Lập kế hoạch kế nhiệm cho doanh nghiệp Việt Nam – P.1

“Để gây dá»±ng thành công má»™t doanh nghiệp mất rất nhiều thời gian, và để có thể chuyển giao thành công má»™t doanh nghiệp cho người kế nhiệm cÅ©ng cần không ít thời gian. Mặc dù lập kế hoạch kế nhiệm có thể hiểu má»™t cách Ä‘Æ¡n giản là quá trình chuyển giao quyền kiểm soát và sở hữu doanh nghiệp, việc phát triển và thá»±c hiện kế hoạch Ä‘ó không Ä‘Æ¡n giản nhÆ° vậy. Chủ đầu tÆ° hay chủ doanh nghiệp tÆ° nhân cần phải trả lời được những câu hỏi khó nhÆ°: Họ muốn tiếp tục Ä‘iều hành doanh nghiệp trong bao lâu? Mô hình kinh doanh hiện tại liệu có phù hợp để duy trì phát triển trong tÆ°Æ¡ng lai?” – Ken Atkinson Giám Đốc Điều Hành, Grant Thornton Việt Nam.

Phần 1: Giới thiệu về lập kế hoạch kế nhiệm

1. Kiến thức có thể giúp ích cho bạn

Lập kế hoạch kế nhiệm là má»™t khái niệm vẫn chÆ°a được biết đến rá»™ng rãi tại Việt Nam, nhÆ°ng trong những năm tá»›i nó sẽ ngày càng trở nên quan trọng hÆ¡n đối vá»›i chủ doanh nghiệp và những người kế nhiệm.

Lập kế hoạch kế nhiệm tập trung vào việc những chủ doanh nghiệp thành đạt lập kế hoạch cho tÆ°Æ¡ng lai. Đó là má»™t quá trình cần thiết cho doanh nghiệp để có thể tiếp tục phát triển trong tÆ°Æ¡ng lai vá»›i Ä‘á»™i ngÅ© lãnh đạo phù hợp đồng thời cho phép người chủ doanh nghiệp hiện tại rút ra khỏi doanh nghiệp và tối Ä‘a hóa giá trị doanh nghiệp.

Tại sao lập kế hoạch kế nhiệm Ä‘óng vai trò quan trọng ở Việt Nam? Lập kế hoạch kế nhiệm có sá»± liên kết mật thiết vá»›i sá»± thay đổi các thế hệ trong doanh nghiệp. Cùng vá»›i sá»± tăng trưởng và phát triển nhanh chóng của Việt Nam sau khi chính sách “Đổi Má»›i” ra đời vào cuối thập niên 80, nhiều doanh nghiệp tÆ° nhân thành công sẽ sá»›m sẵn sàng để được chuyển giao cho con cháu hoặc các thế hệ lãnh đạo kế tiếp.

Các chủ doanh nghiệp cần hiểu rằng họ không thể Ä‘iều hành doanh nghiệp mãi mãi, và việc suy nghÄ© xem ai sẽ là người kế tiếp Ä‘iều hành doanh nghiệp của họ có thể vừa rất thách thức vừa rất Ä‘áng để quan tâm thá»±c hiện. Đối vá»›i những công ty gia Ä‘ình, việc xác định con cái của họ có sẵn sàng để đảm nhiệm việc Ä‘iều hành doanh nghiệp hay không, có phải là người phù hợp để Ä‘iều hành doanh nghiệp hay không và có thật sá»± muốn đảm nhiệm vai trò Ä‘ó không, tất cả những Ä‘iều này đều nằm trong quá trình lập kế hoạch kế nhiệm.
 

2. “Lập kế hoạch kế nhiệm” là gì?

Lập kế hoạch kế nhiệm là má»™t hoạt Ä‘á»™ng chiến lược và thận trọng nhằm đảm bảo cho tổ chức có nguồn nhân lá»±c ổn định và sẵn sàng cho việc đảm nhận các vai trò then chốt khi cần.

Lập kế hoạch kế nhiệm liên quan đến việc xác định ban lãnh đạo có năng lá»±c phát triển doanh nghiệp trong tÆ°Æ¡ng lai. Bạn cần hiểu được quyết định của mình sẽ ảnh hưởng đến nhân sá»± chủ chốt nhÆ° thế nào. Nếu Ä‘iều hành má»™t công ty gia Ä‘ình, bạn cÅ©ng cần cân nhắc những vấn đề khó khăn nhiều khi có thể dẫn đến ảnh hưởng tá»›i tình cảm giữa các thành viên trong gia Ä‘ình hoặc khiến bạn cần phải tìm ra má»™t cÆ¡ cấu kế nghiệp sáng tạo để đảm bảo công bằng cho tất cả con cái trong gia Ä‘ình, vì rằng nhiều khi sá»± công bằng và việc quyền lợi ngang bằng không phải là má»™t.

Những vấn đề này có thể phức tạp, và Ä‘ôi khi khó chịu khi phải đối mặt, nhÆ°ng việc lờ các vấn đề này Ä‘i không thể làm cho chúng biến mất. Mặc dù có nhiều giải pháp cho những tình huống khó khăn này, nhÆ°ng việc tìm ra chúng không phải là chuyện sá»›m chiều. Nếu bạn muốn đảm bảo sá»± tồn tại lâu dài của doanh nghiệp, giảm thiểu chi phí thuế – và việc duy trì mối quan hệ gia Ä‘ình tốt đẹp – đặc biệt đối vá»›i các công ty gia Ä‘ình, thì không bao giờ là quá sá»›m để bạn bắt đầu việc lập kế hoạch kế nhiệm.

Nghiên cứu của Báo cáo Kinh doanh Quốc tế 2009 (IBR) của Grant Thornton Quốc tế cho thấy rằng việc bán doanh nghiệp hay chuyển giao doanh nghiệp cho má»™t thành viên gia Ä‘ình hiện Ä‘ang là phÆ°Æ¡ng thức thay đổi hình thức sở hữu phổ biến nhất của các doanh nghiệp tÆ° nhân (23%). PhÆ°Æ¡ng pháp này cÅ©ng là phÆ°Æ¡ng pháp duy nhất ngày càng trở nên phổ biến từ năm 2007.

Tất cả những phÆ°Æ¡ng pháp thay đổi hình thức sở hữu khác đều trở nên ít phổ biến hÆ¡n. Bán doanh nghiệp (cho bên ngoài gia Ä‘ình), vốn là hình thức phổ biến nhất trong năm 2007, Ä‘ã giảm 7% từ 25% xuống còn 18% trong năm 2009. Sáp nhập và niêm yết/hoặc phát hành cổ phiếu ra công chúng lần đầu (IPO) đều kém hấp dẫn hÆ¡n so vá»›i năm 2005, lần lượt giảm 7% xuống 9% và 8% cho thấy rằng khủng hoảng kinh tế Ä‘ã làm thay đổi chiến lược của nhiều doanh nghiệp tÆ° nhân vì giá trị doanh nghiệp bị suy giảm.

Tất cả những yếu tố này, kết hợp lại, chứng minh sá»± cần thiết của việc lập kế hoạch kế nhiệm. Việc tìm người phù hợp để Ä‘iều hành doanh nghiệp trong tÆ°Æ¡ng lai, vá»›i tầm nhìn nhất quán và có thể được tiếp tục bởi các thế hệ nhân viên kế tiếp, để việc chuyển quyền sở hữu thành công, là má»™t sá»± thách thức tiêu tốn nhiều thời gian.

3. Những quan niệm sai lầm thường gặp về lập kế hoạch kế nhiệm

Những quan niệm sai lầm và hiểu nhầm có thể cản trở việc thá»±c hiện thành công má»™t quá trình lập kế hoạch kế nhiệm. Má»™t số những quan niệm sai lầm thường gặp là:

Quan niệm sai lầm 1: Việc lập kế hoạch kế nhiệm là vấn đề chỉ dành cho những công ty lá»›n.

Doanh nghiệp càng nhỏ thì mức Ä‘á»™ ảnh hưởng càng lá»›n nếu má»™t nhân viên chủ chốt rời bỏ doanh nghiệp.

Trong số 460.000 công ty tại Việt Nam hiện nay, dÆ°á»›i 5% là “công ty công” hay là các công ty sở hữu nhà nÆ°á»›c. Phần còn lại là công ty nhỏ hÆ¡n hoặc doanh nghiệp tÆ° nhân, Ä‘a số sẽ bị ảnh hưởng bất lợi nếu nhân viên chủ chốt ra Ä‘i và không thể thay thế.

Quan niệm sai lầm 2: Việc lập kế hoạch kế nhiệm chỉ dành cho người giàu.

Việc lập kế hoạch kế nhiệm là má»™t cách đảm bảo bạn có thể tối Ä‘a hóa tài sản của bạn và đảm bảo rằng giá trị những tài sản này không bị suy giảm do việc lập kế hoạch kém. Không có kế hoạch, những vấn đề nhÆ° rủi ro về thuế có thể gây ảnh hưởng lá»›n khi những người chủ doanh nghiệp hiện tại muốn chuyển giao doanh nghiệp. Không có kế hoạch, những nhân viên chủ chốt có thể sẽ không thấy được vai trò họ sẽ đảm nhiệm trong tÆ°Æ¡ng lai, và Ä‘iều Ä‘ó có thể dẫn đến việc họ rời bỏ công ty và tìm kiếm những cÆ¡ há»™i khác.

Quan niệm sai lầm 3: Việc lập kế hoạch kế nhiệm là việc chỉ làm má»™t lần là xong.

Việc lập kế hoạch kế nhiệm và chuẩn bị Ä‘á»™i ngÅ© lãnh đạo trong má»™t tổ chức là má»™t quá trình liên tục. Việc phát triển năng lá»±c lãnh đạo là má»™t trong những khía cạnh quan trọng nhất của các công ty Ä‘ang phát triển, và Ä‘iều này còn quan trọng hÆ¡n thế nữa khi phát triển kế hoạch kế nhiệm.

Quan niệm sai lầm 4: Tôi có thế lập kế hoạch kế nhiệm cho doanh nghiệp của mình mà không cần sá»± giúp đỡ từ bên ngoài.

Mặc dù Ä‘iều này Ä‘úng trong má»™t số trường hợp, cách tiếp cận này thường thất bại và toàn bá»™ quá trình trở nên rất phức tạp.

Chính sá»± há»— trợ chuyên nghiệp từ bên ngoài có thể giúp chủ doanh nghiệp và các nhân sá»± chủ chốt nhìn nhận ra được những ý tưởng, quan niệm và chiến lược cần thiết giúp họ theo dõi xuyên suốt quá trình. Đồng thời, doanh nghiệp không nên phụ thuá»™c vào má»™t nhà tÆ° vấn riêng lẻ mà nên là má»™t nhóm chuyên gia chủ chốt có thể chia sẻ và kết hợp các ý kiến vá»›i nhau (ví dụ nhÆ° luật sÆ°, kế toán và các nhà ngân hàng).

Quan niệm sai lầm 5: Tôi sẽ thỏa thuận bán doanh nghiệp trÆ°á»›c, sau Ä‘ó má»›i bắt đầu lập kế hoạch kế nhiệm.

Cách thức này không những nguy hiểm, mà chắc chắn sẽ gây ra những tổn thất về giá trị doanh nghiệp khi bán.

Hầu hết các giao dịch mua bán doanh nghiệp đều dá»±a trên những giá trị bắt nguồn từ khả năng sinh lợi trong tÆ°Æ¡ng lai. Má»™t công ty có má»™t Ä‘á»™i ngÅ© lãnh đạo giỏi, có triển vọng phát triển tốt và kế hoạch rõ ràng và minh bạch, má»™t doanh nghiệp Ä‘ã lập kế hoạch cho tÆ°Æ¡ng lai, sẽ có giá trị cao hÆ¡n. Thông thường má»™t doanh nghiệp không có kế hoạch kế nhiệm và phụ thuá»™c vào má»™t nhân lá»±c chủ chốt sẽ chỉ Ä‘áng giá bằng giá trị các tài sản hiện có của doanh nghiệp – vì tÆ°Æ¡ng lai không chắc chắn để có thể xác định giá trị dá»±a trên các lợi nhuận trong tÆ°Æ¡ng lai.

4. Quy trình lập kế hoạch

Mặc dù không có má»™t cẩm nang “làm thế nào” cho việc phát triển má»™t kế hoạch kế nhiệm hiệu quả, kinh nghiệm của chúng tôi cho thấy những hành Ä‘á»™ng sau Ä‘ây có thể giúp doanh nghiệp tồn tại – và phát triển trong tÆ°Æ¡ng lai.

Bắt đầu sớm

Việc lập kế hoạch kế nhiệm không thể xem nhÆ° là sá»± kiện chỉ xảy ra má»™t lần. Thay vì Ä‘ó, Ä‘ây là má»™t quá trình nên bắt đầu sá»›m trÆ°á»›c khi chủ doanh nghiệp có kế hoạch rời khỏi doanh nghiệp. Bắt đầu sá»›m cÅ©ng đảm bảo doanh nghiệp có thể có nhiều lá»±a chọn nhất – những lá»±a chọn về việc rút vốn khỏi doanh nghiệp nhÆ° thế nào và ai sẽ đảm nhiệm vai trò Ä‘iều hành doanh nghiệp.

Dành thời gian

Cần mất nhiều thời gian và công sức để gây dá»±ng má»™t doanh nghiệp nhÆ° thế nào thì lập kế hoạch kế nhiệm cÅ©ng cần nhiều thời gian và công sức nhÆ° vậy. Má»™t kế hoạch kế nhiệm tốt sẽ cần có sá»± tham gia của các cổ Ä‘ông và các nhà tÆ° vấn, và sá»± cam kết của tất cả các bên cho quá trình.

Xác định các nhân tố quyết định giá trị

Vá»›i việc hiểu rõ thành phần nào của doanh nghiệp có giá trị nhất đối vá»›i người mua hay người kế nhiệm tiềm năng, bạn có thể tối Ä‘a hóa giá trị của những tài sản Ä‘ó trÆ°á»›c. Đây cÅ©ng là cÆ¡ há»™i tốt để Ä‘ánh giá lại mục tiêu chính của doanh nghiệp, đặc biệt nếu doanh nghiệp Ä‘ã Ä‘i theo chiều hÆ°á»›ng khác hẳn vá»›i lÄ©nh vá»±c chính khi thành lập ban đầu.

Truyền đạt giá trị cốt lõi

Má»™t cách để đảm bảo doanh nghiệp luôn duy trì trọng tâm và Ä‘i theo con đường mà bạn Ä‘ã vạch ra là truyền đạt trị cốt lõi của doanh nghiệp và giúp những giá trị Ä‘ó thấm nhuần trong các nhân viên của bạn. Má»™t tổ chức hiểu đầy đủ về giá trị cốt lõi của mình và thá»±c hiện được nó hàng ngày, thì Ä‘ó là má»™t tổ chức rất tập trung cho mục tiêu và có khả năng thành công trong tÆ°Æ¡ng lai.

Bám theo các qui định khung để ra quyết định

Điều này có thể giúp bạn tránh bị cảm xúc chi phối khi ra quyết định và cung cấp chỉ dẫn cho người kế nhiệm làm theo. Các quy định khung cần phải thiết thá»±c và linh hoạt, được xây dá»±ng trên cÆ¡ sở đảm bảo cảm xúc riêng tÆ° và thái Ä‘á»™ đối vá»›i các thành viên khác không ảnh hưởng đến việc ra các quyết định kinh doanh Ä‘úng đắn.

Để người kế nhiệm tham gia vào việc hoạch định của bạn

Khi những nhân sá»± chủ chốt, các thành viên gia Ä‘ình và những nhà đầu tÆ° tiềm năng hiểu rõ chủ định của bạn họ sẽ sẵn sàng hÆ¡n để ủng há»™ các quyết định của bạn.

Người kế nhiệm khi được trang bị những hiểu biết cần thiết về kế hoạch tÆ°Æ¡ng lai và tham gia vào quy trình lập kế hoạch, họ sẽ trở gắn bó hÆ¡n vá»›i doanh nghiệp và vá»›i tÆ°Æ¡ng lai của bạn.

Tách biệt tài sản doanh nghiệp và tài sản của gia Ä‘ình

Điều này liên quan không chỉ tá»›i việc áp dụng quy trình kiểm soát ná»™i bá»™ và việc quản lý kết quả hoạt Ä‘á»™ng. Đó cÅ©ng có thể là việc Ä‘Æ°a vào thá»±c hiện nhiều quy trình hoạt Ä‘á»™ng chính thức hÆ¡n – từ việc thỏa thuận vá»›i các cổ Ä‘ông và vá»›i nhân viên để tổ chức các cuá»™c họp há»™i đồng thường xuyên.

Điều Ä‘ó cÅ©ng có nghÄ©a là nhận được chế Ä‘á»™ lÆ°Æ¡ng thưởng phù hợp theo hợp đồng ký vá»›i doanh nghiệp cho những Ä‘óng góp của bạn, và lập kế hoạch sống thoải mái từ khoản lÆ°Æ¡ng và cổ tức từ doanh nghiệp.

Sẽ tiếp tục cập nhật 2 phần còn lại:

Phần 2: Đưa việc lập kế hoạch kế nhiệm vào thá»±c hiệ

Phần 3: Theo dõi xuyên suốt quá trình

Ấn phẩm này là thông tin chung và không được xem là cung cấp tÆ° vấn. Chúng tôi sẽ không chịu trách nhiệm cho bất kỳ cá nhân hay tổ chức nào thá»±c hiện theo ná»™i dung của tài liệu này.

Nguồn: businesspro.vn