Những phẩm chất làm nên nhà lãnh đạo (Phần 3)

 

Nếu nắm được phÆ°Æ¡ng pháp thích hợp, người ta có thể phát triển được trí tuệ cảm xúc của mình.

Khả năng tự chủ

Các thúc đẩy sinh lý hÆ°á»›ng dẫn cảm xúc của chúng ta. Không đủ sức loại bỏ chúng Ä‘i, nhÆ°ng ta có thể dùng nhiều cách để kiểm soát được chúng. Sá»± tá»± chủ – giống nhÆ° má»™t cuá»™c trò chuyện ná»™i tâm liên tục – là má»™t yếu tố cấu thành nên trí tuệ cảm xúc, giúp ta không còn làm nô lệ cho các thứ cảm xúc mình nữa.

Hệt nhÆ° mọi người khác, cÅ©ng có những cảm giác hay tâm trạng khó chịu, cÅ©ng cảm nhận được sức thúc đẩy của các thứ cảm xúc, nhÆ°ng những người biết Ä‘i vào các cuá»™c trò chuyện ná»™i tâm nhÆ° thế – tức là biết tá»± chủ – sẽ tìm ra được cách thức kiểm soát chúng, thậm chí còn biết chuyển hóa chúng, hÆ°á»›ng chúng đến những gì hữu ích, tích cá»±c.

Thá»­ tưởng tượng ra hình ảnh má»™t người Ä‘iều hành vừa theo dõi xong buổi báo cáo chẳng ra hồn vía gì của nhóm nhân viên mình trÆ°á»›c ban giám đốc công ty. Trong bầu không khí nặng nề ảm đạm sau buổi báo cáo ấy, có thể người Ä‘iều hành kia thấy mình bị cám dá»— đập tay lên bàn hay Ä‘á văng chiếc ghế ngồi để trút ra cÆ¡n giận. Có thể anh ta sẽ muốn nhảy dá»±ng lên và mắng xối xả vào mặt Ä‘ám nhân viên anh coi là vô dụng kia. Hoặc cÅ©ng có thể anh sẽ vẫn ngồi im ra Ä‘ó, hÆ°á»›ng ánh mắt dữ tợn mà nhìn trừng trừng vào mặt từng người, rồi má»™t mạch bÆ°á»›c thẳng ra khỏi phòng, không má»™t lời than thốt.

Tuy vậy, nếu có khả năng tá»± chủ, hẳn anh sẽ có cách xá»­ sá»± khác Ä‘i. Hẳn anh không vá»™i vàng nổi nóng hay hấp tấp Ä‘Æ°a ra lời chỉ trích thiếu suy nghÄ©, nhÆ°ng sẽ cẩn thận dùng những lời lẽ lịch sá»± để thẳng thắn phê bình các nhân viên ấy về cuá»™c báo cáo qua quít, lấy lệ kia. Anh sẽ bình tÄ©nh nhìn lại để xem xét các nguyên do Ä‘Æ°a đến thất bại ấy: Lá»—i là do các nhân viên Ä‘ó – việc họ thiếu ná»— lá»±c, chẳng hạn? Còn do má»™t yếu tố nào khác bên cạnh? Trong lần thất bại này, anh có trách nhiệm gì không?

Sau khi kỹ lưỡng xem xét các câu hỏi này, anh sẽ tập hợp Ä‘á»™i ngÅ© nhân viên mình lại, nêu rõ ra những hậu quả của lần thất bại này, rồi nói lên cảm nghÄ© của mình về nó. Tiếp Ä‘ó, anh sẽ phân tích cho họ thấy ra vấn đề và trình bày má»™t giải pháp nào Ä‘ó Ä‘ã cân nhắc kỹ lưỡng nhằm khắc phục.

Vì lý do gì, sá»± tá»± chủ lại giữ vai trò vô cùng quan trọng đối vá»›i các nhà lãnh đạo? TrÆ°á»›c hết, những người kiểm soát được các cảm xúc và xung Ä‘á»™ng thúc đẩy của mình – tức, những người biết kiềm chế bản thân mình – có thể tạo ra được má»™t bầu không khí đầy ắp sá»± tin tưởng và công bằng. Trong má»™t bầu không khí nhÆ° thế, các cuá»™c cạnh tranh giữa các đảng chính trị, hay các cuá»™c đấu Ä‘á ngầm trong ná»™i bá»™ má»™t đảng chính trị, sẽ được giảm thiểu má»™t cách Ä‘áng kể, và khả năng cùng làm việc vá»›i nhau hiệu quả sẽ được nâng cao. Những người có tài sẽ lần lượt kéo nhau đầu quân vào tổ chức có được má»™t bầu không khí nhÆ° thế, và không bị cám dá»— phải rời bỏ tổ chức mình.

Và sá»± tá»± chủ ấy còn tạo ra được má»™t hiệu ứng lan truyền. Không má»™t thuá»™c cấp nào muốn bị coi là người nóng nảy trong khi ông chủ mình lúc nào cÅ©ng Ä‘iềm tÄ©nh, ôn tồn. Há»… tâm trạng bất thường ở cấp trên càng bá»›t Ä‘i, thì cÅ©ng càng bá»›t Ä‘i cái tâm trạng nhÆ° thế ở cấp dÆ°á»›i, và ở trong cả tổ chức.

Tiếp nữa, sá»± tá»± chủ Ä‘óng vai trò quan trọng xét vì các lý do liên quan đến những gì mang tính cạnh tranh. Ai cÅ©ng đều biết rằng thế giá»›i kinh doanh ngày nay Ä‘ang chứa trong nó đầy dẫy những thứ mÆ¡ hồ, nhập nhằng, và thay đổi. Các công ty Ä‘ua nhau mọc lên, rồi cÅ©ng thi nhau mà rã Ä‘ám: ấy là chuyện thường tình nhÆ° cÆ¡m bữa hằng ngày. Nền công nghệ hiện đại Ä‘ang khiến thế giá»›i việc làm quay nhanh vá»›i tốc Ä‘á»™ chóng mặt. Những ai làm chủ được các cảm xúc của mình, má»›i trụ vững được trong cái vòng quay tít mù nhÆ° thế.

Lúc má»™t chÆ°Æ¡ng trình má»›i mẻ nào Ä‘ó được công bố ra, họ sẽ chẳng thấy hoang mang hay hốt hoảng; không vá»™i vàng phàn nàn chỉ trích, họ sẽ bình tÄ©nh tìm kiếm thông tin, và lắng nghe những người Ä‘iều hành giải thích về chÆ°Æ¡ng trình má»›i ấy. Và khi chÆ°Æ¡ng trình má»›i này được Ä‘Æ°a ra áp dụng, những người này sẽ làm quen được vá»›i nó và sá»­ dụng nó má»™t cách hiệu quả.

Đôi khi, họ còn có thể Ä‘i được cả bÆ°á»›c tiên phong nữa. Hãy xét xem trường hợp má»™t nhà quản lý Ä‘ang làm việc tại má»™t xí nghiệp sản xuất lá»›n. CÅ©ng nhÆ° các đồng nghiệp của mình, suốt năm năm qua, cô vẫn dùng má»™t chÆ°Æ¡ng trình phần mềm nhất định. ChÆ°Æ¡ng trình phần mềm ấy Ä‘ã há»— trợ cô trong việc thu thập dữ liệu và làm báo cáo, giúp ích cho cô rất nhiều trong bÆ°á»›c đường cô suy nghÄ© về chiến lược của xí nghiệp mình.

Má»™t ngày nọ, ban quản lý cao cấp của xí nghiệp công bố sẽ tiến hành cài đặt má»™t chÆ°Æ¡ng trình má»›i, má»™t phần mềm được cho là có khả năng giúp thu thập và Ä‘ánh giá thông tin cách hữu hiệu hÆ¡n. Trong lúc nhiều người khác ở xí nghiệp tỏ thái Ä‘á»™ cay cú than phiền về bÆ°á»›c thay đổi gây phiền hà kia, thì cô quản lý này vẫn tỏ ra bình tÄ©nh mà suy Ä‘i nghÄ© lại về các lý do khiến cấp trên quyết định cho cài đặt chÆ°Æ¡ng trình má»›i ấy, và Ä‘ã dần dần Ä‘i đến chá»— tin chắc vào khả năng nó sẽ giúp cải thiện được cách thức làm việc của mình.

Cô hào hứng tham dá»± các buổi huấn luyện về cách sá»­ dụng phần mềm má»›i – trong khi má»™t số đồng nghiệp của cô lại từ chối tham dá»± – và cuối cùng cô Ä‘ã được giao cho nhiệm vụ quản lý má»™t số bá»™ phận khác, má»™t phần chính bởi vì cô Ä‘ã sá»­ dụng công nghệ má»›i này hết sức thành thạo và có hiệu quả.

Tôi muốn nêu bật hÆ¡n nữa tầm quan trọng của sá»± tá»± chủ là đức tính phải có nÆ¡i những người giữ vai trò lãnh đạo, và muốn làm rõ việc nó có thể giúp nâng cao được sá»± trọn vẹn và nhất quán (integrity) vốn không những là má»™t đức tính của cá nhân nhÆ°ng còn là má»™t thứ sức mạnh của tổ chức nữa. Nhiều chuyện tệ hại xảy ra trong lòng các công ty âu cÅ©ng là do bởi việc người này kẻ kia không làm chủ được sức thúc đẩy của các cảm xúc nÆ¡i mình.

Hiếm khi nào vì những mục tiêu ích ká»· mà người ta vạch hẳn hoi kế hoạch để thổi phồng lên các khoản lợi nhuận, Ä‘á»™n thêm khoản này khoản kia vào bảng tính công tác phí, tìm cách rút xén công quỹ, hoặc lạm dụng quyền hành. Nói cho Ä‘úng, gặp cÆ¡ há»™i bày ra trÆ°á»›c mắt, những người ít có khả năng kiểm soát sức thúc đẩy kia sẽ tra tay vào các hành Ä‘á»™ng tiêu cá»±c nhÆ° vừa nêu.

Ngược lại, hãy xét hành Ä‘á»™ng ứng xá»­ của má»™t nhà Ä‘iều hành cấp cao tại má»™t công ty thá»±c phẩm lá»›n kia. Nhà Ä‘iều hành này luôn giữ thái Ä‘á»™ thẳng thắn và minh bạch trong những cuá»™c Ä‘àm phán thÆ°Æ¡ng lượng vá»›i các nhà phân phối địa phÆ°Æ¡ng. Anh thường trình bày cách chi tiết giá cả các loại mặt hàng, giúp các nhà phân phối kia nắm rõ thá»±c tế về khung tính giá sản phẩm của công ty anh. Vá»›i cách làm này, hiếm khi nào anh gặp phải cảnh mặc cả trả giá gay go.

CÅ©ng có Ä‘ôi khi, anh cảm thấy má»™t xung Ä‘á»™ng thôi thúc anh tìm cách kiếm thêm lợi nhuận bằng việc giấu nhẹm Ä‘i thông tin về khung giá cả công ty anh Ä‘Æ°a ra. NhÆ°ng anh Ä‘ã quyết liệt chống trả thứ xung Ä‘á»™ng thúc đẩy ấy để không làm Ä‘iều gian dối, tiêu cá»±c kia. Khả năng kiềm chế cảm xúc nhÆ° thế Ä‘ã giúp anh xây dá»±ng được các mối quan hệ bền chặt và lâu dài vá»›i những nhà phân phối, mang lại nhiều ích lợi Ä‘áng kể cho công ty anh: Ä‘ây là Ä‘iều anh sẽ không bao giờ có được nếu buông mình theo các thúc đẩy của cảm xúc để rồi chỉ biết tìm đến những khoản lợi nhuận trÆ°á»›c mắt mà bỏ qua Ä‘i các ích lợi lâu dài.

NhÆ° vậy, ta rất dá»… nhận thấy các dấu hiệu biểu thị sá»± tá»± chủ về cảm xúc: má»™t khuynh hÆ°á»›ng trầm tÆ°, ngẫm nghÄ© thấu Ä‘áo; thái Ä‘á»™ ung dung Ä‘iềm tÄ©nh trÆ°á»›c những gì lá»™n xá»™n và đổi thay; khả năng giữ được tính cách trọn vẹn và nhất quán nÆ¡i bản thân – biết nói không vá»›i các xung Ä‘á»™ng thúc đẩy của cảm xúc.Giống nhÆ° sá»± ý thức về bản thân, sá»± tá»± chủ bản thân cÅ©ng thường không được nhìn nhận cho Ä‘úng vá»›i giá trị của nó. Những người làm chủ được các cảm xúc của mình Ä‘ôi khi bị xem nhÆ° những kẻ lạnh lùng, khô cứng – thái Ä‘á»™ và hành Ä‘á»™ng có suy xét của họ bị coi là cứng nhắc, thiếu cảm thông. Những ai có tính khí nóng nảy, dữ tợn lại thường được cầm nhÆ° có tố chất lãnh đạo "cổ Ä‘iển" – thái Ä‘á»™ hung hăng của họ được cho là nét đặc trÆ°ng nổi bật biểu thị uy quyền và sức cuốn hút quần chúng.

Tuy nhiên, lúc những người này tiến lên được tá»›i vị trí lãnh đạo, thì các xung Ä‘á»™ng thúc đẩy nÆ¡i họ lại thường giở mặt "phản chủ." Qua cuá»™c nghiên cứu của mình, tôi nhận thấy rằng kiểu thái Ä‘á»™ và hành Ä‘á»™ng quá khích dá»±a theo những cảm xúc tiêu cá»±c, không bao giờ giúp Ä‘Æ°a người ta Ä‘i đến chá»— trở thành nhà lãnh đạo kiệt xuất và tốt lành.

(còn nữa)

– Nghiên cứu của tác giả Daniel Goleman trên Harvard Business Review –

nguồn: tuanvietnam.net