Làm sao biết tài chính doanh nghiệp lành mạnh?

Tài chính doanh nghiệp có thá»±c sá»± minh bạch nhÆ° các bản báo cáo? Câu hỏi này không hề dá»… trả lời đối vá»›i các nhà đầu tÆ°. Các cổ Ä‘ông còn thụ Ä‘á»™ng trong việc Ä‘óng góp ý kiến xây dá»±ng Công ty mà chỉ quan tâm đến việc chia lợi nhuận, cổ tức.

Các nhà đầu tÆ° thường truy vấn lãnh đạo doanh nghiệp, kế toán trưởng, Giám đốc Tài chính của doanh nghiệp là “Tình hình tài chính doanh nghiệp ra sao?” Đây là câu hỏi thường gặp nhÆ°ng không dá»… trả lời.

Doanh nghiệp Việt Nam chÆ°a sẵn sàng minh bạch tài chính

Tình hình tài chính doanh nghiệp, nói má»™t cách chung nhất, là tình hình tài sản, nguồn vốn của doanh nghiệp… được thể hiện, lượng hóa qua những chỉ số tài chính khô khan về tài sản, vốn lÆ°u Ä‘á»™ng, các khoản phải thu, phải trả, nợ, nguồn vốn chủ sở hữu, các khoản lợi nhuận… của Công ty tại má»™t thời Ä‘iểm nào Ä‘ó. Ngoài ra, tình hình tài chính Công ty còn phải đề cập đến sức mạnh tài chính của Công ty qua giá tri tổng tài sản, nguồn vốn khấu hao, lượng tiền mặt bình quân. Các nhà phân tích tài chính doanh nghiệp thường quá quen thuá»™c vá»›i việc đọc, hiểu, phân tích các bằng báo tài chính nhÆ° báo cáo thu nhập, bảng tổng kết tài sản và bảng ngân lÆ°u. Đây là công việc thường xuyên mà kế toán trưởng phải thá»±c hiện má»—i dịp tổng kết quý, 6 tháng hay kết thúc 1 năm tài chính.

Nhà đầu tÆ°, ngoài việc nhận được các báo các thường kỳ của doanh nghiệp còn được cung cấp các báo cáo tài chính được kiểm toán bởi Công ty kiểm toán đọc lập. Trong Ä‘ó, ngoài các thông số tài chính thông thường nhÆ° Ä‘ã nếu trên, còn được các kiểm toán viên Ä‘i sâu vào chi tiết các khoản mục lá»›n về tài sản, các khoản phải thu, phải trả, danh sách các tài sản cố định lá»›n, giấy tờ pháp lý của các tài sản Ä‘ó, tình hình biến Ä‘á»™ng của tài sản, nguồn vốn chủ sở hữu trong năm tài chính, các khoản lợi nhuận và tỉ lệ phân bố vào các qúy, cÆ¡ cấu nhân sá»± HĐQT và tỉ lệ vốn góp… Tóm lại, có rất nhiều chi tiết về tình hình tài chính doanh nghiệp được diá»…n giải má»™t cách hệ thống, trong sáng và minh bạch theo các chuẩn má»±c kế toán được công nhận theo hệ thống chuẩn quốc gia và quốc tế.

Vấn đề còn lại là: cổ Ä‘ông có được tiếp cận má»™t cách dá»… dàng vá»›i các tài liệu tài chính của doanh nghiệp và doanh nghiệp có sẵn sàng chịu chi phí để thuê kiểm toán Ä‘á»™c lập bên ngoài hay không? Theo quan sát của người viết, ở Việt Nam, các doanh nghiệp chÆ°a sẵn sàng cho việc minh bạch tài chính doanh nghiệp của mình. Có ít nhất 2 nguyên nhân chính dẫn tá»›i hiện tượng (phổ biến) này. Đó là “‘ Tâm lý “phòng thủ” của các doanh nghiệp đối vá»›i các cÆ¡ quan quản lý Nhà nÆ°á»›c (thuế vụ, công an, quản lý thị trường…). Sá»± cạnh tranh không lành mạnh giữa các doanh nghiệp khiến các chủ doanh nghiệp phải dè chừng đối thủ, quyết không khai báo “ná»™i tình” của doanh nghiệp cho công chúng đầu tÆ°, nhằm tránh bất lợi về thông tin.

Má»™t cách khách quan, hệ thống khai báo thuế và chính sách thu thuế của ta còn nhiều bất cập. Việc các cÆ¡ quan thuế thường bị “giao” chỉ tiêu thu thuế cao là áp lá»±c chính đẩy nhiều chuyên viên phụ trách thuế ép doanh nghiệp, bóc tách các chi phí hợp lý hợp lệ để “tận thu”.

Điều này, về mặt chính sách thu thuế là không sai, nhÆ°ng về khía cạnh thá»±c tế khiến doanh nghiệp luôn trong tình trạng khai thấp doanh thu, tăng chi phí… Ä‘á»ƒ hòng giảm lợi nhuận, từ Ä‘ó giảm khoản thuế thu nhập doanh nghiệp phải ná»™p cho ngân sách Nhà nÆ°á»›c.

Từ Ä‘ó nảy sinh chuyện thường gặp là cảnh “thỏa hiệp” giữa nhân viên tính thuế và lãnh đạo doanh nghiệp má»—i dịp vào “mùa” tính thuế. Ai “biết thì sống” là câu cá»­a miệng của nhiều lãnh đạo doanh nghiệp. Đây vừa là kẽ hở về quản lý của Nhà nÆ°á»›c, vừalàm môi trường kinh doanh không minh bạch, hình ảnh tài chính doanh nghiệp bị bóp méo, cổ Ä‘ông không được thông tin đầy đủ về giá trị, khả năng tạo lợi nhuận của doanh nghiệp…

Quyền kiểm soát thuá»™c về cổ Ä‘ông

Vậy, làm sao đế biết doanh nghiệp có lành mạnh về tài chính hay không? Khuôn khổ bài viết này không nhằm Ä‘i sâu về kỹ thuật tính toán các chỉ số tài chính của doanh nghiệp mà chỉ nói lên phÆ°Æ¡ng thức Ä‘i tìm hiểu về tình hình tài chính doanh nghiệp dÆ°á»›i góc Ä‘á»™ của cổ Ä‘ông, má»™t nhà đầu tÆ°. Loại bỏ các sá»± “cấu kết” giữa lãnh đạo doanh nghiệp vá»›i các Công ty kiểm toán, mà tiêu biểu là các vụ scandal tại nÆ°á»›c Mỹ mấy năm về trÆ°á»›c (Enroll, Worldcom), thì trách nhiệm và áp lá»±c của từ cổ Ä‘ông là rất quan trọng đối vá»›i thái Ä‘á»™ ứng xá»­ của lãnh đạo, HĐQT.

Hiện nay, dù chÆ°a có những vụ bê bối lá»›n, nhÆ°ng vá»›i ma lá»±c của đồng tiền, liệu trong số gần 100 Công ty kiểm toán hiện tại ở Việt Nam, có ai dá»… bị lung lạc hay không? Tất nhiên, rất khó để trả lời câu hỏi này. Vậy thì, cổ Ä‘ông phải thá»±c hiện các quyển biểu quyết và phủ quyết của mình để chọn lá»±a các Công ty kiểm toán lá»›n, uy tín để làm người “soi” các ngóc ngách về tài chính doanh nghiệp giúp mình. Ngoài ra, để giúp kiếm soát tốt hÆ¡n hoạt Ä‘á»™ng của HĐQT, việc bầu các thành viên Ban kiềm soát có trình Ä‘á»™, đạo đức là rất quan trọng trong việc duy trì cÆ¡ cấu minh bạch và hiệu quả của người “gác cổng” về mật tài chính cho cổ Ä‘ông, bảo vệ quyền lợi chính Ä‘áng của họ.

Má»™t thá»±c tế khá phổ biến và Ä‘áng buồn ở nhiều Đại há»™i cổ Ä‘ông của các Công ty cổ phần là thái Ä‘á»™ bàng quan, thụ Ä‘á»™ng của nhiều cổ Ä‘ông. Ngoài các cổ Ä‘ông là cán bá»™ công nhân viên của Công ty, vì sợ phát biểu chính kiến có thể đụng chạm “nồi cÆ¡m” của họ, thì Ä‘a phần các có Ä‘ông vẫn còn thụ Ä‘á»™ng trong việc Ä‘óng góp ý kiến xây dá»±ng Công ty, quan soát ná»™i bá»™, kiểm toán Ä‘á»™c lập… phần nhiều vẫn chỉ quan tâm đến lợi nhuận, cổ tức được chia nhÆ° thế nào mà thôi.

Điều này, khiến phần lá»›n những quyết định quan trọng của Công ty nhÆ° bầu Ban kiểm soát, kiểm toán diá»…n ra hình thức, mặc cho HĐQT quyết Ä‘inh. Vô tình, cổ Ä‘ông Ä‘ã không sá»­ dụng quyền lá»±c của mình để định Ä‘oạt các vấn đề quan trọng của Công ty. Giả sá»­ HĐQT là những người ích ká»·, thu vén lợi ích cá nhân, thá»±c hiện các quyết định tài chính doanh nghiệp không minh bạch, cấu kết vá»›i kiểm toán, cÆ¡ chế kiếm soát lỏng lẻo… thì nạn nhân cuối cùng vẫn là cổ Ä‘ông, thường là những người không được tiếp cận đầy đủ vá»›i thông tin của doanh nghiệp, đặc biệt là tình hình tài chính doanh nghiệp.

Do Ä‘ó, đế biết được tình hình tài chính doanh nghiệp có lành mạnh hay không, ngoài việc phân tích (má»™t cách thụ Ä‘á»™ng) các thông số tài chính doanh nghiệp được công bố, so sánh vá»›i các Công ty trong cùng lÄ©nh vá»±c hoặc các Công ty Ä‘ang niêm yết (nếu có số liệu), phần còn lại là phải có sá»± tìm hiểu (má»™t cách chủ Ä‘á»™ng) các bản giải trình báo cáo kiểm toán

HÆ¡n nữa, nếu là cổ Ä‘ông của Công ty cổ phần, bạn phải giành quyền được phản biện, chất vấn Ban lãnh đạo doanh nghiệp, HĐQT, quyền được xem xét số sách tài chính doanh nghiệp, quyền được chọn lá»±a các Công ty kiểm toán tin cậy, uy tín, quyền được Ä‘è cá»­ các Æ°ng viên Ban kiểm soát có đức, có tài thay mặt mình kiểm soát hoạt Ä‘á»™ng của HĐQT, Ä‘ánh giá, kiểm soát tình hình tài chính doanh nghiệp. Tất cả các quyền trên đều là quyền được pháp định, ghi nhận trong Luật doanh nghiệp. Vấn đề còn lại là bạn sá»­ dụng quyền lá»±c Ä‘ó ra sao mà thôi.

Nguồn: Nhịp cầu đầu tư