Phụ nữ và Lãnh đạo: Nghệ thuật cân bằng tinh tế

Giữa nam và nữ lãnh đạo có má»™t số sá»± khác biệt đặc thù trong cách ứng xá»­. Trong bài viết này, Tiến sÄ© Hilary M. Lips – thuá»™c trường Đại học Radford phác thảo những sá»± khác biệt này, xác định các cách thức ảnh hưởng đến vai trò lãnh đạo của phụ nữ, và đề xuất má»™t số giải pháp để tạo ra con đường dá»… dàng hÆ¡n cho các nhà nữ lãnh đạo.
NÆ°á»›c Mỹ gần Ä‘ây Ä‘ã tiến má»™t bÆ°á»›c khá xa trên con đường lá»±a chọn người phụ nữ đầu tiên tranh cá»­ tổng thổng. Tuy nhiên, trong buổi diá»…n văn vận Ä‘á»™ng bầu cá»­ của bà Hillary Clinton, thật phi lý khi mọi người tập trung má»™t cách khác thường đến bá»™ cánh “cổ trá»…” mà bà mặc khi đọc diá»…n văn tại tầng má»™t tòa nhà dành cho Thượng nghị sÄ©. CÅ©ng tÆ°Æ¡ng tá»± nhÆ° những cách tiếp cận truyền thống, chiến dịch của bà là tạo má»™t ấn tượng giá»›i thiệu tính “dá»… gần và ấm áp” để cân bằng vá»›i “sá»± mạnh mẽ và từng trải” dường nhÆ° đặc biệt cần thiết cho má»™t nữ ứng cá»­ viên.

 

Có vẻ nhÆ° kịch bản chung cho những người phụ nữ có quyền lá»±c chính trị bị quan sát quá khắt khe và họ dá»… sảy chân vi phạm kịch bản Ä‘ó – khi bị nói rằng quá hung hăng, hay quá nhẹ nhàng, quá mạnh mẽ hay quá dá»… dãi, không hấp dẫn chút nào hoặc vẻ ngoài quá hấp dẫn. Có vẻ nhÆ° những nhà lãnh đạo nữ giá»›i sẽ dá»… dàng vi phạm những hệ thống hạn hẹp dành cho họ khi chức phận nữ giá»›i theo văn hóa thường ngày cần ăn khá»›p vá»›i vai trò lãnh đạo.

Khi những nhà lãnh đạo nữ giá»›i phải đối đầu vá»›i hai hệ thức trái ngược nhau này, họ liên tục bị đặt ra những tiêu chuẩn cao hÆ¡n đối vá»›i những đồng nghiệp nam giá»›i. Đối vá»›i nữ lãnh đạo, để họ có thể làm việc hiệu quả trong vị trí Ä‘ó, cả nữ giá»›i và nam giá»›i cần nhận thức được những kì vọng khác nhau này, nhận biết các phÆ°Æ¡ng thức có thể gây ảnh hưởng đến cả người lãnh đạo và cấp dÆ°á»›i, từ Ä‘ó hành Ä‘á»™ng má»™t cách Ä‘úng đắn.

Phản ứng khác nhau vá»›i lãnh đạo là phụ nữ hay nam giá»›i

Quyền lá»±c vận hành nhÆ° là má»™t hệ thống xã há»™i, kết thành từ vô số những hành vi được duy trì trong hệ thống văn hóa có ảnh hưởng nhất trong xã há»™i Ä‘ó. Những hành vi lặp lại này duy trì hệ thống quyền lá»±c bao gồm cả chuẩn má»±c giao tiếp, sá»± hiểu biết về những giá trị chung về văn hóa, kì vọng, quy tắc tiêu chuẩn và vai trò cá nhân. Hệ thống xã há»™i này chuyển hóa theo kì vọng hay hành vi của bất kì má»™t cá nhân riêng lẻ nào và có xu hÆ°á»›ng hình thành quyết định, sá»± tÆ°Æ¡ng tác, và mối quan hệ xã há»™i giữa các cá thể để phù hợp vá»›i hệ thống. Những phản hồi vá»›i nữ lãnh đạo hay nam lãnh đạo được hình thành trong má»™t hệ thống xã há»™i truyền thống vốn do nam giá»›i thống trị.

Những nhà nghiên cứu Ä‘ã xác định bốn cách thức chủ yếu mà những người xung quanh phản ứng khác nhau vá»›i nữ lãnh đạo hay nam lãnh đạo. Những sá»± phản ứng khác nhau này có vẻ nhÆ° không xuất phát từ phong cách lãnh đạo khác nhau của hai giá»›i, mà do những Ä‘á»™ng cÆ¡ thúc đẩy khác nhau dành cho hai giá»›i. Nữ lãnh đạo thường nhận những phản ứng khác vá»›i nam lãnh đạo, bởi những kì vọng Ä‘ã được định hình từ trÆ°á»›c, được hình thành và tán đồng bởi hệ thống xã há»™i xung quanh, sẽ vô hiệu hóa và phủ nhận những cố gắng của phụ nữ để họ trở nên hiệu quả, quyền lá»±c và có tầm ảnh hưởng.

Người ta kì vọng phụ nữ phải kết hợp khả năng lãnh đạo vá»›i sá»± quan tâm chăm sóc, và sẽ bị ghét nếu nhÆ° phụ nữ không làm nhÆ° vậy

Nhiều nhà nghiên cứu Ä‘ã tìm ra từ lâu rằng mọi người nghÄ© đến từ “nam giá»›i” khi họ nghÄ© đến “lãnh đạo”, và hệ quả này bắt nguồn từ rất nhiều sá»± phân biệt trong văn hóa. Do sá»± chênh trong nhận thức về tiêu chuẩn dành cho nữ giá»›i và dành cho vai trò lãnh đạo, phụ nữ thường bị Ä‘òi hỏi phải biết mềm mỏng trong phong cách lãnh đạo để dành được sá»± ủng há»™ của người khác. Phụ nữ không biết Ä‘iều hòa tổ chức của mình vá»›i sá»± quan tâm, thân thiện và ấm áp thì họ có thể bị ghét bỏ và mất tầm ảnh hưởng; nam giá»›i không cần thiết phải hòa nhã khi họ thá»±c thi quyền lá»±c.

Phụ nữ lãnh đạo vá»›i phong cách Ä‘á»™c Ä‘oán sẽ là tâm Ä‘iểm của những sá»± phản đối hÆ¡n là phụ nữ áp dụng phong cách dân chủ; Ä‘àn ông thì có thể chọn phong cách Ä‘á»™c Ä‘oán mà không bị ảnh hưởng gì, nếu nhÆ° họ là những nhà lãnh đạo hiệu quả. Trong má»™t địa hạt rõ ràng dành cho nam giá»›i, nếu phụ nữ thể hiện hay áp dụng phong cách lãnh đạo cứng rắn, họ sẽ không được ủng há»™.

Mọi người thường không nghe hay tuân theo hÆ°á»›ng dẫn từ phụ nữ má»™t cách thoải mái nhÆ° từ nam giá»›i

Mô hình cổ Ä‘iển cho rằng phụ nữ nói nhiều hÆ¡n nam giá»›i Ä‘ã được chứng minh là sai lầm. Tuy nhiên mọi người vẫn cho rằng khả năng thuyết phục trôi chảy của phụ nữ chẳng chứng minh cho cái gì cả. Và phụ nữ thường cảm thấy họ không được lắng nghe, khi họ phát biểu trong cuá»™c họp hay những đề xuất của họ bị lờ Ä‘i hay bị coi nhẹ – trong khi những câu nói hay đề xuất tÆ°Æ¡ng tá»± nhÆ° thế từ nam giá»›i lại có ảnh hưởng hÆ¡n.

Nói có sách, mách có chứng. Hai nhà nghiên cứu Ä‘ã thá»­ nghiệm cho phụ nữ và Ä‘àn ông Ä‘iều khiển má»™t nhóm người Ä‘á»™ tuổi trung niên bằng cách Ä‘Æ°a ra những đề xuất, thậm chí từ ngữ giống nhau. Kết quả là các thành viên trong nhóm phản ứng vá»›i nam lãnh đạo vá»›i sá»± tập trung, những cái gật đầu và những nụ cười; họ phản ứng vá»›i nữ lãnh đạo là nhìn Ä‘i chá»— khác và ngáp ngắn ngáp dài. HÆ¡n nữa, những thành viên trong các nhóm này không hề nhận thức ra rằng mình Ä‘ang phân biệt đối xá»­ vá»›i những người giữ vai trò lãnh đạo là nam giá»›i hay nữ giá»›i. Trường hợp này không chỉ xảy ra khi thí nghiệm, nó chính là đời thường: má»™t nghiên cứu về các cuá»™c họp nhóm nhỏ trong các tổ chức chỉ ra rằng nữ lãnh đạo thường là mục tiêu của những cảm giác tiêu cá»±c hÆ¡n là nam lãnh đạo, thậm chí khi cả hai nhà lãnh đạo đều được coi là có khả năng nhÆ° nhau.

Phụ nữ tá»± ứng cá»­ bản thân và thể hiện khả năng của họ chỉ nhận được sá»± bất đồng

Bởi họ bị nhìn nhận là ít khả năng hÆ¡n nam giá»›i, những phụ nữ có thể trở thành lãnh đạo trong tÆ°Æ¡ng lai Ä‘ôi khi được khuyên là phải tránh thể hiện sá»± khiêm tốn nữ tính và biết tá»± tiến cá»­ bản thân, Ä‘iểm mạnh và thành tích của mình. Tuy nhiên, tá»± tiến cá»­ bản thân có thể rất nguy hiểm cho phụ nữ. NhÆ° Ä‘ã nói ở trên, phụ nữ mà tá»± tin và mạnh mẽ hÆ¡n thông thường sẽ có nguy cÆ¡ không được tán thành.

Nghiên cứu cho thấy khi phụ nữ thể hiện những thành tá»±u của họ, người nghe sẽ thấy họ có khả năng hÆ¡n, nhÆ°ng cÅ©ng đồng nghÄ©a họ sẽ phải trả giá là không được Æ°a thích. Đàn ông tá»± giá»›i thiệu thành tích của mình không phải đối mặt vá»›i thế lưỡng nan này: miá»…n là họ không nói Ä‘i nói lại, tá»± quảng bá bản thân sẽ làm họ được Ä‘ánh giá là có khả năng và được ngưỡng má»™.