp trở nên cấp thiết hÆ¡n bao giờ hết. Mặc dù vậy, tôi lo sợ rằng các doanh nghiệp Việt Nam sẽ chậm chuyển đổi, họ Ä‘ang chờ vượt qua khủng hoảng trÆ°á»›c khi tiến hành bất kỳ sá»± thay đổi nào”, ông Woo nói.

Ông không ủng há»™ sá»± thay đổi trên quy mô lá»›n tại các doanh nghiệp trong thời gian này, nhÆ°ng ông cho rằng nhiều việc vẫn có thể tiến hành để thay đổi bá»™ phận tài chính, đồng thời giảm thiểu ảnh hưởng cuá»™c khủng hoảng lên doanh nghiệp. Ông nói: “Bá»™ phận tài chính ngày nay cần phải Ä‘ón đầu và tập trung cung cấp những thông tin chính xác, hữu ích về doanh nghiệp. Việc chờ đợi khủng khoảng kết thúc trÆ°á»›c khi thá»±c hiện chuyển đổi chẳng có ý nghÄ©a gì”.

Để Ä‘Æ°a ra khuyến nghị nói chung đối vá»›i các doanh nghiệp niêm yết, tÆ° nhân và quốc doanh, ông Woo cho rằng: “Các lãnh đạo cấp cao và CFO cần xác định chiến lược kinh doanh chính, Ä‘Æ¡n giản hóa hệ thống dữ liệu và quy trình để cung cấp các giải pháp quản trị doanh nghiệp thông minh kịp thời, xác định các rủi ro chính của doanh nghiệp, nâng cao quy trình lên kế hoạch và lập ngân sách, và thiết lập năng lá»±c tài chính ná»™i bá»™ để đảm bảo Ä‘Æ°a ra các quyết định kinh doanh Ä‘úng đắn”.

CÅ©ng theo cuá»™c khảo sát, 60% doanh nghiệp tiến hành cải tổ bá»™ phận tài chính trong ba năm qua cho biết hiệu quả công việc của các nhân viên tài chính được nâng cao, Ä‘iều này không nằm ngoài dá»± kiến, nhÆ°ng Ä‘iều ngạc nhiên, theo 55% người tham gia khảo sát là việc nâng cao năng lá»±c nhân viên tài chính Ä‘ã góp phần nâng cao hiệu quả kinh doanh.

Kết quả khảo sát cÅ©ng cho thấy vá»›i các CFO coi trọng và Æ°u tiên việc báo cáo kịp thời tình hình hoạt Ä‘á»™ng kinh doanh cho các nhà đầu tÆ° hÆ¡n thì doanh nghiệp luôn hoạt Ä‘á»™ng hiệu quả hÆ¡n mong đợi.