Bảo vệ bí mật thương mại

Bí mật thÆ°Æ¡ng mại (trade secret) có lợi ở chá»— là Công ty có Ä‘á»™c quyền khai thác bí mật vô hạn định, ngày nào bí mật còn là bí mật thì Công ty còn là Ä‘á»™c quyền khai thác. Tuy nhiên, bí mật thÆ°Æ¡ng mại nếu bị “bật mí” thì xem nhÆ° không còn giá trị mấy. Coca cola là má»™t trong những Công ty Ä‘ã chọn con đường không đăng ký bằng sáng chế (để được bảo vệ Ä‘á»™c quyền trong má»™t thời gian) công thức làm nÆ°á»›c Coca cola, mà giữ công thức này hoàn toàn bí mật (để được Ä‘á»™c quyền vÄ©nh viá»…n).

Binh Pháp Tôn Tá»­ có câu "Biết người biết ta, trăm trận trăm thắng". Thế có nghÄ©a là nếu đối thủ biết bí mật thÆ°Æ¡ng mại của ta thì ta trăm trận trăm thua.

 

Bí mật thÆ°Æ¡ng mại của má»™t Công ty là tất cả những thông tin và kiến thức dùng trong công việc làm ăn của Công ty mà chỉ có người của Công ty biết được: công thức sản phẩm, danh sách các đối tác, danh sách các nhà cung cấp, danh sách khách hàng, thông tin tài chính, kế hoạch tiếp thị… Các loại thông tin này nếu bị lá»™ ra ngoài có thể đặt Công ty trong tình trạng ra trận trong khi địch Ä‘ã rõ hết đường Ä‘i nÆ°á»›c bÆ°á»›c của ta. Vậy thì làm thế nào để các Công ty có thể bảo vệ được các bí mật thÆ°Æ¡ng mại của mình?

Bí mật thÆ°Æ¡ng mại khác vá»›i sở hữu trí tuệ (intellectual property) ở chá»— là tài sản trí tuệ nhÆ° bằng sáng chế (patent), thÆ°Æ¡ng hiệu (trademark) và tác quyền (copyright) là tài sản công khai, phải đăng ký vá»›i Nhà nÆ°á»›c cho mọi người biết. Phần thưởng cho việc đăng ký công khai là Ä‘á»™c quyền khai thác trong má»™t thời gian luật định.

Bí mật thÆ°Æ¡ng mại (trade secret) có lợi ở chá»— là Công ty có Ä‘á»™c quyền khai thác bí mật vô hạn định, ngày nào bí mật còn là bí mật thì Công ty còn Ä‘á»™c quyền khai thác. Tuy nhiên, bí mật thÆ°Æ¡ng mại nếu bị "bật mí" thì xem nhÆ° không còn giá trị mấy. Coca cola là má»™t trong những Công ty Ä‘ã chọn con đường không đăng ký bằng sáng chế (để được bảo vệ Ä‘á»™c quyền trong má»™t thời gian) công thức làm nÆ°á»›c Coca cola, mà giữ công thức này hoàn toàn bí mật (để được Ä‘á»™c quyền vÄ©nh viá»…n). Cho đến ngày nay. Coca cola vẫn thành công trong việc bảo vệ bí mật công thức này. Macdonald cÅ©ng có nhiều côn thức làm thá»±c phẩm bí mật không đăng ký bằng sáng chế vá»›i Nhà nÆ°á»›c.

DÄ© nhiên là các đối thủ của má»™t Công ty có quyền tìm cách khám phá ra công thức bí mật bằng cách "thiết kế ngược" nghÄ©a là phân tích má»™t sản phẩm để tìm ra công thức chế tạo. Cách này hoàn toàn hợp pháp, và nếu Công ty không đăng ký bằng sáng chế, thì công thức có thể bị mất. Tuy vậy, trong má»™t số các lÄ©nh vá»±c nhÆ° là thá»±c phẩm chẳng hạn, thiết kế ngược đế tìm Ä‘úng công thức cho ra Ä‘úng mùi vị không phải là việc dá»… dàng.

Bí mật thÆ°Æ¡ng mại được luật pháp các nÆ°á»›c xem nhÆ° là tài sản của Công ty và việc ăn cắp bí mật thÆ°Æ¡ng mại là má»™t hành Ä‘á»™ng phi pháp. Tòa án thường định nghÄ©a bí mật thÆ°Æ¡ng mại là loại thông tin mà người ngoài Công ty thường thường không biết đến, có thể mang đến cho Công ty lợi ích kinh tế và được Công ty dùng má»™t số biện pháp hợp lý để bảo vệ bí mật. Ví dụ, danh sách khách hàng của má»™t Công ty. Danh sách này thường người ngoài không biết đến, có thể mang đến lợi ích thÆ°Æ¡ng mại cho Công ty và các Công ty thường bảo vệ bí mật danh sách rất cẩn thận. Tuy nhiên, nếu Công ty nào Ä‘ó không bảo vệ danh sách khách hàng, ai xin cÅ©ng cho, thì danh sách này sẽ không còn được xem là bí mật nữa. Vì vậy, muốn được luật pháp bảo vệ bí mật Công ty phải lo bảo vệ bí mật trÆ°á»›c.

Vậy thì Công ty có những cách nào để bảo vệ bí mật? Thông thường, trÆ°á»›c khi má»™t Công ty cho má»™t nhân viên được quyền nắm giữ má»™t thông tin bí mật, Công ty sẽ yêu cầu nhân viên ký thỏa thuận là sẽ không tiết lá»™ thông tin ra ngoài. Các Công ty cÅ©ng thường Ä‘òi hỏi nhân viên ký thỏa thuận nhượng cho Công ty quyền sở hữu các sản phẩm trí tuệ mà nhân viên tạo ra trong khi làm việc cho Công ty. Hai loại hợp đồng này thường qui định tiền phạt rất nặng nếu nhân viên vi phạm hợp đồng.

Ngoài hai cách trên, Ä‘a số các Công ty còn Ä‘i xa hÆ¡n bằng cách quy định trong ná»™i quy của Công ty là tất cả mọi thông tin và tin tức của Công ty, bất kỳ loại thông tin nào cÅ©ng đều là thông tin kín của Công ty, không nhân viên nào được tiết lá»™ ra bên ngoài cho bất kỳ ai. Vi phạm ná»™i quy này, nhân viên có thể bị sa thải ngay lập tức.

Ngoài ra, khi bí mật bị mất do “gián Ä‘iệp thÆ°Æ¡ng mại”, cả gián Ä‘iệp cho má»™t quốc gia khác và gián Ä‘iệp cho má»™t Công ty khác, kể cả Công ty trong nÆ°á»›c, má»™t số quốc gia, trong Ä‘ó có Mỹ, sẽ xá»­ lý vấn đề theo hình luật.

Ngoài phÆ°Æ¡ng diện luật lệ, các Công ty còn phải có các biện pháp lÆ°u trữ và bảo vệ thông tin bí mật. Thông tin bí mật không thể để đọc được trên màn ảnh, máy fax, trên bàn.Dữ liệu trong máy vi tính phải được bảo vệ bằng mật mã và chỉ ác nhân viên có thẩm quyền má»›i đọc được. An ninh Ä‘iện tủ phải được thiết kế đến mức tối Ä‘a. Đây là nhiệm vụ của các chuyên viên an ninh Ä‘iện tá»­.

Thông tin không dùng đến nữa phải được cất giữ cân thận, kín Ä‘áo hoặc xóa bỏ hoàn toàn. Thùng rác không phải là nÆ¡i để vất bỏ các thông tin bí mật. Các chuyên viên Ä‘iều tra cÅ©ng nhÆ° các chuyên viên ăn cắp bí mật thường xem thùng rác là nÆ¡i có nhiều thông tin hấp dẫn nhất. Giấy tờ tài liệu nên cho vào máy xé vụn trÆ°á»›c khi mang qua thùng rác.

Nhân viên bị sa thải thường hay tức giận và có thể Ä‘ùng bí mật thÆ°Æ¡ng mại để làm hại Công ty. Vì vậy, nhiều Công ty có chính sách là khi thông báo cho má»™t nhân viên bị nghỉ việc, Công ty sẽ cho má»™t nhân viên an ninh theo ông ta về bàn làm việc của ông ta để quan sát việc ông ta thu dọn hành lý và sau Ä‘ó Ä‘Æ°a ông ta ra khỏi cá»­a ngay lập tức. Cách này xem ra rất bất nhân, nhÆ°ng lại là phÆ°Æ¡ng cách an toàn rất thường xuyên tại Ä‘a số các Công ty.

Ngoài ra, các nhân viên cÅ©ng được huấn luyện kỹ càng về việc giữ thông tin bí mật: không để màn hình vi tính “on” khi mình không ngồi Ä‘ó, không để giấy tờ bừa bãi trên bàn và máy fax, bảo vệ password, bảo vệ dữ liệu trong máy tính. Không dùng laptop làm việc nÆ¡i công cá»™ng. Không nói chuyện về Công ty vá»›i người nhà. Khi thấy khách lạ Ä‘i qua hành lang của Công ty thì ngÆ°ng nói chuyện. Không nói chuyện trong thang máy khi có nhiều người. Khi gặp nhau trong nhà vệ sinh thì phải xem xét chắc chăn là không có ai trong Ä‘ó trÆ°á»›c khi nói chuyện công việc.

Bảo vệ bí mật Công ty không những chỉ là vấn đề hợp đồng hay luật lệ mà còn là vấn đề đạo đức thÆ°Æ¡ng mại. Má»—i nhân viên có nhiệm vụ trung thành và bảo vệ Công ty. Có nghÄ©a là người nhân viên có đạo đức không làm Ä‘iều gì có hại cho Công ty, kể cả việc Ä‘ánh mất bí mật thÆ°Æ¡ng mại. Vì vậy, việc huấn luyện nhân viên bảo vệ bí mật không chỉ nhấn mạnh vào các cách thức bảo vệ mà còn nhấn mạnh về đạo đức thÆ°Æ¡ng mại của nhân viên. Khi nhân viên cảm nhận được trách nhiệm đạo đức của họ, họ thường.cẩn thận hÆ¡n và ít phạm các lá»—i lầm do bất cẩn hay thiếu suy nghÄ©.
                                                                                                                                              theo TCNQ